گۇلدەنىپ ـ كوركەيگەن جۇڭگو قالاي سومدالدى
− دۇنيە نازارىنداعى 2026 ـ جىلعى مەملەكەتتىك ەكى ٴماجىلىس
□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى حاۋ ۋيۋي، شي يۋە
(1)
كوكتەمگى جۇڭگو دۇنيە جۇزىنە جاڭا لەپ اكەلدى. جۇڭگونىڭ ەكى ءماجىلىسىن سىرتتاي تىڭداعان ءبىر شەتەل ەلشىسى: ”ءۇمىت، سەنىم، ورنىقتىلىق، ىنتىماق، بۇل ءبىزدىڭ كورگىمىز كەلەتىن بولاشاق“، - دەدى شىن جۇرەكتەن تەبىرەنە.
حالىقارالىق مەديالار مەن شەتەل باقىلاۋشىلارى جۇڭگونىڭ بيىلعى ەكى ءماجىلىسىنىڭ ”ماڭىزى ايرىقشا زور“ دەپ قارادى. 14 - كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ 4 - ءماجىلىسى بەكىتكەن”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسى ”دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ماڭىزدى حۇجاتتاردىڭ ءبىرى“، ول ”الداعى بىرنەشە جىلدا جۇڭگونىڭ ەكونوميكانى ارتتىرۋ، تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ جانە حالىقارالىق رولىن ىشكەرىلەي سومدايدى“ ءارى ”الەمدىك قۇن تىزبەگىنە، قارجى قوسۋ اينالىمىنا، اۋەلى، بۇكىل دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا ىشكەرىلەي اسەر ەتەدى“.
افريكا جاستار ءۇنى تەلەۆيزياسىنىڭ ءتىلشىسى ابۋ باكار باح پەن بەلگيا نيدەرلاند ءتىلى مەملەكەتتىك راديو - تەلەۆيزياسىنىڭ ءتىلشىسى توم ۆاندەۋەگ سوناۋ شالعايدان بەيجيڭگە مىناداي ورتاق ماقساتپەن كەلىپ وتىر: حالىق سارايىندا تۋىلعان ىستەردىڭ بارلىعى افريكامەن، ەۆروپامەن، دۇنيە جۇزىمەن تىعىز بايلانىستى، ”ءبىز، ءسوز جوق، ۇستىنەن حابارلاۋىمىز كەرەك“.
جۇڭگوعا كەلۋ، جۇڭگوعا نازار اۋدارۋ ءداۋىر اۋقىمىن يگەرۋ، سەلبەستىك ورايىن اشۋ، باسقارۋ اقىل - پاراساتىن قابىلداۋ، ودان دا ماڭىزدىسى، ”اناعۇرلىم ورنىقتى، اناعۇرلىم سەنىمدى تىرەك ءتۇيىنىن ىزدەۋ“ ءۇشىن بولىپ تابىلادى.
”الەمدىك قاقتىعىس الدىندا، جۇڭگو ’ورنىقتىلىق‘ سىندى وسى بالاما جوبانى العا قويدى“. يسپانيا «مەملەكەت گازەتىنىڭ» سەزگىرلىكپەن بايقاپ - باعامداۋى جۇڭگوداعى ينتەرنەت پايدالانۋشىلارىنىڭ ”ءبىز بەيبىت داۋىردە ەمەس، تەك بەيبىت ەلدە تۇرمىس كەشىرىپ جاتىرمىز“ دەگەن شىنايى جۇرەك ۇنىمەن ۇندەسىپ، ”جۇڭگو باسقارۋىنىڭ“ دۇنيە ءجۇزى جونىنەن اناعۇرلىم تەرەڭ ماڭىز الاتىنىن ءتۇسىندىردى. وسىنشاما بىلىققان دۇنيەدە ءبىز قالاي ىستەۋىمىز كەرەك؟ ءوزىن الۋەتتەندىرۋگە دەن قويعان، سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋگە كۇش سالعان، نىق قاداممەن العا باسقان جۇڭگو − جۇڭگو حالقىنىڭ باعى، سونداي - اق حالىقارالىق قوعامنىڭ باعى.
جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىنە نازار اۋدارۋ جانە بايقاپ - باعامداۋ بارىسىندا، دۇنيە ءجۇزى مىناداي ماسەلەگە وي جۇگىرتتى: گۇلدەنىپ - كوركەيگەن جۇڭگو قالاي سومدالدى؟ ەكونوميكانىڭ تەز قارقىنمەن دامۋى مەن قوعامنىڭ ۇزاق ۋاقىت ورنىقتى بولۋى سىندى ەكى ۇلكەن كەرەمەتتىڭ جاڭا تاراۋىن جۇڭگو قالاي ۇزدىكسىز جازا الدى؟ داۋىلدى تولقىن، ءتىپتى، دۇلەي تولقىن سەكىلدى اۋىر سىن - سايىستارعا جۇڭگو قالاي ورنىقتى توتەپ بەرە الدى؟
(2)
”جۇڭگولىقتار بولاشاققا ايرىقشا سەنىمدى“، ”ەكى ءماجىلىس جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋ ارمانىن جۇزەگە اسىرۋداعى بەرىك جىگەرىن ايگىلەدى“ − جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىنەن، ءبىر ميلليارد 400 ميلليوننان استام جۇڭگو حالقىنىڭ تاماشا تۇرمىسقا ەرەن تالپىنىسىنان دۇنيە ءجۇزى ارمانعا قۇلاش ۇرعان جۇڭگونى كوردى.
باس شۋجي شي جينپيڭ كەزىندە تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن ”جۇڭگو حالقى ۇلى ارمان رۋحىنا يە حالىق“ دەگەن بولاتىن. بالا كەزىنەن پانگۋدىڭ دۇنيەنى جاراتۋى، كۋافۋدىڭ كۇندى قۋۋى جونىندەگى اڭگىمەنى ەستىپ ەسەيگەن جۇڭگولىقتاردىڭ قان تامىرىندا ارمانعا تالپىنعىش جانە ونى باتىلدىقپەن جۇزەگە اسىراتىن قايسار رۋح جالعاسقان.
بيىلعى ەكى ءماجىلىس ارماندار توعىسقان ۇلكەن ساحنا بولدى. ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىنداعى 16 ”قۇدىرەتتى ەل“ قۇرىلىسى نىساناسى سىندى ءىرى ەلدىڭ 16 ايبىندى جوباسىنان ۋاكىلدەر مەن مۇشەلەردىڭ ءبيداي تۇقىمىن جەتىلدىرۋدەن، ءۇستىرت اۋرۋلارىنان ساقتانۋ جانە ونى ەمدەۋدەن قامال الۋ سىندى كاسىپتىك مۇرات بەتالىسىنا دەيىن، ونان جاساندى زەردەمەن (AI) ”جالاماداعى قىستاققا“ قۋات ۇستەۋ ۇشقىر قيالىنا دەيىن... ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ۇلى ارمانى مەملەكەت ستراتەگياسى، جاي ادامداردىڭ ارمان - تىلەگى بولىپ ناقتىلانىپ، جەر - جەردەگى، ءار سالا، ءار كاسىپتەگى جۇڭحۋا ۇلاندارىن تىعىز ۇيىستىرىپ، ەكپىندەي ىلگەرىلەگەن جۇڭگونىڭ، ۇمىتكە تولى جۇڭگونىڭ ءداۋىر كارتيناسىن كەسكىندەدى.
”جۇڭگولىقتار بولاشاققا ايرىقشا سەنىمدى“. جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىنە قاداعالاي نازار اۋدارعان فرانسيا «تەز حابارلار گازەتىنىڭ» ارناۋلى ستون جازۋشىسى روبين ريۆالتون وسى تۇجىرىمعا ءشۇباسىز سەندى.
مۇنداي ”جۇڭگو اسەرى“ ريۆالتوننىڭ بىلتىر جازداعى جۇڭگو ساپارىنان باستاۋ العان. الەۋمەتتىك اۋماق الاڭىنداعى زەينەتكە شىققان قارتتاردىڭ شات - شادىمان بيگە باسقان بەينەسى جانە ءوندىرىس سەحىنداعى جۇمىسشى ۇستازداردىڭ قاجىرلىلىقپەن شەبەرلىكتى ۇشتاي تۇسكەن بەينەسى ريۆالتوندى قاتتى اسەرلەندىردى. ونىڭ قاراۋىنشا، جۇڭگولىقتاردىڭ ۇستامدىلىعى مەن قۇلشىنعىشتىعى تاماشا بولاشاقتى ايقىن مەجەلەۋ نەگىزىندە ورناعان. وسى رەتكى ساياحات بارىسىندا جازعان «21 - عاسىردى جۇڭگو بيلەيدى دەپ نەلىكتەن ايتامىز» دەگەن كىتابىندا ريۆالتون مىناداي ءبىر وزەكتى كوزقاراستى ورتاعا قويدى: جۇڭگو ”تۇزىمگە ەرەكشە سەنەتىن قوعام“، ەكونوميكانىڭ ۇزدىكسىز گۇلدەنۋىنەن، سونداي - اق تۇرمىس ورەسىنىڭ ۇزدىكسىز جوعارىلاۋىنان حالىق بۇقاراسى ۇكىمەتكە ايرىقشا سەنەدى.
