انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى شى شين 4 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى ۇرىمجىدەن حابارلايدى. تاياۋدا اۆتونوميالى رايوندىق دامۋ جانە رەفورما كوميتەتى 1 ـ توپتاعى جاڭا ەنەرگيانى جاقىن ماڭدا تۇتىنۋدىڭ (جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ) نىسان ٴتىزىمىن باسىپ تاراتتى، بۇل شينجياڭنىڭ جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ نىسانىنىڭ رەسمي اتقارىلۋ ساتىسىنا ٴوتىپ، شينجياڭنىڭ جاڭا ەنەرگياسىن جاقىن ماڭدا، سول جەردە تۇتىنۋدىڭ ”ەڭ سوڭعى ٴبىر كيلومەترىن“ اشقاندىعىن كورسەتەدى.
العاشقى توپتا جالپى 4 نىسان بار، جاڭا ەنەرگيا گەنەراتورلارىنىڭ سيىمدىلىعى جالپى 630 مىڭ كيلوۆات بولىپ، جەكە ـ جەكە قۇلجا قالاسىنا، شينجياڭ جۇندۇڭ ەكونوميكالىق ـ تەحنولوگيالىق اشۋ رايونىنا، شايار اۋدانىنا جانە كۇشار قالاسىنا ورنالاسقان، تۇگەلدەي توراپتانعان نىسان، قولدانۋ جاعدايى كوپ كريستالدى كرەمني، كومىر حيميا ونەركاسىبى، مۇناي ـ گاز، مۇناي حيميا سياقتى كاسىپتەردى قامتيدى. ٴار جىلى جاسىل ەلەكتر تۇتىنۋى شامامەن تىڭنان ٴبىر ميلليارد 440 ميلليون كيلوۆات ساعات ارتىپ، شامامەن 867 مىڭ توننا كومىر قىشقىل گازىن از شىعارعانمەن بارابار كەلەدى، بۇل جوعارى كوتەرىمدىلىكتەگى ەنەرگيا كاسىپتەرىنىڭ جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى تيپ جاڭالاۋىنا ٴتيىمدى ىزدەنىس ازىرلەدى.
جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ دەگەنىمىز جەل ەلەكتر، كۇن ەنەرگياسىنان پايدالانىپ ەلەكتر تاراتۋ، بيولوگيالىق زاتتاردان پايدالانىپ ەلەكتر تاراتۋ سياقتى جاڭا ەنەرگيالاردىڭ ەندىگارى الەۋمەتتىك ەلەكتر تورىنا تىكەلەي جالعانبايتىندىعىن، قايتا تىكە جالعاۋ جەلىسى ارقىلى جەكە ەلەكتر تۇتىنۋشىلارىن نەمەسە ارتقان ەلەكتر ۇلەستىرۋ تورىن جاسىل ەلەكترمەن قامدايتىندىعىن كورسەتەدى. جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ ارقىلى جاڭا ەنەرگيانى قابىلداۋ كەڭىستىگى مەن قولدانۋ جاعداياتىن كەڭەيتىپ، جاڭا ەنەرگيانى قابىلداۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋمەن بىرگە، كاسىپورىنداردىڭ جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى تيپ جاڭالاۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرىپ، قاينارىن قۋزاستىرۋعا بولاتىن جاسىل ەلەكترمەن قامداۋدى جۇزەگە اسىرۋعا، سونىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلاردىڭ ەلەكتردەن پايدالانۋ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋىنە ٴتىپتى دە كوپ تاڭداۋ ازىرلەۋگە بولادى.
