□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ران حۋ
وقۋ ـ اعارتۋ − مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ، ۇلتتى گۇلدەندىرۋدىڭ نەگىزى. مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدان جوعارى دارەجەلى وقۋ ـ اعارتۋعا دەيىن، بالالاردىڭ ”وقي الۋىنان“ ”جاقسى وقۋىنا“ دەيىن، وقۋ ـ اعارتۋ بايلىعىنىڭ ”ەڭ تومەنگى شەكتەن تۇسىرمەي قامتاماسىز ەتۋىنەن“ ”ساپالى، بىركەلكى بولۋىنا“ دەيىن، بۇگىنگى تاڭدا، وسىزاماندانعان مەكتەپتەر تيانشان الابىندا تارالىپ، وقۋ ـ اعارتۋداعى ادىلدىكتىڭ شۇلەن شۇعىلاسى شينجياڭداعى ٴاربىر وتباسىنا نۇرىن توكتى.
سوڭعى جىلدارى شينجياڭداعى ٴار دارەجەلى قازىنا تاراۋلارى وقۋ ـ اعارتۋ قاراجاتى ۇسىنىلىمىندا ”ەكىنى تەك ارتتىرۋ، ازايتپاۋ“ تالابىن قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋدى نەگىزگى جەلى ەتىپ، وقۋ ـ اعارتۋدى ستراتەگيالىق ۇسىنىلىم رەتىندە الدىمەن ورنالاستىرۋعا، ٴتۇيىندى قامتاماسىز ەتۋگە تاباندى بولدى. 2025 ـ جىلى شينجياڭنىڭ ادەتتەگى الەۋمەتتىك مەجە ەسەپ وقۋ ـ اعارتۋ شىعىسى 113 ميلليارد 170 ميلليون يۋانعا جەتىپ، الدىڭعى جىلداعىدان %4 ارتىپ، ۇسىنىلىم تەبىنى ۇزدىكسىز ارتتى.
وسىزاماندانعان مەكتەپتەر تيانشان الابىندا تارالدى
3 ـ ايدىڭ 23 ـ كۇنى تۇستەن بۇرىن سانجى قالالىق 20 ـ بالاباقشانىڭ كەڭ دە جارىق كلاسىندا بالالار قۋانا ويىن، ويىنشىق ويناپ جاتتى. سول ساتتە تۇرپان قالالىق تاجىريبە ورتا مەكتەبىنىڭ تولىق ورتا 2 ـ جىلدىعىنىڭ وقۋشىسى بۇلتتىق ساباقحانادا ساباق تىڭدادى؛ قاشقار قالالىق 32 ـ ورتا مەكتەپتىڭ جاڭادان سالىنعان مەكتەپ اۋلاسىندا وقۋشىلار كۇن نۇرىنا مالىنىپ دەنە تاربيە ساباعىنا قاتىناستى.
وسى جاندى كورىنىستەر شينجياڭ وقۋ ـ اعارتۋىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ ناقتى بەينەسى. 2025 ـ جىلى شينجياڭ وقۋ ـ اعارتۋداعى ادىلدىكتى ”ەڭ سوڭعى ٴبىر كيلومەترگە“ قاراي ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، ورتا، باستاۋىش مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار ايماقتاردا، وبلىستاردا، قالالاردا ىركەس ـ تىركەس سالىنىپ، ٴتىپتى دە كوپ بالا جاقىن ماڭنان ساپالى وقۋ ـ اعارتۋ بايلىعىنان يگىلىكتەنە الاتىن بولدى.
ساندى مالىمەتتە كورسەتىلۋىنشە، قازىر شينجياڭدا ٴار 817 باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىسىنا ٴبىر باستاۋىش مەكتەپ تۋرا كەلەدى ەكەن، ورتا مەكتەپ ساتىسىنداعى جالپى وقۋعا ٴتۇسۋ مولشەرى %97تەن جوعارى بولعان.
