□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ليۋ مىڭمىڭ
”چيڭميڭدە جاڭبىر جاۋىپ، قاعازدان قيىلعان كۇرەڭكەي گۇلىندە ساعىنىش بەينەلەندى؛ كوكتەم كوركەم تۇسكە ەنىپ، كىتاپ وقيتىن ۋاقىت جەتىپ كەلدى... 4 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى قاشقار قالاسى دۇڭحۋ كولى باقشاسىندا 20 نەشە باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىسى «چيڭميڭ تۋرالى ولەڭدەردەن تاڭدامالىلاردى» بىرگە وقىدى، بالالاردىڭ بالعىن ٴۇنى مەن كول بەتىن سيپاپ وتكەن سامال جەل ادامدى ەرەكشە اسەرلەندىرەدى. وسى جولعى چيڭميڭ دەمالىسىندا ىلە اڭعارىنداعى ورىك اعاشىنىڭ ساياسىنان قاشقار بايىرعى قالاسى كوشەلەرىنىڭ تەرەڭ تۇكپىرىنە، قالالاردىڭ مادەنيەت بەكەتىنەن اۋىل ـ قىستاقتارداعى بەيزاتتىق مۇرا شەبەرحاناسىنا دەيىن... تيانشان الابىنداعى باي مازمۇندى مادەنيەت قيمىلدارى ادامداردىڭ جان دۇنيەسىن نارلەندىردى.
ىمىرت ۇيىرىلگەن شاق، شيحۋ قالاسى جيۋليانچۋان باقشاسى، اعاش كولەڭكەسىندە، تاس ورىندىقتىڭ جانىندا ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ بەرىلە كىتاپ وقىعان بەينەسى مەن باقشا كورىنىسى تىنىش تا اسەرلى كوكتەم كورىنىستى قالىپتاستىردى. 4 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنىنەن 5 ـ كۇنى كەشكە دەيىن «شيحۋ ەلەسى · ليۋحۋاعا تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك» اتتى ٴتول جاسامپازدىق ٴان ـ ٴبي تەاترى وسى ارادا ٴدال ۋاعىندا قويىلدى، بۇل تەاتر ۇلتتار ىنتىماعى مەن اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدەگى اسەرلى كورىنىستەردى جاندى بەينەلەپ، تيانشان ۇلاندارىنىڭ كورىكتى مەكەندى بىرگە قۇرۋداعى شىنايى سۇيىسپەنشىلىگىن بەينەلەپ، قىرۋار قالا تۇرعىندارى مەن ساياحاتشىلاردى كورۋگە باۋرادى.
چيڭميڭ دەمالىسىندا شينجياڭ اسەمونەر سارايىندا ”كوكتەم سامالى ساعىنىشتى جەتكىزدى، بالىق فورمالى شامدار چيڭميڭدى نۇرلاندىردى“ تاقىرىبىنداعى مادەنيەت قيمىلى ورىستەتىلدى. بالالار كىشكەنتاي ونەر جالعاستىرۋشى بولىپ، ٴۇرىمجى قالالىق 97 ـ ورتا مەكتەپ وقىتۋشىلارىنىڭ جەتەكشىلىگىندە ٴوز قولدارىمەن بالىق فورمالى شامنىڭ قاڭقاسىن جاساپ، رەڭدى قاعاز جاپسىرىپ، قۇت ورنەگىن سىزىپ، امان ـ ەسەندىكتى، ساتتىلىكتى تىلەگەن بالىق فورمالى شام جاساپ شىقتى. ”قيمىل بالالارعا چيڭميڭ سالتى مەن بالىق فورمالى شامنىڭ استارىنداعى اڭگىمەلەردى ۇعىندىرىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، ٴوزى كىرىسۋ امالياتى بارىسىندا ٴداستۇرلى مەرەكەنىڭ كوركەمدىگى مەن مەيىرىمدىلىگىن سەزىندىردى“، ـ دەدى وسى مەكتەپتىڭ وقىتۋشىسى لو يۇڭمەي.
4 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى حوتان ايماقتىق كىتاپحانا ”چيڭميڭدە كىتاپ وقۋ قىزىعىنا باتىپ، بەيزاتتىق مۇرالار ارقىلى مادەنيەت مايەگىن جالعاستىرۋ“ چيڭميڭ ارناۋلى تاقىرىپتىق كىتاپ وقۋدى جالپىلاستىرۋ قيمىلىن وتكىزدى. قيمىل الاڭىندا كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى چيڭميڭنىڭ كەلۋ قاينارىن، عۇرىپ ـ ادەتىن جانە مادەنيەت ٴمانىن قاراپايىم دا ۇعىنىقتى، جاندى دا قىزىقتى سوزدەرمەن ٴتۇسىندىرىپ، كوپشىلىكتىڭ وسى ٴداستۇرلى مەرەكەنى اناعۇرلىم تەرەڭ تۇسىنۋىنە كومەكتەستى. وقۋشىلار اتا ـ اناسى حوۋ زايجىن بىلاي دەدى: ”مۇنداي قيمىل ەرەكشە ماعىنالى، بالاعا ٴبىلىم ۇيرەتۋمەن بىرگە، اتا ـ انا مەن بالانىڭ سۇيىسپەنشىلىگىن دە كۇشەيتەدى، سونداي ـ اق بالاعا ٴداستۇرلى مادەنيەتتىڭ تارتىمدىلىعىن سەزىندىرەدى“.
