□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى يىن لۋ
3 ـ ايدىڭ 25 ـ كۇنى شينجياڭ كوركەمونەر تەاترى ٴان ـ ٴبي ۇيىرمەسىنىڭ جاتتىعۋ زالىندا كولەمدى ٴتول جاسامپازدىق ٴبي تەاترى «كۇسانعا» دايىندالىپ جاتتى. وسى كەزدە بيىلعى ارالاپ ٴجۇرىپ ويىن قويۋعا ٴبىر اي ۋاقىت قالعان ەدى، بۇل «كۇساننىڭ» بازار سىنىنان وتكەننەن، كوپتىڭ كەڭەسىن قابىلداعاننان، دەڭگەيى كوتەرىلىپ كەمەلدەندىرىلگەننەن كەيىن قايتادان بوي كورسەتۋى بولماق.
كۇسان حان داۋىرىنەن باستاپ جۇڭگونىڭ تاريحتاعى ورتالىق اكىمياتتارىنىڭ باتىس ٴوڭىردى باسقارۋداعى اسكەري ـ اكىمشىلىك ماڭىزدى جەرىنە اينالدى، كۇسان مادەنيەتى _ جۇڭحۋا وركەنيەتىنىڭ قۇنارلى توپىراعىنا تامىر تارتىپ، جۇڭحۋا مادەنيەتىنىڭ كوپ نەگىزدى ٴبىر تۇلعالى، ٴبارىن تەگىس قامتىعان ەرەكشەلىگىن تولىق ايگىلەيتىن اسىل قازىنا. ونى قورعاۋ، جالعاستىرۋ جانە پايدالانۋ _ جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋدىڭ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋدىڭ ماڭىزدى امالياتى ٴارى جۇڭگو شينجياڭ حيكاياسىن ويداعىداي بايانداۋدىڭ ٴونىمدى دانەكەرى.
2025 ـ جىلى 11 ـ ايدا «كۇسان» ٴبي تەاترى 24 ـ كەزەكتى جۇڭگو شاڭحاي حالىقارالىق كوركەمونەر فەستيۆالىندا تۇڭعىش رەت قويىلدى، وسىدان كەيىن بەيجيڭ، تيانجين، حاربين سياقتى كوپتەگەن قالادا 18 رەت قويىلدى. وسى ٴبي تەاترى جين داۋىرىندەگى ايگىلى اۋدارماشى كوماراجيۆانىڭ جىبەك جولىن باسىپ وتكەن جاپالى بارىسى مەن وزگەشە ٴومىرىن ارقاۋ ەتىپ، كۇسان اۋماعىنىڭ جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ كوپ نەگىزدى ٴبىر تۇلعالى جاعدايىن قالىپتاستىرۋ بارىسىندا توپتالعان باي مازمۇنى مەن كوپ ٴتۇرلى قۇنىن ايگىلەدى. وسى جولعى ”تارتىمدى كورسەتۋدى“ ورىنداعاندار ٴار ۇلت ادەبيەت ـ كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرىنەن ۇيىمداسقان قۋاتتى ارتيست ـ قىزمەتكەرلەر توبى، ولار «كۇسانعا» اسقاق ارىن، كوركەم كەلبەت، توعىسقان رۋح سيلادى.
جولاۋشى جاپان دالانى كەسىپ ٴوتتى
«كۇساننىڭ» نەگىزگى جەلىسى _ ”ٴبىر ادام _ كوماراجيۆا، ٴبىر جول _ جىبەك جولى، ٴبىر ٴبي _ كۇسان مۋزيكالى ٴبيى، ٴبىر بولىك تاريح _ ٴار ۇلتتىڭ ارالاسۋ، ىشتەسۋ، توعىسۋ تاريحى“.