قازىنالىق ۇسىنىلىم ورنىقتى ارتقان جاعدايدا، شينجياڭنىڭ نەگىزدىك وقۋ ـ اعارتۋىنىڭ وقىتۋ جۇرگىزۋ دەڭگەيى بىرتىندەپ جوعارىلاپ، وقۋ ـ وقىتۋ ساپاسى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، ٴوڭىر، قالا، اۋىل جانە مەكتەپتەر اراسىنداعى پارىق ۇزدىكسىز ازايدى.
4 ـ ايدىڭ 10 ـ كۇنى جۇڭگو قۇرىلىس توبى شينجياڭ قۇرىلىس (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگى شينجياڭ داشۋەسىنىڭ قاشقار مەكتەپ رايونىندا 100 كۇن قاۋىرت ىستەۋ نەگىزگى تاقىرىبىنداعى ەڭبەك باسەكەسىن باستاپ، شينجياڭ داشۋەسىنىڭ قاشقار مەكتەپ رايونىن قامتىعان 100دەن استام ٴتۇيىندى نىساندا جەدەل قۇرىلىس جۇرگىزدى. شينجياڭ داشۋەسى قاشقار مەكتەپ رايونىنىڭ 1 ـ مەرزىمدىك ينجەنەرياسىنىڭ نەگىزگى تۇلعاسى جاپپاي سالىنىپ بولدى، 7 ـ ايدا پايدالانۋعا بەرىلەدى. 1 ـ مەرزىمدىك قۇرىلىس سالىنىپ بولعاننان كەيىن، كەمەلدى وقىتۋ، عىلمي زەرتتەۋ، تۇرمىستىق سايكەستى يقۋات ازىرلەپ، 2000 وقىتۋشى ـ وقۋشىنىڭ ۇيرەنۋ، تۇرمىس قاجەتىن قاناعاتتاندىرادى.
قازىنانىڭ قولداۋىندا، كەزىندەگى شينجياڭنىڭ جوعارى وقۋ ـ اعارتۋ بايلىعى ەڭ ٴالسىز وڭتۇستىك شينجياڭ ٴوڭىرى تولىق كۋرس وقۋ ـ اعارتۋىمەن جاپپاي قامتۋدى جۇزەگە اسىرىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنا پارمەندى دارىندىلار قوزعالىس قۋاتىن ۇستەدى.
”نەگىزدىك وقۋ ـ اعارتۋدان جوعارى وقۋ ـ اعارتۋعا دەيىن قازىنانىڭ ۇزدىكسىز ۇسىنىلىمىنىڭ قولداۋىندا شينجياڭداعى ٴتۇرلى مەكتەپتەر قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسى تەزدەپ، ٴارقايسى وقۋ كەزەڭىندەگى وقۋ ـ اعارتۋ بىركەلكى دامىپ، دارىندىلاردى باۋلۋعا، قوعامنىڭ العا باسۋىن ىلگەرىلەتۋگە بەرىك قامتاماسىزدىق ازىرلەدى“. اۆتونوميالى رايوندىق قازىنا مەڭگەرمەسى عىلىم ـ تەحنولوگيا، وقۋ ـ اعارتۋ جانە مادەنيەت باسقارماسىنىڭ جاۋاپتىسى شيا شۋەجۇن مىنالاردى ٴبىلدىردى: سوڭعى جىلدارى شينجياڭ ٴوڭىرىنىڭ وقۋ ـ اعارتۋ ىستەرى قارىشتاپ دامىپ، جۇرتتى جالت قاراتقان تابىستارعا قول جەتكىزىپ، قالىڭ وقۋشىلاردى ٴتىپتى دە كوپ ساپالى وقۋ ـ اعارتۋ بايلىعىمەن قامدادى.