گۇلدەردىڭ حوش ٴيىسى مەن كىتاپ وقۋ رايى، بەيزاتتىق مۇرالار مەن كوكتەم لەبى جولىققاندا، شينجياڭنىڭ چيڭميڭ مادەنيەتى قوزعالىس پەن تىنىشتىق ٴوزارا جاراسىم تاپقان جانعا جايلى بەينەگە ەندى.
گۇل تاماشالاۋدى دانەكەر ەتىپ، مادەنيەت تەاترىن ورىندادى _ چيڭميڭ كەزىندە شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى ورىك گۇلى، المۇرت گۇلى سياقتى كوكتەمگى دۋماندى ساتتەر ارقىلى كوككە شىعىپ گۇل تاماشالاۋ مەن ادەبيەت ـ كوركەمونەر ويىندارىن، بەيزاتتىق مۇرالار سەزىنۋىن، اسەمونەر كورمەسىن، حالىقتىق سالت ـ سانا ىقپالداستىعىن ىشكەرىلەي توعىستىرىپ، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ حوش ٴيىستى گۇلدەر مەن كوركەمونەر اۋەنىنەن ٴداستۇرلى مەرەكەنىڭ داۋىرلىك جاڭا ٴمانىن سەزىنۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
ىلە اڭعارىنان تارىم ويپاتىنا دەيىن گۇل ماۋسىمىنداعى ساياحات قيمىلى رەت ـ رەتىمەن ورىستەتىلدى. قۇلجا اۋدانىنىڭ 15 ـ كەزەكتى ورىك گۇلى مادەنيەت ساياحات ماۋسىمى، كۇنەس اۋدانىنىڭ نارات ورىك گۇلى مادەنيەت ساياحات ماۋسىمى، ماكىت اۋدانىنىڭ 12 ـ كەزەكتى شاپتول گۇلى ساياحات مەرەكەسى، حوتان ايماعىنىڭ گۇل ماۋسىمى ساياحاتى سياقتى قيمىلدار ىركەس ـ تىركەس باستالدى.
4 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى كورلا قالاسى اۋات اۋىلى المۇرت شاعىن قالاشىعى ساحناسىنىڭ الدىندا المۇرت گۇلى اقشا قارداي قۇلپىرىپ، ٴان اۋەنى اۋەلەدى. ”المۇرت گۇلى ماۋسىمى“ مادەنيەتتى اۋىل ـ قىستاققا جەتكىزۋ ويىن ـ ساۋىق نومىرلەرى ىركەس ـ تىركەس قويىلدى، ٴان ـ ٴبي، كومەديا، اسپاپتىق مۋزيكا نومىرلەرى ارت ـ ارتىنان ساحناعا شىعىپ، كوپتەگەن قىستاق تۇرعىندارىن ريتىمگە ىلەسىپ شاپالاق سوعىپ ٴان ايتۋعا باۋرادى. ”وتە جاقسى ورىندادى، ٴبىز ۇناتىپ كورەمىز“، ـ دەدى قىستاق تۇرعىنى تۇرنيساگۇل مامەت كۇلىپ. مەرەكە كەزىندە بايىنعولين موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسى جالپى 13 ٴتۇرلى كولەمدى مادەنيەت، بەيزاتتىق مادەنيەت مۇرالارى تاقىرىپتىق قيمىلىن ۇسىنىپ، ادەبيەت ـ كوركەمونەر كورمەلىك قويىلىمىنان، جەلىدەگى ىقپالداستىقتان كوركەمونەر كورمەسىنە، حالىقتىق سالت ـ سانانى سەزىنۋگە، ونان بەيزاتتىق مادەنيەت مۇرالارىن كورمەگە قويىپ ساتۋعا، زەيىن سىناۋ جارىسىنا دەيىن فورماسى الۋان ٴتۇرلى، مازمۇنى باي بولىپ، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ دەمالىس كۇندەرى مادەنيەت كوكتەم شۋاعىنا بىرگە شومۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
حوتان ايماعىنىڭ گۇل ماۋسىمى ساياحاتى جەلىلەس قيمىلدارىندا ”كۇنلۇننىڭ كوكتەم كوركى· حوتاندا گۇل اشىلدى“ نەگىزگى تاقىرىپ ەتىلىپ، لوپ اۋدانىنىڭ شاپتول گۇلى، گۇما اۋدانىنىڭ ورىك گۇلى، كەريا اۋدانىنىڭ روزا گۇلى سياقتى گۇل تاماشالاۋ قيمىلدارى تۇتاستىرىلىپ، ادەبيەت ـ كوركەمونەر كورمەلىك قويىلىمى، بەيزاتتىق مادەنيەت مۇرالارى كورمەسى، فوتو سۋرەت جارىسى سياقتى جالپى 50دەن استام مازمۇن ۇسىنىلىپ، ساياحاتشىلاردى ىركەس ـ تىركەس كەلۋگە باۋرادى.
گۇلدىڭ حوش ٴيىسى كوركەمونەرمەن ۇندەسىپ، چيڭميڭنىڭ ٴمانى اناعۇرلىم تەرەڭ بولدى. تيانشان الابىندا مادەنيەت لەبى مەن گۇلدىڭ حوش ٴيىسى توعىسىپ ٴبىر ـ ٴبىرىن قۇلپىرتا ٴتۇستى؛ جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ٴداستۇرلى مادەنيەتىن سەزىنۋ بارىسىندا ۇزبەي جالعاستىرىپ، ٴار ۇلت حالقىنىڭ دوستىق سۇيىسپەنشىلىگى كوككە شىعۋ مەن شاتتىق جىرى بارىسىندا ۇزدىكسىز كۇشەيدى.