«كۇساندى» جاساۋ بارىسىندا نەگىزگى شىعارماشىلىق ۇجىمى ىلگەرىندى ـ كەيىندى 6 رەت شينجياڭعا بارىپ ماتەريال جينادى، باس رەجيسسەر تۇڭ رۇيرۇيدىڭ قاراۋىنشا، مۇنداي ناقتى ورىنعا بارىپ ارالاۋ كەم بولسا بولمايدى. تالاي رەتكى قۇبا ٴتۇز، قۋاڭ دالانى كەسىپ ٴوتۋ ساپارىندا، ول وسى ”جولاۋشىنىڭ“ حيكاياسىن ٴبي تىلىمەن بايانداۋ ٴتاسىلىن بىرتە ـ بىرتە تاپتى.
كوماراجيۆا كۇساندا تۋعان، اتاقتى اۋلەتتەن شىققان. اناسىنىڭ ىقپالىندا، ول كىشكەنتايىنان بۇددا تاعىلىمىن ۇيرەنىپ، بورىش ارقالاپ شىعىسقا ساپار شەگەدى. جول بويى 10 نەشە جىل جاپا ـ ماشاقاتتى باستان كەشىرگەنىمەن، باستان ـ اياق اۋەلگى ماقساتىنان اينىماي، ەڭ سوڭىندا چاڭ ـ انعا جەتىپ، ۇشان ـ تەڭىز نوم اۋدارۋ ىسىنە ات سالىستى. ول بۇددا ٴدىنىنىڭ جىبەك جولىندا تارالۋى مەن بۇددا ٴدىنىنىڭ جۇڭگوشالانۋىن ىلگەرىلەتۋمەن بىرگە، شىعىس پەن باتىس مادەنيەتىنىڭ ىشكەرىلەي اۋىس ـ كۇيىس جاساۋىن دا جەبەدى.
تاريحي ماتەريالداردا كوماراجيۆا تۋرالى جازبا دەرەكتەر شەكتى، ”ادامدى“ سۋرەتتەۋ از كەزدەسەدى. سوندىقتان سەناريست حان زىيۇڭ، ەڭ اۋەلى، ونى شىنايى دا ستەرەولدى تاريحي كەيىپكەر ەتىپ سومداماقشى بولدى، ”ول سەنىمنەن اينىماي، مۇراتقا تالپىنۋ جولىندا دا ىشكى جان دۇنيەسىندەگى ارپالىس پەن ازاپقا باتادى، سىرتقى دۇنيەنىڭ ازعىرۋى مەن كەدەرگىسىنە دە ۇشىرايدى. ٴدال وسى ميحىناتتار ونىڭ ادام ٴومىرى جونىندەگى تانىمىن جەتىلدىردى ٴارى وسى تانىمداردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قولدانىلىپ كەلە جاتقان سوزدەرگە اينالدىردى _ دۇنيە، تەڭدىك، سانا، ارىلۋ، بولاشاق، كەمەلدىلىك، مۇددە“.
بۇددا ٴدىنى باتىس وڭىرگە كىرگەننەن كەيىن شىعىسقا تارادى، كۇساننىڭ مۋزيكالى ٴبيىنىڭ دامۋى مەن داۋرەندەۋى ۋي، جين وڭتۇستىك، سولتۇستىك پاتشالىقتار داۋىرىندەگى جۇڭحۋانىڭ بايتاق دالاسىنداعى ۇلتتاردىڭ زور قونىس اۋدارۋىمەن، زور جىلجۋىمەن، زور توعىسۋىمەن تىعىز بايلانىستى. «كۇساننىڭ» ٴاربىر ٴبي بولىكتەرىندە قىزىل تاس ۇڭگىرىنىڭ 38 ـ ۇڭگىرىندەگى «تيانگۇڭداعى سازگەرلەر سۋرەتىندەگى» سۇلۋ ٴبيشى قىزداردىڭ بەينەسى قالپىنا كەلتىرىلگەن؛ كۇساننىڭ ٴداستۇرلى ٴان ـ ٴبي تەاترىنىڭ فورماسى سۋمۋجى كورسەتىلگەن؛ ورتا جازىقتىڭ مۋزيكانت، بيشىلەرى مەن كۇسان بيشىلەرىنىڭ لياڭجوۋدا باس قوسۋ كورىنىسى قايتا ايگىلەنگەن، ولار ۇلتتاردىڭ توعىسۋى جاعدايىنداعى مادەنيەتتىڭ گۇلدەنىپ ـ كوركەيۋ كارتيناسىن بىرگە كەسكىندەپ شىقتى.