”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا حالىق تۇرمىسى بارىنەن ماڭىزدى“. باس شۋجي شي جينپيڭ وتكەندە بىلاي دەگەن بولاتىن: ”ءبىزدىڭ نىسانامىز ايبىندى ءارى قاراپايىم، تۇپتەپ كەلگەندە، بۇقارانى اناعۇرلىم تاماشا تۇرمىسقا كەنەلتۋ بولىپ تابىلادى“.
”جۇڭگودا كوپتەگەن ۆەلوسيپەد بار ما؟“ امەريكا ايوۆا شتاتى دوستىق كوميتەتى جورالار القاسىنىڭ مۇشەسى لۋكا بەللون 40 نەشە جىلدىڭ الدىندا حىبەي ولكەسى جىڭديڭ اۋداندىق پارتكومنىڭ شۋجيى مىندەتىندەگى شي جينپيڭ ايوۆا شتاتىندا ساپاردا بولعان كەزدە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تاڭىرقاي سۇراۋ سۇراعان كورىنىسىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىنەن شىعارعان جوق.
بۇگىنگى جۇڭگو ”ۆەلوسيپەد پاتشالىعىنان“ ”جاڭا اۆتوكولىك پاتشالىعىنا“ اينالىپ، سۋى بارعان سايىن تۇنىق، اسپانى دا بارعان سايىن اشىق بولىپ بارادى... جۇڭگو مەن امەريكانىڭ حالىقتىق اۋىس - كۇيىسى ءۇشىن مۇحيتتىڭ ەكى جاعالاۋى اراسىندا بارىپ - كەلىپ جۇرگەن بەللون ”جۇرتتى جالت قاراتقان وسى ىلگەرىلەۋشىلىككە“ ءوز كوزىمەن كۋا بولدى، جۇڭگو باسشىلارىنىڭ بيلىك جۇرگىزۋ ۇستانىمىن دا اناعۇرلىم تەرەڭ ءتۇسىندى: ”ءتوراعا شي جينپيڭ باستان - اياق بۇكىل جۇڭگو حالقىنا كوڭىل ءبولىپ، باستان - اياق حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسىن جاقسارتۋعا كۇش سالىپ كەلەدى“.
”ءمانتى، ءتۇشپارا، ەت جىپشەسى، جاپىراقتاما ەت“ ۇيرەنشىكتى ىسكە اينالىپ، كۇن سايىن جاڭالانعان جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ جۇڭگو حالقىنىڭ ”ءتىپتى دە جاقسى كۇندەر“ جونىندەگى تۇسىنىگى مەن قيالىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ”جەلىدەن تىسقارى دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ، سالاماتتىقتىڭ نەگىزىن ءالى دە بەكەمدەۋ كەرەك“ دەگەن ىقىلاستى تاپسىرماسى بالالاردىڭ ”دەنە شىنىقتىرىپ، تەر شىعاراتىن، جانارى وتتى“ ادام بولۋىنا مۇمكىندىك جاسايتىن ادام تاربيەلەۋ شاراسى، ەكولوگيالىق ورتا زاڭناماسىنىڭ بۇقارانىڭ ءۇيىنىڭ جانىنداعى قورشاعان ورتا ماسەلەسىن شەشۋ جونىندەگى زاڭمەن باسقارۋ جاۋابى... بيىلعى ەكى ماجىلىستە حالىق تۇرمىسىنا قامقورلىق جاساۋ پارمەندى بولىپ، ەگجەي - تەگجەيلىلەنىپ، ”اناعۇرلىم تاماشا تۇرمىسقا تالپىنىستى“ ءتىپتى دە كۇشەيتە ءتۇستى.
بۇكىل الەمگە كوز جىبەرسەك، حالىقتىڭ قۇت - ىرىسىن ارتتىرۋ ءار ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ ورتاق تاقىرىبى، سونداي - اق بيلىك باسىنداعى پارتيانىڭ باسقارۋ قابىلەتىن سىننان وتكىزۋدىڭ شەشۋشى ولشەمى بولىپ تابىلادى. ”جۇڭگو دۇنيە جۇزىنە ساياساتتا جاڭالىق اشۋ جانە ءتۇزىم قامتاماسىزدىعى ارقىلى حالىق تۇرمىسى سالاسىنىڭ جاپپاي العا باسۋىن قالاي ىلگەرىلەتۋدى كورسەتتى“. برازيليا برازيليا − جۇڭگو اگەنتتىگىنىڭ ماقالاسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتىلدى: برازيليا مەن جۇڭگونىڭ مەملەكەت جاعدايى ءار ءتۇرلى بولعانىمەن، ءدوپ كەلگەن حالىق تۇرمىسى مىندەتتەرىنىڭ ۇقساس تۇستارى بار، ”جۇڭگونىڭ تاجىريبەسى برازيلياعا قۇندى وي سالدى“.
جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋ − جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ تاياۋ زاماننان بەرگى ەڭ ۇلى ارمانى. جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىندەگى كورىنىستەردى بارلاعان جانە وعان وي جۇگىرتكەن رەسەيلىك ايگىلى جۇڭگو تانۋشى، «شي جينپيڭ: جۇڭگو ارمانىن جۇزەگە اسىرۋدا» اتتى كىتاپتىڭ اۆتورى يۋري تافروۆسكي: نىساناعا قاراي بىرتىندەپ قادام تاستادى، ”ەكى ءماجىلىس جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋ ارمانىن جۇزەگە اسىرۋداعى بەرىك جىگەردى ايگىلەدى“ دەگەن قورىتىندى شىعاردى.
(3)
”نازاردى اناعۇرلىم الىسقا جىبەرۋ“، ”ۇلەس قوسۋ، قۇلشىنۋ، عىلمي جوبالاۋ، سونداي - اق نىساناعا تاباندىلىقپەن تالپىنۋ“ − جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىنەن، ۇرپاقتان - ۇرپاققا كۇش جالعاپ بولاشاققا جول اشۋدى ناقتى ءىس ىستەپ امالياتتا ايگىلەۋدەن دۇنيە ءجۇزى قاجىماي - تالماي كۇرەس جۇرگىزگەن جۇڭگونى كوردى.
سوتسياليزم ىستەۋمەن كەلگەن. ”1 - بەسجىلدىقتان“ ”14 - بەسجىلدىققا“ دەيىن ءاربىر كەرپىش، ءاربىر داۋال ءبىر - بىردەن قالانىپ، سوتسياليستىك وسىزاماندانعان مەملەكەت عيماراتى بارعان سايىن بيىكتەپ، بارعان سايىن بەكەمدەلە ءتۇستى. بيىل باستالعان ”15 - بەسجىلدىق“ سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزدى بەكەمدەۋ، جاپپاي كۇش سالۋ سىندى شەشۋشى كەزەڭىن باستادى.
”5 جىلدىق جوبا“ جانە وندا ايگىلەنگەن ”ۇزاق ۋاقىتتىق بەتالىس“ حالىقارالىق قوعامنىڭ جۇڭگونىڭ ەكى ءماجىلىسىن تۇسىنۋىندەگى، ”جۇڭگو باسقارۋىن“ تۇسىنۋىندەگى كىندىك سوزگە اينالدى. ”جۇڭگونىڭ عىلىم - تەحنولوگيا ءىزىنىڭ ادامدى تاڭ قالدىراتىن قارقىنمەن كەڭەيۋىندەگى“ قۇپيا كىلتتى قاراستىرعان انگليا راديو سەرىكتەستىگى بۇل جەتىستىكتەردىڭ مەملەكەتتىڭ جول كارتاسى بويىنشا بىرتىندەپ توپتالعانىن بايقادى. ”جۇڭگونىڭ قارىشتاپ دامۋىنىڭ“ سىرىنا وي جۇگىرتكەندە، ءۇندىستان اقپارات اگەنتتىگى مىناداي جاۋاپ تاپتى: ”باتىس ەلدەرى قىسقا مەرزىمدىك سايلاۋدىڭ جەڭىسىنە تالپىنعان كەزدە، جۇڭگو نەشە ون جىلدان كەيىنگى دامۋ ءۇشىن جوبا جاسادى“.