بىردە ـ ٴبىر بالانى وتباسىلىق قيىنشىلىق سەبەبىنەن وقۋدان قول ۇزدىرمەدى
ٴۇرتىس قازىنالىق ۇسىنىلىم مەكتەپتىڭ قاتتى بولشەك قۇرىلعىلارىنىڭ جاڭالانۋىن عانا ەمەس، قارجىلاي كومەك بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاپپاي قامتۋىن دا الا كەلدى.
”اۋدان ورتالىعىنداعى مەكتەپتەردە تەگىن جاتىپ وقۋدان يگىلىكتەندىك، وقۋ قاراجاتى ماسەلەسىنەن الاڭدامايمىز، تاماق قوسىمشا قاراجاتى مەن ٴدامدى تاعامدار بار“. ٴار دارەجەلى قازىنا قارجىسىنىڭ قولداۋىندا اقتاۋ اۋدانى شارلۇڭ اۋىلى پازلاۋات قىستاعىنداعى قىز بالا گۇلجامال ”وقۋ ارمانىن“ جۇزەگە اسىردى.
مەملەكەت پەن اۆتونوميالى رايوننىڭ قولداۋىندا اقتاۋ اۋدانى تاۋلى وڭىردەگى باستاۋىش مەكتەپ وقىتۋ تۇيىندەرىن كۇشىنەن قالدىرۋ، بىرىكتىرۋ ارقىلى شوعىرلى وقىتۋ جۇرگىزدى، شەت ـ شالعاي مال شارۋاشىلىق وڭىرلەرىندەگى بالالار الاڭسىز جاتاققا جاتىپ، ساپالى مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدان يگىلىكتەندى.
شيا شۋەجۇن بىلاي دەپ تانىستىردى: 2025 ـ جىلى اۆتونوميالى رايوندىق قازىنا قالا، اۋىل مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋىندا ”ەكىنى كەشىرىم ەتۋ، ٴبىردى تولىقتاۋ“ ساياساتىن جاپپاي تياناقتاندىرۋ نەگىزىندە، 710 ميلليون يۋان قارجى ورنالاستىرىپ، قيىنشىلىعى بار وڭىرلەردەگى اۋىل ـ قىستاق مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋ ساتىسىنداعى وقۋشىلاردىڭ ازىقتانۋ كومەك قاراجاتى ولشەمىن جوعارىلاتىپ، شامامەن ٴبىر ميلليون 870 مىڭ وقۋشىنى يگىلىككە كەنەلتتى.
”بۇرىن قارنىمىز تويعانشا تاماقتانۋشى ەدىك، قازىر جاقسى تاماق جەيتىن بولدىق“. مەكتەپ اسحاناسىنداعى كوكونىستەر مەن جەمىس ـ جيدەكتەردىڭ ٴتۇرى بارعان سايىن كوبەيدى، مەكتەپتىڭ تاماعىن وتە جاقسى كورەمىز“، ـ دەدى قاعىلىق اۋدانى يەتىملىقۇم قالاشىعى سەنترلى باستاۋىش مەكتەبىنىڭ 4 ـ جىلدىق وقۋشىسى ٴمۇنيسا ٴاحتار.