قازىر ەل ىشىندەگى تاس ۇڭگىر قابىرعا سۋرەتتەرىندە پارىقتاۋعا بولاتىن كۇسان ٴبيى شامامەن 18 ٴتۇرلى بولىپ، حۋلاردىڭ سەكىرمە ٴبيى، حۋلاردىڭ قۇيىن ٴبيى، جىجى ٴبيى، شىنى ٴبيى، جەلەك ٴبيى، بارابان ٴبيى قاتارلىلاردى قامتيدى، مول ماتەريال ٴبي تەاترىن جاساۋعا ماڭىزدى العاشقى ماتەريال ازىرلەدى.
”كۇسان مادەنيەتى، ٴىس جۇزىندە، ٴبىزدىڭ تۇرمىسىمىزدان ەشقاشان الىستاپ كورگەن ەمەس، نازىك بۋىننان تارتىپ وي ەلەگىنەن وتكىزسەك، ونىڭ ۇزاق تاريحي وزگەرىس بارىسىندا نۇر ـ شۇعىلاسىن شينجياڭنىڭ باي مازمۇندى، الۋان ٴتۇرلى حالىقتىق ٴان ـ ٴبي كوركەمونەرىنىڭ، ٴتىپتى، جۇڭحۋانىڭ ٴان ـ ٴبي كوركەمونەرىنىڭ اسىل قازىناسىمەن الدەقاشان توعىستىرعاندىعىن بايقايمىز“، ـ دەدى تۇڭ رۇيرۇي.
تىلەكتەستىك ٴبيى مىڭ جىل جالعاستى
بيىلعى ورتالىق راديو ـ تەلەۆيزيا باس ستانسياسىنىڭ كوكتەم مەرەكەسى بىرلەسكەن ساۋىق كەشىندە ٴبي تەاترى «كۇسانداعى» ماڭىزدى ٴبي ۇزىندىلەرى نەگىزىندە وزگەرتىپ جاسالعان «جىبەك جولىنداعى بايىرعى اۋەن» ٴتامام ەلدى تاڭ قالدىردى. بۇل وسى قوسىنعا تۇڭعىش رەت قوسىلعان 18 جاستاعى قىز ٴزاينۇر يميندى تاڭداندىردى جانە تالەيلى ەتتى.
”گرۋپپاعا العاش قوسىلعان كەزىمدە وزىمە وتە سەنىمدى بولدىم، جاپادان دا، سىننان دا قورىقپايمىن، ٴسوزسىز، جاقسى بيلەيمىن دەپ ويلادىم“. شينجياڭ كوركەمونەر تەاترىنىڭ ٴان ـ ٴبي ۇيىرمەسىنە كەلىپ قىزمەت ىستەگەنىنە ۇزاق بولماعان ٴزاينۇر بىرنەشە كۇن جاتتىعۋدان كەيىن، ٴوزىنىڭ ارەكەتىندە كوركەمدىكتىڭ، تارتىمدىلىقتىڭ كەمشىل ەكەنىن، ريتىمنىڭ دە ورنىقتى ەمەس ەكەندىگىن بايقايدى. ول ٴارى تورىعادى، ٴارى ابىرجيدى.
وسى كەزدە ساحنالىق تاجىريبەسى مول لي مياۋ وعان دەم بەرىپ: ”ٴوزىڭ ادەتتەنگەن ارەكەتتەردى سىرىپ تاستا، قالاي ىڭعايىنا كەلسە سولاي ىستەي بەرمەۋ كەرەك. جانە بىلەكتى كوتەرگەندە، جۇرەلەپ وتىرعاندا، قاسىڭداعى سەرىگىڭدى سالىستىرما زات دەپ ٴبىلىپ، ورىننىڭ دۇرىس بولۋىنا كەپىلدىك ەتۋىڭ كەرەك“، ـ دەيدى.