”جوبانى ويداعىداي جاساۋمەن بىرگە، اتقارۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. جاقسى جوبا مەن اتقارۋ قابىلەتى سىندى ەكى جاقتى ۇشتاستىرۋ كەرەك“. باس شۋجي شي جينپيڭ جاندى بايىمداعان ”جوبا ءادىسناماسى“ حالىقارالىق قوعامدى اناعۇرلىم تەرەڭ وي جۇگىرتۋگە شابىتتاندىردى: كوپتەگەن ەلدەر 5 جىلدىق جوبا ارقىلى ونەركاسىپتەنۋ اياق الىسىن ىلگەرىلەتتى، نە ءۇشىن تەك جۇڭگو عانا ەڭ ۇزاق ۋاقىت تاباندى بولا الدى، ەڭ تاباندى اتقارا الدى، ناتيجەسى ەڭ كورنەكتى بولدى؟
الدىڭعى عاسىردىڭ 70 - جىلدارىندا جۇڭگونىڭ ”5 - بەسجىلدىق“ قۇرىلىسى مەزگىلىندە زيمبابۋەنىڭ ساقا جاۋىنگەرى ۋيلليام مۋرەنبۋچي گۋاڭدۇڭدا تاربيەلەنگەن، جۇڭگولىقتاردىڭ ”بايلىعى شەكتى شارت - جاعدايدا تاپقىرلىق، جاسامپازدىق جاراتۋ“ قابىلەتى وعان تەرەڭ اسەر قالدىردى. مۋرەنبۋچيدىڭ تۇسىنىگىندە ”5 - بەسجىلدىقتان“ ”15 - بەسجىلدىققا“ دەيىن جۇڭگو حالقىنىڭ ”ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءومىر ءسۇرۋى“ جانە جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ ”پارمەندى ۇيىمداستىرۋ قۋاتى، باسقارۋ قۋاتى“ باستان - اياق جالعاسىپ كەلەدى.
تاياۋدا مۋرەنبۋچي جاۋىنگەر سەرىكتەرىمەن بىرگە ءتوراعا شي جينپيڭگە حات جولداپ، جۇڭگونىڭ كورنەكتى تابىستارىنا سۇيىنەتىندىكتەرىن ءبىلدىرىپ: ”جۇڭگو ءوزىنىڭ قۇلشىنىسىنا سۇيەنىپ مۇلدەم كەدەيلىكتى جويىپ، دۇنيە ءجۇزى بويىنشا بىرەگەي نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىپ، قالىڭ وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەرگە جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ ۇلگىسىن ازىرلەدى“، - دەدى.
ناقتى ءىس ىستەۋ − مۇرات پەن رەالدىقتى تۇتاستىراتىن كوپىر. ناقتى ىستەۋدەگى ”ناقتى“ دەگەنىمىز تاباندىلىقپەن ىستەۋ، تىڭعىلىقتى ىستەۋ، سونداي - اق ناقتى ىسپەن شۇعىلدانۋ، شىندىققا جۇگىنۋ.
مۇنداي ناقتى ىسپەن شۇعىلدانۋ جانە شىندىققا جۇگىنۋ ۇكىمەت قىزمەتىنەن باياندامادا جاعدايعا سەرگەكتىكپەن جاسالعان تۇجىرىم بولدى: ”ءبىز كوپ جىلدان بەرى سيرەك كەزدەسەتىن سىرتقى سوققى، سىن - سايىس جانە ەل ىشىندەگى داعدارىس، قيىن تالعام ماسەلەلەرى قاباتتاسقان كۇردەلى دە اۋىر جاعدايعا ءدوپ كەلدىك“.
مۇنداي ناقتى ىسپەن شۇعىلدانۋ جانە شىندىققا جۇگىنۋ ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا ايقىن بەلگىلەنگەن ساياساتتىق نىسانا: استىقتىڭ جالپىلىق ءوندىرىس قۋاتىن ءبىر تريلليون 450 ميلليارد جىڭعا جەتكىزۋ، تۇتاس قوعامنىڭ زەرتتەۋ - اشۋ قاراجاتى ۇسىنىلىمىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ％7تەن استام ارتتىرۋ، بىرلىك ىشكى ءوندىرىس جالپى قۇنىنداعى كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ％17 تومەندەتۋ...
”ەكونوميكانى ％5 − 5. 4كە دەيىن ارتتىرۋ، ءىس جۇزىندىك قىزمەت بارىسىندا ءتىپتى دە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە قۇلشىنۋ“ − جۇڭگونىڭ ارالىق فورمامەن بەلگىلەگەن بيىلعى ەكونوميكالىق ارتۋ مەجەلى نىساناسى، مۇنى حالىقارالىق مەديالار ۋادەلەسىپ العانداي ”اقىلدىلىق“، ”ناقتى ىسپەن شۇعىلدانۋ“ بويىنشا ءتۇسىندىردى. رەيتەر اگەنتتىگىنىڭ شولۋىندا: بۇل جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ قارقىنعا ەمەس، ارتۋ ساپاسىنا ءتىپتى دە ءمان بەرەتىندىگىن تۇسىندىرەدى، - دەلىندى. امەريكانىڭ «نيۋ - يورك ۋاقىت گازەتى» وسى ارقىلى جۇڭگو ءتۇيىندى اناعۇرلىم ۇزاق ۋاقىتتىق قۇرىلىمدىق رەتتەۋگە اۋدارادى ، - دەپ تۇجىرىمدادى.