العاشقى توپتاعى نىسانداردىڭ ىشىندە ىلە شينتيان كومىر حيميا ونەركاسىبى شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ، جۇڭگو مۇناي حيميا تاحى مۇناي ايىرۋ شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ نىسانى ەنەرگيا حيميا ونەركاسىپ سالاسى نىسانى قۇرىلىسىن تىعىز ارقاۋ ەتىپ، ارناۋلى جەلى ٴتاسىلى ارقىلى جاسىل ەلەكتر قۋاتىن ەنگىزىپ، جوعارى ەنەرگيا كاسىپ سالالارىنىڭ جاسىل دامۋىنا پارمەندى تىرەك ازىرلەدى. ەسەپتەۋگە قاراعاندا، تەك جۇڭگو مۇناي حيميا تاحى مۇناي ايىرۋ شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ نىسانىنىڭ وزىندە جاسىل ەلەكتر تۇتىنۋ مولشەرى جىلىنا شامامەن 320 ميلليون كيلوۆات ساعات ارتادى ەكەن، بۇل شامامەن 193 مىڭ توننا كومىر قىشقىل گازىن از شىعارعانمەن بارابار.
تارىم مۇناي الابى اقسۋ شايار اۋدانى فۋمان بولىگى جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ نىسانى مۇناي ـ تابيعي گاز ٴونىمىن ارتتىرۋ مەن جاڭا ەنەرگيانى اشۋدى، قابىلداۋدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، مۇناي ـ تابيعي گاز الابىنىڭ توڭىرەگىندە كۇن ەنەرگياسى بايلىعىنا سۇيەنىپ فوتوۆولتتىق ەلەكتر شىعارۋ نىسانىن قۇرىپ، جاسىل ەلەكتر ارناۋلى جەلىسى ارقىلى فۋمان مۇناي الابىنىڭ ٴوندىرىس قۋاتىن كەڭەيتۋ قۇرىلىسىن جاسىل ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتىپ، مۇناي ـ تابيعي گاز بارلاۋ، اشۋ مەن جاڭا ەنەرگيانىڭ توعىسپالى دامۋىن كۇش سالا ىلگەرىلەتتى.
شينجياڭ گى ـ ىنسى ەنەرگيا عىلىم ـ تەحنولوگيا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ نىسانى جەل ەلەكتر جانە ەنەرگيا ساقتاۋ قۇرىلعىلارىن قۇرىپ، كوپ كريستالدى كرەمني ٴوندىرىس جەلىسىنە تىكە جەتكىزۋ ارقىلى جاسىل ەلەكتردىڭ قاينارىن قۋزاستىرۋدى جۇزەگە اسىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ حالىقارالىق كومىر قىشقىل گازدى كەدەن باجىسى قورعانىنا توتەپ بەرۋىن ٴونىمدى قولداپ، كاسىپورىنداردىڭ جاسىل باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىردى، سونىمەن بىرگە ٴوندىرىستىڭ وزىندىك قۇنىن بەلگىلى دارەجەدە تومەندەتىپ، ەكونوميكالىق ونىمدىلىكتى جوعارىلاتتى.
2025 ـ جىلدان بەرى، مەملەكەتتىڭ جاسىل ەلەكتردى تىكە جالعاۋ ساياساتىنىڭ تالابىنا ساي، شينجياڭ كاسىپ سالاسى نەگىزى مەن دامۋ ٴىس جۇزىندىگىن تياناق ەتىپ، جاڭا ەنەرگيا مەن كاسىپ سالاسىنىڭ سايكەستى دامۋىن تىعىز ارقاۋ ەتىپ، شينجياڭ ەرەكشەلىگىنە يە جاڭا ەنەرگيانى جاقىن ماڭدا قابىلداۋ ۇلگىسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتتى. كەلەسى قادامدا اۆتونوميالى رايوندىق دامۋ جانە رەفورما كوميتەتى العاشقى توپتاعى نىسان قۇرىلىستارىنىڭ اينالىم جاعدايىن ٴجىتى قاداعالاپ باقىلاپ، قيىن تۇيىندەردى، بوگەتتەردى دەر كەزىندە اشادى؛ قولدانۋ جاعداياتىن كەڭەيتۋگە ونان ارى جەتەكشىلىك ەتىپ، ساياساتتىڭ پايداسىن تولىق شىعارىپ، شينجياڭنىڭ ەنەرگيا باسىمدىعىنىڭ كادەگە جاراۋىن ىلگەرىلەتەدى.