لي مياۋدىڭ سىپايى ٴسوزى ٴزاينۇردىڭ كوڭىلىندەگى ۋايىمدى تاراتتى. ٴزاينۇر ٴبىراز ىزدەنىس جاساپ جاتتىعا باستادى، الاڭدى اينالا قايتا ـ قايتا جازىق اينالىم مەن سەكىرمەلى اينالىمدار جاساپ، بيلەگەن سايىن جاقسارا ٴتۇستى.
شينجياڭ كوركەمونەر تەاترحاناسى ٴان ـ ٴبي ۇيىرمەسىنىڭ ارتيسى ٴزۇلميرا يمىنجان تەاتر ۇجىمىنداعى بيشىلەردىڭ اپەكەسى. ساحنادا ول اسا تارتىمدى كۇسان ٴبيشىسى، ال ساحنا استىندا جاس ارتيستەردىڭ ۇلگىسى.
2025 ـ جىلى «كۇسان» تۇڭعىش رەت قويىلۋدان بۇرىن ٴزۇلميرانىڭ دەنساۋلىعىنان اقاۋ شىعىپ، وپەراتسيا جاساۋعا تۋرا كەلەدى. ”وپەراتسيا ۇلكەن بولماعانىمەن، قانشا ۋاقىتتا ساۋىعارىم انىق ەمەس ەدى“. سول كەزدى ەسكە العاندا، ٴزۇلميرا سونداي قۇلازۋشىلىقتىڭ ٴالى ەسىنەن كەتپەيتىنىن ايتتى، ول ٴبىر جىلدان استام ۋاقىت بار پەيىلىمەن بەرىلگەندىكتەن، تۇڭعىش قويىلىمنان باز كەشە الماپتى.
دەمالعان سول كۇندەردە ول، ٴبىر جاعىنان، قورەكتىك تولىقتاۋ ارقىلى دەنە قۋاتىن ارتتىرىپ، دەنە سالماعىن قاتاڭ تىزگىندەپ، وپەراتسيادان كەيىنگى ساۋىعۋ ۋاقىتىن قىسقارتتى؛ ٴبىر جاعىنان، قىزمەتتەستەرى جولداپ بەرگەن جاتتىعۋ بەينەجازبالارىن تاباندىلىقپەن كوردى، ”دەنەنى قوزعالتۋعا كەلمەيدى، ٴبىراق مي، كوڭىل قوزعالىستا بولۋ كەرەك، بوتەنسىپ، ۇمىتىپ قالۋعا بولمايدى“.
تەاتردىڭ العاشقى قويىلىمىنىڭ ۋاقىتى دا بارعان سايىن تاياپ كەلەدى، رەجيسسەرلەر گرۋپپاسى كانديدات ارتيستىككە ادام الۋدى ويلاسىپ جاتقاندا، ٴزۇلميرا قايتىپ كەلدى. ارى قاراي، دەمالعان كەزدە ورىندالماي قالعان ”تاپسىرمالاردى“ تۇگەل تولىقتاۋ كەرەك. ول رەجيسسەر گرۋپپاسىنىڭ الدىنا قايتا بارىپ، قيىندىعى ەڭ زور جىلدام جۇرەلەپ اينالۋدى قامتىعان ٴوزىنىڭ بارلىق ارەكەتىن ٴساتتى ورىنداعاننان كەيىن، تۇڭ رۇيرۇي شاپالاق سوعىپ: ”جارايدى ەكەنسىڭ!“ ـ دەدى.
تەاتر ۇجىمىنىڭ ارتيستەرى ٴزۇلميراعا سۇيىنە قارادى _ ”ٴزۇلميرا اپەكەم ىستەي العاندا، ٴبىزدىڭ جاقسى بيلەمەۋگە نە سىلتاۋىمىز بار“، ـ دەدى.