تاريحي سەرگەكتىك بولعاندا تاريحي ىرىقتىلىق بولادى. ”جۇڭگو باسقارۋى“ دۇنيە جۇزىنە اماليات پەن تاجىريبە سيلادى، ونان دا ماڭىزدىسى، ۇستانىم مەن قاسيەت سيلادى.
اراب ەلدەرى وداعىنىڭ باس حاتشىسى گايتتىڭ قاراۋىنشا، بۇگىنگى تاڭدا بارلىق جەردەن سەزىنەتىن جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ مولشىلىعى ”ۇلەس قوسۋ، قۇلشىنۋ، عىلمي جوبالاۋ، سونداي - اق نىساناعا تاباندىلىقپەن تالپىنۋدان“ باستاۋ العان. كەزىندە تاريح وقىتۋشىسى بولعان ۋرۋگۆاي زۇڭتۇڭى ورسي ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ ”نازاردى اناعۇرلىم الىسقا جىبەرۋ“ دەگەن تاريحي سەزىمىنە ەرەكشە سۇيىنەدى، ول ”جۇڭگو جولىن“ بىلاي تۇسىنەدى: ءبىر ءتۇپ بايتەرەكتەي تاريح توپىراعىنا تەرەڭ تامىر تارتىپ، بولاشاققا بەت الىپ ۇزدىكسىز ءوسىپ - جەتىلدى، وسى بارىستا ۇلتتىق رۋح ونىمەن ءبىر تۇلعالانىپ تاسقىندادى.
(4)
”دۇنيە جۇزىمەن ءوزارا پايدا جەتكىزىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋگە شىن مانىندە كۇش سالۋ“، ”اۋمالى - توكپەلى دۇنيە جۇزىنە باعدار كورسەتۋ“ − جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىنەن، الەمدى كوكەيدە ساقتاعان شىعىستاعى ءىرى ەلدىڭ باستان - اياق بەيبىتشىلىك كۇشى، ورنىقتىلىق كۇشى، العا باسۋ كۇشى بولۋ سىندى تاباندى تالعامىنان دۇنيە ءجۇزى الەمنىڭ دۇرىس جولىنان جازباعان جۇڭگونى كوردى.
وزبەكستان تاشكەنت وبلىستىق كەدەيلىكتى ازايتۋ جانە جۇمىستاندىرۋ مەكەمەسىنىڭ باستىعى زيودبەك يولداشەۆ جونىنەن العاندا، جۇڭگونىڭ ەكى ءماجىلىسى ونىڭ قىزمەتىمەن تىعىز بايلانىستى.
«كەدەيلىكتەن ارىلۋ» كىتابىنىڭ وزبەك تىلىندەگى باسىلىمى يولداشەۆتىڭ ۇستەلىندە تۇر، كەدەيلەردى دالمە - ءدال سۇيەمەلدەۋدىڭ جۇڭگو تاجىريبەسى وزبەكستاننىڭ ساياسات جۇيەسىمەن الدەقاشان تەرەڭ توعىستى. تاشكەنت وبلىسى شانشيدىڭ فۋپيڭ ”سەلبەستىك كووپەراتيۆى + كاسىپ سالاسى تىزبەگى“ ۇلگىسىنەن پايدالانىپ، 10 مىڭ وتباسىن ماقسارى، جۇپار ءشوپ ەگۋگە جەتەكتەپ، كىرىستى ورنىقتى ارتتىرۋدى جۇزەگە اسىردى. جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىندە اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ جونىندەگى قىزۋ تالقىدان يولداشەۆ ەرەكشەلىككە يە كاسىپ سالالارىن زورايتۋدىڭ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەۋدىڭ جاڭا وي جەلىسىن تاپتى.
”2026 - جىلعى جۇڭگونىڭ ەكى ءماجىلىسى دۇنيە ءجۇزىنىڭ وڭتۇستىگى نازار اۋدارىپ وتىرعان ستراتەگيالىق ءتۇيىن“. بۇل ەگيپەتتىڭ ساياسي وقىمىستىسى ناديا حەلميدىڭ باعامى. ول ەۆروپانىڭ «وسى زامانعى ديپلوماتيا» سايتىندا جاريالانعان ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازدى: جۇڭگونىڭ باسقارۋ جانە تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ۇلگىسى وڭتۇستىك ەلدەردىڭ باياندى دامۋى مەن سيفرلانىپ تيپ جاڭالاۋىنا تاپتىرماس وراي جاراتتى، ”اناعۇرلىم سيىسىمدى، كوپ ۇيەكتەنگەن جاھاندانۋ اياق الىسىن ىلگەرىلەتۋگە ءتيىمدى“.