وقۋ ـ اعارتۋ رەفورماسىنىڭ، دامۋىنىڭ جەتىستىكتەرىنەن ٴار ۇلت بۇقاراسىن اناعۇرلىم كوپ، اناعۇرلىم ٴادىل يگىلىكتەندىرۋ ٴۇشىن، شينجياڭداعى ٴار دارەجەلى قازىنا تاراۋلارى وقۋ ـ اعارتۋدىڭ حالىقتىق سيپاتىن مىقتاپ يگەرىپ، دامۋ جەتىستىكتەرىنەن جالپى حالىقتى ورتاق يگىلىكتەندىرۋگە تاباندى بولدى. 2025 ـ جىلى كۇزدە ورتالىق پەن اۆتونوميالى رايوندىق قازىنا قالالاردا بالاباقشاداعى مەكتەپكە تۇسۋگە ٴبىر جىل قالعان بالالاردى ماپەلەۋ ـ تاربيەلەۋ قاراجاتىن كەشىرىم ەتۋ نىسانىن اتقارۋدى قولداپ، بالاباقشاداعى 68 مىڭ ٴسابيدى يگىلىككە كەنەلتتى. بۇل ساياسات قازىرگى اۋىل ـ قىستاقتارداعى، وڭتۇستىك شينجياڭداعى تەگىن وقىتۋ ساياساتىمەن ٴبىر ـ ٴبىرىن تولىقتاپ، ”قالا مەن اۋىل ٴبىر تۇلعالانعان، جالپى ٴوڭىردى قامتىعان“ مەكتەپكە دەيىنگى تەگىن وقۋ ـ اعارتۋ جۇيەسىن ورناتتى.
”مەيلى ۇكىمەت باسقارۋىندا، الدە حالىق باسقارۋىندا بولسىن، مەيلى قالادا، الدە اۋىل ـ قىستاقتا بولسىن، بالالاردىڭ بارلىعى مەكتەپكە ٴتۇسۋدىڭ الدىنداعى ٴبىر جىلدا تەگىن وقۋ ـ اعارتۋدان يگىلىكتەندى، بۇل جۇرت جۇرەگىن ەرەكشە جىلىتتى“. ٴۇرىمجى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ۋاڭ دان بىلاي دەدى: بالام بۇرىن بالاباقشادا وقىعانىندا ٴبىر جىلدا كوپ اقشا جۇمسايتىنمىن، قازىر ماپەلەۋ ـ تاربيەلەۋ قاراجاتى تۇگەلدەي كەشىرىم ەتىلىپ، اتا ـ انالاردىڭ اۋىرتپالىعى شىنايى جەڭىلدەتىلدى.
وقۋ ـ اعارتۋ ۇسىنىلىمى بۇكىل ەل بويىنشا ٴبىرىنشى قاتارعا ٴوتتى
2025 ـ جىلى شينجياڭ قازىناسىنان مەكتەپكە دەيىنگى وقۋ ـ اعارتۋ شىعىسىنا 11 ميلليارد 350 ميلليون يۋان ورنالاستىرىلىپ، نەگىزىنەن، اۆتونوميالى رايوننىڭ اۋىل ـ قىستاقتارىنداعى مەكتەپكە دەيىنگى 3 جىلدىق تەگىن وقۋ ـ اعارتۋدى ۇزدىكسىز قولداۋعا جانە بەكەمدەۋگە جۇمسالىپ، قالالارداعى بالاباقشالاردىڭ تەگىن وقۋ ـ اعارتۋىن ورنىقتى ىلگەرىلەتىپ، قالالاردا بالاباقشاداعى مەكتەپكە تۇسۋگە ٴبىر جىل قالعان بالالاردى ماپەلەۋ ـ تاربيەلەۋ قاراجاتىن كەشىرىم ەتۋ سياقتى ساياساتتار اتقارىلدى.
مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋ جاعىندا، شينجياڭ قازىنادان 62 ميلليارد 880 ميلليون يۋان شىعىس ورنالاستىرىپ، قالا، اۋىل مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋىندا ”ەكىنى كەشىرىم ەتۋ، ٴبىردى تولىقتاۋ“ ساياساتىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، قيىنشىلىعى بار وڭىرلەردەگى اۋىل ـ قىستاق مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋ ساتىسىنداعى وقۋشىلاردىڭ ازىقتانۋىن جاقسارتۋ جوسپارىن ۇزدىكسىز اتقارىپ، مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدىڭ ساپالى، بىركەلكى دامۋى سياقتى ساياساتتاردى ىلگەرىلەتتى.