ٴوزارا ۇيرەنىپ، بىرگە قۇلشىندى
”شينجياڭمەن بايلانىسىم وتە كۇشتى، بۇل ارا مەنىڭ باق مەكەنىم“. ٴبيشى ۋاڭ لۋ «كۇسان» قويىلىمىنا قاتىناسۋدان بۇرىن، «بەس جۇلدىز شىعىستان كوتەرىلدى» اتتى ٴبي تەاترىنىڭ ماڭىزدى ٴبي بولىگى «قامقا كەستەدە» جەتەكشى ٴبيشى بولعان. 2023 ـ جىلى «بەس جۇلدىز شىعىستان كوتەرىلدى» تەاترىن شينجياڭدا ارالاپ قويعاندا، ۇرىمجىدەن حوتانعا دەيىن ول شينجياڭدىق سەرىكتەرى ايتاتىن ”ٴان ـ ٴبيدىڭ قۇتتى مەكەنىن“ تەرەڭ سەزىندى.
حوتانداعى جارتى ايدان استام ۋاقىتتا ۋاڭ لۋ مەن بەيجيڭ وپەرا ـ ٴبي تەاترىنداعى قىزمەتتەستەرى حوتان شينيۇي ٴان ـ ٴبي ۇيىرمەسىنىڭ ارتيستەرىن قولما ـ قول تاربيەلەدى.
”ۇيرەتۋ مەن ۇيرەنۋ تەڭ جۇرگىزىلەدى، ٴبىز دە شينجياڭ بيشىلەرىنىڭ بويىنان دارالىق ەرەكشەلىككە يە جاڭالىق اشۋ ارقىلى بەينەلەۋدى قالاي سىناپ كورۋگە بولادى؟ كلاسسيكالىق بيلەردە ۇلت ەلەمەنتتەرىن قالاي كىرىستىرۋگە بولادى دەگەن سياقتى كوپتەگەن دۇنيەنى ۇيرەندىك“، ـ دەپ ۋاڭ لۋ قاتتى اسەرلەندى.
2024 ـ جىلى 9 ـ ايدا شىعارماشىلىقتىڭ شوعىرلى جاتتىعۋىنا كىرىسكەننەن قازىرگە دەيىن «كۇسان» ۇزدىكسىز ٴوسىپ، كەمەلدەنە ٴتۇستى، وسى جولدا شينجياڭ كوركەمونەر تەاترحاناسى ٴان ـ ٴبي ۇيىرمەسىنىڭ بيشىلەرى دە ٴار رەتكى قارىشتاۋ بارىسىندا وزدەرىن جەڭىپ وتىردى.
كوماراجيۆانىڭ اناسى جيۆانىڭ رولىن العان مايرا امەتجاننىڭ ٴبي تەاترىن ورىنداۋ جاعىندا مىعىم تاجىريبەسى بار، ول ”جاڭ چيان“ اتتى ٴبي تەاترىندا دا ـ يۋان ايەل پاتشاسىنىڭ رولىن سومداعان.
”«جاڭ چيان» مەن ٴۇشىن ٴبىر رەتكى ۇلكەن سىناق، الايدا مەن جاڭا تانىمعا جانە نىسانا، باعدارعا يە بولدىم“. مايرا «جاڭ چياندى» ورىنداۋعا قاتىناسۋى ونىڭ «كۇساندى» قارسى الۋىنا اناعۇرلىم كۇشتى جىگەر سيلاعانىن ايتتى.
جۇڭحۋانىڭ ٴبي ونەرىن كوپ نەگىزدى شوعىرلاندىرۋ، توعىستىرىپ ساباقتاستىرۋ _ «جاڭ چيان» مەن «كۇساننىڭ» ورتاق ەرەكشەلىگى، ۇلتتىق، حالىقتىق ٴبي، كلاسسيكالىق ٴبي، بالەت ٴبيى، وسى زامان ٴبيى، كۇسان مۋزيكالى ٴبيى وسى زامانعى جاسامپازدىق تانىمعا تولى رەجيسسەرلەر ۇجىمىنىڭ قولىندا ٴبيدىڭ مادەنيەتتى جالعاستىرۋعا تاباندىلىعىن، ٴداۋىر تاقىرىبىن ساۋلەلەندىرۋىن كورسەتتى.