ەجەلدەن بەرى جۇڭحۋا ۇلتى ”دۇنيە ءجۇزىنىڭ ۇلى بىرلىگى“، ”بارلىق ەلمەن تاتۋ - ءتاتتى ءوتۋ“ سىندى كەڭ پەيىلمەن شەكارا سىرتىنداعى ۇلتتارمەن بارىس - كەلىس جانە مادەنيەت اۋىس - كۇيىسىن سەنىمدى ءارى كەڭ كولەمدە ورىستەتكەن. مۇنداي تاريحي كەشىرمەلەر مەن وركەنيەت گەنى بۇگىنگى تاڭداعى جۇڭگو قۇلشىنىسىنىڭ ورتاق دامۋ ەكەندىگىن، ءارى ءوزى جاقسى ءومىر ءسۇرۋ، ءارى باسقالاردىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ ەكەندىگىن بەلگىلەدى.
بىلتىر 7 - ايدا نيكاراگۋانىڭ جۇڭگودا تۇراتىن باس ەلشىسى كۇڭ لىران حالىق سارايىندا ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ مەملەكەت جولداماسىن تاپسىرعان جۇڭگودا تۇراتىن 16 ەلشىگە سويلەگەن ءسوزىن تىڭدادى، ”جۇڭگونىڭ جاڭا دامۋىن ءار ەلدىڭ جاڭا ورايىنا اينالدىرۋ كەرەك“ دەگەن دارقان پەيىلى ونى ايرىقشا اسەرلەندىردى. وسى جولى حالىق سارايىندا جۇڭگونىڭ ەكى ءماجىلىسىن سىرتتاي تىڭداپ، جۇڭگونىڭ دامۋ جاڭا ايبىندى جوباسىنداعى جوعارى دەڭگەيدەگى سىرتقا ەسىك اشۋدى كەڭەيتۋدىڭ جاڭا ساياساتتارىن، جاڭا شارالارىن ءتۇسىندى، ول بۇگىنگى دۇنيەدە جۇڭگونىڭ ”ءوزارا پايدا جەتكىزىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدى جۇزەگە اسىرۋعا شىنايى كۇش سالىپ وتىرعاندىعىنان“ ءتىپتى دە اسەرلەندى.
قاتتى قۇرىلعىلاردى تۇتاستىرۋدى، جۇمساق قۋاتتى ۇلاستىرۋدى، تىلەكتەردى توعىستىرۋدى ناقتى، ەگجەي - تەگجەيلى ىستەپ، اناعۇرلىم كوپ وڭىرلىك جانە ەكى جاقتى ساۋدا، قارجى قوسۋ كەلىسىمىنە كەڭەسىپ قول قويۋدى ىلگەرىلەتىپ، فينانستاعى جوعارى دەڭگەيلى ەسىك اشۋدى ۇزدىكسىز ورنىقتى كەڭەيتىپ، ەمدەۋ، سالاماتتىق سياقتى ساپالى تۇرمىستىق قىزمەت وتەۋ يمپورتىن ىلگەرىلەتۋ... جۇڭگونىڭ ەكى ماجىلىسىنەن تارالعان اشىق سەلبەستىك جونىندەگى جاقسى حابارلار سالماقتى ”وراي تىزىمىنە“ اينالىپ، دۇنيە ءجۇزى الدىندا بوي كورسەتتى.
وسى ”وراي ءتىزىمى“ جۇڭگودا 5 زەرتتەۋ - جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن قۇرعان گەرمانيانىڭ باير توبى جونىنەن العاندا تىپتەن ماڭىزدى. جارتى ايدىڭ الدىندا باير توبىنىڭ باس اتقارۋشى ءمانساپتىسى بەلل اندەرسون زۇڭلي مەرزگە سەرىك بولىپ جۇڭگودا ساپاردا بولدى. وسى رەتكى ”كوز اياسىن كەڭەيتۋ“ ساپارى ونىڭ جۇڭگوعا قارجى قوسۋ سەنىمىن ءتىپتى دە بەكەمدەي ءتۇستى. دۇنيە جۇزىندەگى 500 ەگەي كاسىپورىن قاتارىنداعى وسى كاسىپورىندى باۋراعانى جۇڭگونىڭ ”سۇرانىسى كۇشتى بازارى، ومىرشەڭ كۇشكە تولى جاڭالىق اشۋ ەكولوگيالىق جۇيەسى“، اسىرەسە، ”بيولوگيالىق ءدارى - دارمەك سالاسىندا اناعۇرلىم كوپ تىڭ سەرپىلىستىك جاڭالىق اشۋعا قول جەتكىزۋدەن، الەمدىك سالاماتتىق سىن - سايىسىنا توتەپ بەرۋگە اناعۇرلىم كوپ جوبا ۇسىنۋدان ءۇمىتتى“ دامۋ بولاشاعى ەدى.