اۋدان وڭىرىندەگى ادەتتەگى ورتا مەكتەپتەردىڭ نەگىزگى وقىتۋ جۇرگىزۋ شارت ـ جاعدايىن جاقسارتۋىنا قولداۋ كورسەتىپ، ادەتتەگى ورتا مەكتەپتەردىڭ ساپالى، ەرەكشەلىككە يە دامۋىن جەبەۋ ٴۇشىن، اۆتونوميالى رايوندىق قازىنا ورتا مەكتەپ وقۋ ـ اعارتۋىنا 10 ميلليارد 530 ميلليون يۋان شىعىس ورنالاستىردى. كاسىپتىك وقۋ ـ اعارتۋ جاعىندا، 9 ميلليارد 860 ميلليون يۋان شىعىس ورنالاستىرىلىپ، كاسىپتىك ٴىرى تۇرلەردى نەگىز ەتكەن كاسىپتىك وقۋ ـ اعارتۋداعى ٴاربىر وقۋشىعا تۋرا كەلەتىن پارىقتاندىرىلعان قارجى بوساتۋ ٴتۇزىمى ورناتىلىپ، شينجياڭ قاتىناس كاسىپتىك ـ تەحنولوگيالىق شۋەيۋانى مەن ٴۇرىمجى كاسىپتىك داشۋەسى سىندى 2 جوعارى كاسىپتىك مەكتەپتىڭ دارەجەسىنىڭ كاسىپتىك تولىق كۋرس داشۋەسىنە كوتەرىلۋىن ىلگەرىلەتتى. جوعارى دارەجەلى وقۋ ـ اعارتۋعا 10 ميلليارد 400 ميلليون يۋان شىعىس ورنالاستىرىلىپ، وڭتۇستىك شينجياڭداعى جوعارى مەكتەپ قۇرىلىسىنا قولداۋ كورسەتىلىپ، جوعارى مەكتەپتەردىڭ مەكتەپ رايونى قۇرىلىسى مەن ماندىك دامۋى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىلدى.
”14 ـ بەسجىلدىقتان“ بەرى، شينجياڭنىڭ ادەتتەگى الەۋمەتتىك مەجە ەسەپ وقۋ ـ اعارتۋ شىعىسى 2020 ـ جىلعى 90 ميلليارد 810 ميلليون يۋاننان 2025 ـ جىلى 113 ميلليارد 170 ميلليون يۋانعا ارتىپ، جىلدىق ورتاشا ارتۋ مولشەرى %4.5كە جەتىپ، وقۋ ـ اعارتۋ شىعىسىنىڭ ادەتتەگى الەۋمەتتىك مەجە ەسەپ شىعىسىنداعى ارا سالماعى %17.2تەن اسىپ، شينجياڭنىڭ الەۋمەتتىك قازىناسىنىڭ ٴبىرىنشى ۇلكەن شىعىسىنا اينالدى. شينجياڭ قازىناسىنىڭ وقۋ ـ اعارتۋ ۇسىنىلىمى مەيلى ارتۋ جاعدايىندا بولسىن، الدە وقۋشىلارعا ورتاشا اقشا ٴبولۋ جاعدايىندا بولسىن، بارىندە بۇكىل ەل بويىنشا ٴبىرىنشى قاتارعا ٴوتتى.
جاڭا تاريحي باستامادا شينجياڭداعى ٴار دارەجەلى قازىنا تاراۋلارى جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى باسقارۋ جالپى جوباسىن تولىق، دالمە ـ ٴدال، جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، وقۋ ـ اعارتۋ ۇسىنىلىمى سەرپىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، وقۋ ـ اعارتۋدىڭ شىعىس قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، وقۋ ـ اعارتۋداعى ادىلدىكتىڭ نۇر ـ شۇعىلاسىن ٴاربىر بالاعا توگىپ، شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىنا بەرىك دارىندىلار تىرەگىن جانە اقىل ـ پاراسات قامتاماسىزدىعىن ازىرلەيدى.