”«كۇساندا» كوپتەگەن جەكە ٴبي، ەكى ادامدىق ٴبي، ٴۇش ادامدىق ٴبي بار، بۇل شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى ارتيستەرىنىڭ بۇلشىق ەتتەرىن مەڭگەرۋ قۋاتى، تىرەۋ قۋاتى، يكەمدىلىگى جونىنەن، سەرىكتەرىمەن سايكەسۋ شەبەرلىگى جونىنەن ۇلكەن سىناق بولدى، الايدا ەل ىشىندەگى ٴبىرىنشى شەپتەگى بىرنەشە جاس ٴبيشىنىڭ بەلسەنە جەتەكتەۋىندە ٴبىز تەز ەسەيىپ كەتتىك“. مايرانى قۋانتقانى، ولاردىڭ تاعى تەاتر ورىنداۋ شابىتىنا يە بولعاندىعى ەدى.
جۇڭحۋا سۇيىسپەنشىلىگىن بىرگە باياندادى
بىلتىر جىل سوڭىنداعى ارالاپ قويۋ ساپارىندا «كۇسان» قالا سايىن قارسى الىنىپ وتىردى، شينجياڭمەن سۇيىسپەنشىلىگى تەرەڭ شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلار، باتىس بولىك جوسپارىنىڭ ەرىكتىلەرى، كەزىندە شينجياڭدا وقىعان، قىزمەت ىستەگەن جاستار قاتارلىلار ٴۇشىن وسى ٴبي تەاترىن كورۋدىڭ ەرەكشە ٴمانى بار.
68 جاستاعى شاڭحايلىق كورەرمەن لان سۋچيڭ كەزىندە قىزىل تاس ۇڭگىر قابىرعا سۋرەتتەرىن ەلىكتەپ سىزۋ قىزمەتىنە قاتىناسقان. ”مەنىڭ سول كەزدەگى مىندەتىم قابىرعا سۋرەتتەردىڭ شىنايى بەينەسىن تولىق ەستەلىككە الۋ بولاتىن، سىزىپ جاتىپ جانىم اشيتىن، ولار وتە ٴالسىز، ەگەر بەلسەندى قورعالماسا، كەز كەلگەن ۋاقىتتا جوعالادى. بۇگىن تاس ۇڭگىر مەن قابىرعا سۋرەتتەردىڭ وسىنداي تاسىلمەن قورعالىپ جالعاسقانىن كورىپ ەرەكشە قۋاندىم“، ـ دەدى ول. سان ۇرپاق مادەني مۇرالاردى قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاريحي مادەنيەت مۇرالارىن قۇتقارۋ، جۇڭحۋا مادەنيەتىنىڭ تامىرىن قورعاۋ جولىندا جاساعان قۇلشىنىسى ونىڭ كوز الدىندا تۇر.
”تۇڭعىش رەت شاڭحايدا ٴبيدى كوردىم، ەكىنشى رەت بەيجيڭدە تاريحتى كوردىم، كورگەننەن كەيىن عانا جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ كوپ نەگىزدى ٴبىر تۇلعالىلىعىنىڭ ٴمانىن ٴتۇسىندىم“. «كۇساندى» 2 ـ رەت كورگەن لي جيە كورمە جوبالاۋشى، مادەنيەت مۇرالارى كورمەسى ونىڭ نەگىزگى جوبالاۋ سالاسى. ”بۇل شينجياڭ حيكاياسىنىڭ ٴبىر رەتكى باياندالۋى، اسىرەسە، ٴبىر رەتكى ۇلت مادەنيەتى ەستەلىكتەرىن وياتۋ بولدى“، ـ دەدى ول.