ءارى دۇنيە زاۆودى، ءارى دۇنيە بازارى؛ ءارى قارجى قوسۋ قۇنارلى توپىراعى، ءارى جاڭالىق اشۋ بيىگى. دۇنيە جۇزىندەگى ەكىنشى ۇلكەن ەكونوميكالىق تۇلعانىڭ كوپ نەگىزدى بەتالىسى ءار ەلدىڭ دامۋىنا كوپ نەگىزدى وراي ازىرلەدى. اناعۇرلىم كوپ مەملەكەت، كاسىپورىن، قارجى قوسۋشىلار جۇڭگوعا بەت الىپ، جۇڭگوعا كەلىپ، جۇڭگومەن سەلبەستىك جاساسۋدى ”ەڭ جاقسى تاڭداۋ“ دەپ قارادى.
”دۇنيە ءجۇزىنىڭ اۋمالى - توكپەلى كەزىندە جۇڭگو بولاشاققا باستادى“، ارگەنتينا «دابىل گازەتىنىڭ» بۇل شولۋى حالىقارالىق قوعامنىڭ جالپى بەتتىك جۇرەك ۇنىنە جانە ورتاق تىلەگىنە ۋاكىلدىك ەتەدى. الەمدىك تالداۋشىلار جۇڭگونىڭ ەكونوميكالىق ساندى مالىمەتىنىڭ ۇزىن - سونار ءماتىنىن تاباندا ءتۇسىندى، ديپلوماتيا نەگىزگى تاقىرىبىنداعى تىلشىلەر ماجىلىسىندە الدىن الا 2 ساعات بۇرىن ۇزىننان - ۇزاق قاتارعا تۇردى، بۇل جۇڭگونىڭ ”ورنىقتىلىق“ داۋىرلىك ءمانىنىڭ ىقشام كورىنىسى: وزىندىك دامۋى ارقىلى الەمدىك ارتۋعا ورنىقتى قوزعالىس قۋاتىن ۇستەپ، ءىرى ەلدىڭ جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋى ارقىلى 100 جىلدىق جاعداي وزگەرىسىنە ورنىقتىلىق كۇشىن قوستى.
(5)
ارمان ارقالاپ، تىنباي كۇرەس جۇرگىزىپ، دۇرىس جولدان جازبايتىن مۇنداي جۇڭگو، ءسوز جوق، گۇلدەنىپ - كوركەيەدى.
بيىل جىل باسىنان بەرگى حالىقارالىق قوعامدىق پىكىر الاڭىنداعى ”جۇڭگو قولامتالى ىزدەۋىن“ ساناساق، شەتەلدىڭ ساياسي قايراتكەرلەرىنىڭ ”جۇڭگوعا ساپارلاۋ ورلەۋىنەن“ ”جۇڭگولىق بولۋ“ جاڭا سالتىنا دەيىن؛ دۇنيەنى تاڭ قالدىرعان «سايىسكەر Bot»تان بولاشاققا باستايتىن ”15 - بەسجىلدىققا“ دەيىن... دۇنيە ءجۇزى جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ ”ادامدى قايران قالدىراتىن جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭ كۇشىن“ ءتىپتى دە تىكە سەزىندى، جۇڭحۋا مادەنيەتىنىڭ ”بيازى دا تەپە - تەڭ تۇرمىس ءتاسىلىن“ ءتىپتى دە شىنايى سەزىندى ءارى وزگەرىستەگى جۇرت تىلەگىن، كەلەلى جاعدايدىڭ بەتالىسىن ءتىپتى دە سەزگىرلىكپەن ايقىن اجىراتتى.
تاريحتىڭ تىڭ تاراۋى بىرتىندەپ اشىلۋدا. بۇل ادامدى ەكپىندەي ىلگەرىلەۋگە جەبەيتىن دامۋ ۇدەرىسى، ايبىندى ءداۋىر اعىمى، سونداي - اق دۇنيەدەگى ”جۇڭگو كوزقاراسىنىڭ“ اناعۇرلىم شىنايى، ستەرەولدى، جان - جاقتى بايانداۋ قۇرىلىمى. حالىقارادا مىناداي ءبىر ورتاق تانىم بارعان سايىن ايقىندالىپ، كۇشەيىپ كەلەدى: جۇڭگو − وراي جانە بولاشاق، ”ايقىندىلىق جاسىل القابى“.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 3 - ايدىڭ 15 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