الدىڭعى كەزەكتى ارالاپ قويۋ اياقتاعاننان كەيىن، «كۇسانداعى» ەكى ماڭىزدى ٴبي بولىگى تەاترحانانىڭ سىرتىندا ىركەس ـ تىركەس ارلەنە ٴتۇستى _ «جىبەك جولىنداعى بايىرعى اۋەن» ورتالىق راديو ـ تەلەۆيزيا باس ستانسياسىنىڭ كوكتەم مەرەكەسىنە ارنالعان ساۋىق كەشىندە بوي كورسەتتى، كۇسان تاس ۇڭگىرىندەگى كوركەمونەر مەن مۋزيكالى ٴبيىنىڭ كوركەمدىگى ادامدى قايران قالدىردى؛ «تاتۋلىق سۇلۋلىعى» حىنان تەلەۆيزياسىنىڭ «يۋانشياۋ عاجايىپ سەرۋەنى» باعدارلاماسىندا جارىق ەتىپ كوزگە ٴتۇسىپ، مىڭ جىلدىڭ الدىنداعى ورتا جازىق مۋزيكالى ٴبيى مەن كۇسان مۋزيكالى ٴبيىنىڭ لياڭجوۋداعى توعىسۋى جۇرتتى تامساندىردى. «كۇسان» شىڭدالعان كوركەمونەرلىك ساپاسى مەن تەرەڭ مادەنيەت وزەگى ارقىلى قات ـ قابات قامالدى بۇزىپ، بارلىق جاس كەزەڭىندەگى كورەرمەندەردىڭ قىزۋ قارسى الۋىنا يە بولدى.
”قابىرعا سۋرەتتەردەگى حور قىزدارىنا جان ٴبىتتى، ٴبي ارەكەتى تاس ۇڭگىردەگى قابىرعا سۋرەتتەردى تولىقتاي قايتا كورسەتتى، اجارلاندىرىلۋى، كيىم ـ كەشەكتەرى بايىرعى كىتاپتاردا جازىلعاندارمەن بۇكىلدەي سايكەستىرىلىپ، تۇستەرى مەن ورنەكتەرىنىڭ ٴبارى شىعىس ەستەتيكاسىنىڭ بيىك شىڭى بولدى“، ”مىنە بۇل ناعىز تاريحي سەنىم، مادەنيەت سەنىمى، جۇڭحۋا مادەنيەتىنىڭ ۇزدىكسىز توعىسۋىنىڭ، ٴوزارا ۇلگى الۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى“، ”پارىقتار بولسا دا جاراسىمدى ٴوتۋ، كوركەمدىكتى ورتاقتاسۋ جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ كوپ نەگىزدى ٴبىرتۇلعالىلىعىنىڭ تارتىمدىلىعىن بارىنشا ايگىلەدى“... سايتتاستاردىڭ جاقسى باعاسى تولاستامادى، بۇل تۋىندىنىڭ كوركەمونەرلىك قۇنىن مويىنداۋ، سونداي ـ اق جۇڭحۋا مادەنيەتىن تەرەڭدەي شىنايى مويىنداۋ بولىپ تابىلادى.
”«كۇسان» ابستراكت تۇردە ەمەس، قايتا رەال ومىردە قايتا سومدالعان، ٴبىزدىڭ بورىشىمىز كۇسان مادەنيەتىندەگى وزەكتى، دۇرىس باعىتتاعى، بەلسەندى يدەيالاردى، كوپ نەگىزدى، ادەمى، ٴنارلى كوركەمونەردى كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاۋعا بولاتىن تاسىلمەن جالعاستىرۋ. وسى بارىستا ٴار ۇلت ادەبيەت ـ كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرى بىرگە شىعارما دايىنداۋ، بىرگە تاماشالاۋ، بىرگە جاقسارتۋ بارىسىندا ۇيىستى. مۇنداي ۇيىسقىشتىقتىڭ ٴوزى جۇڭحۋا وركەنيەتىنىڭ ارىدان جالعاسۋىنىڭ، توقتاۋسىز جالعاسۋىنىڭ قۇپيا سيفرى بولىپ تابىلادى“، ـ دەدى تۇڭ رۇيرۇي.
