كونە ۇيلەر وتباسىلىق قونالقىعا اينالدى، قىستاقتاعى بوس تۇرعان مۇلىكتەر ”جانداندى“
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى چىن جياڭلين، ەرىكتى ءتىلشى چىن شيڭياڭ
پامير ءۇستىرتىنىڭ قويناۋىندا تاشقورعان وزەنى يرەلەڭدەپ اعىپ جاتىر. 3 - ايدىڭ 19 - كۇنى ”تاشقورعان − ياركەن بايىرعى جولىنىڭ“ بويىنا ورنالاسقان اقتاۋ اۋدانى تارتاجىك اۋىلى باق قىستاعىندا 10 مىڭ مۋ جەردەگى ورىك گۇلى قاۋاشاق جارىپ، ساياحاتشىلاردىڭ كەلىپ تاماشالاۋىن كۇتىپ تۇر.
اۋدان قالاشىعىنان 420 كيلومەتر شالعاي شەكارا بويىنداعى وسى قىستاقتىڭ بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا ”گۇل اشىلعاندا دۋمانعا بولەنىپ، گۇل سولعاندا يەن قالاتىن“ مۇشكىل كۇيدە قالىپ، تاماشا كورىنىستى قورعاعانىمەن، دامۋداعى كەدەرگىلەردەن قامال الۋى قيىنعا سوققانىن كىم ويلاعان.
”سول كەزدە ساياحاتشىلار فوتواپپاراتتارىن الىپ، مەنەن: ’اعا، قىستاقتا ءبىر ءتۇن تۇنەۋگە بولا ما، ءبىز كۇننىڭ كوتەرىلگەنى مەن باتقانىن سۋرەتكە تۇسىرمەكشى ەدىك‘، - دەپ سۇراعان ەدى. مەن لاجىسىزدان باسىمدى شايقاپ، قىستاققا كىرە بەرىستى نۇسقاپ، ولارعا: ’الدىعا قاراي جۇرە بەرىڭدەر، تاشقورعان تاجىك اۆتونوميالى اۋدانىنا ءالى 2 ساعاتتان استام ۋاقىتتا جەتەسىڭدەر‘، - دەگەن ەدىم“. باق قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى نۇرليسا مارداننيسا سول كەزدەگى جاعدايدى ەسكە الدى، ساياحاتشىلاردىڭ جانارىنداعى ۇمىتسىزدىك كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءالى ونىڭ ەسىندە.
ول كەزدەگى باق قىستاعى ورىك گۇلىنىڭ كوركەم كورىنىسىنە ورانعانىمەن، جاتىن ورىن، اس - سۋ سياقتى سايكەستى قۇرىلعىلار كەمشىل بولعاندىقتان، ساياحاتشىلاردى الىپ قالا الماي، ساپالى ساياحات بايلىعىن دامۋ باسىمدىعىنا اينالدىرۋ قيىنعا سوققان - دى.
جۋىق جىلداردان بەرى، باق قىستاعىنىڭ قىستاق ”ەكى كوميتەتى“ ”كاسىپ سالاسىن گۇلدەندىرۋ، بۇقارانى بايىتۋ، اۋىل - قىستاقتى كورىكتەندىرۋ“ نىساناسىن كوزدەپ، ”شىرت ۇيقىدا جاتقان“ كونە قىستاق تۇرعىندارى كوميتەتى اۋلاسى مەن كونە مەكتەپ عيماراتىن دامۋداعى قيىنشىلىقتى شەشۋدىڭ قامال الۋ ءتۇيىنى ەتتى.
نۇرليسا بىلاي دەدى: ”جالپى بەتتىك شاعىپ، جاپپاي قۇرىلىس جۇرگىزۋمەن شۇعىلدانباي، شاعىن كولەمدە جاڭالاۋ، دەڭگەيىن دەن قويا جوعارىلاتۋ ارقىلى كونە قۇرىلىستاردىڭ ومىرشەڭ كۇشىن قاۋلاتۋمەن بىرگە، اۋىل - قىستاقتىڭ تامىرىن ساقتادىق ءارى دامۋ ومىرشەڭ كۇشىن قاۋلاتتىق“.
قىستاق ”ەكى كوميتەتى“ قايتا - قايتا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ، قىستاق تۇرعىندارىنان كەڭ كولەمدە پىكىر الۋ ارقىلى ەڭ سوڭىندا جاڭالاۋ جوباسىن تۇراقتاندىردى.
جاڭالاۋ قىزمەتىندە جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەۋگە، ەرەكشەلىكتى كورنەكتىلەندىرۋگە باستان - اياق تاباندى بولىپ، تاجىك ۇلتىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەت فاكتورلارىن ءاربىر بۋىنعا ءسىڭىردى.
بۇگىنگى تاڭدا كونە قىستاق تۇرعىندار كوميتەتىنىڭ ۇلكەن اۋلاسى ”شيڭحۋالي“ نەگىزگى تاقىرىپتىق وتباسىلىق قونالقىسىنا اينالىپ، بوس قويمادان وزگەرتىلگەن جەرگىلىكتى ورىن قولونەر بۇيىمدارى كورمە زالىندا قوداس ءجۇنى اسپالى كىلەمى، كەستەلى جاستىق، ناقىشتى اعاش بۇيىمدارى سياقتى قولونەر بۇيىمدارى كورمەلەنىپ، ساياحاتشىلارعا تىنىعۋ بارىسىندا تاجىك ۇلتىنىڭ حالىقتىق سالت - ساناسىن سەزىندىردى. كونە مەكتەپ عيماراتى 25 بولمەلى ەرەكشەلىككە يە قوناق ۇيگە وزگەرتىلىپ، 60 ادام تاماقتانۋعا بولاتىن ”شياگۋ اسحاناسى“ سايكەستى سالىنىپ، ساياحاتشىلاردىڭ جاتىن ورىن، تاماقتانۋ قيىنشىلىعى شەشىلۋمەن بىرگە، كونە قۇرىلىستىڭ اۋەلگى بەت - بەينەسى ساقتاپ قالىندى.
”بۇرىن وسى كونە ۇيلەردىڭ توزىعى جەتكەندىگىن كورىپ وتە وكىنىشتى سەزىنەتىنمىن. قازىر بارساق مۇلدە باسقاشا، ءارى تانىس، ءارى جاڭا“. قىستاق تۇرعىنى يولۋاس اسەن بىلاي دەدى: ”جاس كەزىمدە بۇل ءۇيدى سالۋعا كومەكتەسكەن ەدىم، ەندى قارتايعاندا قىستاقتىڭ دامۋىنا تاعى كۇش قوسا الاتىنىمدى ويلاماپپىن“.
كونە قۇرىلىستىڭ تىڭ تىنىسقا يە بولۋى بوس تۇرعان بايلىقتى جانداندىرىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ اۋىل ساعىنىشىن ساقتاپ، اۋىل - قىستاق دامۋىنىڭ سەنترگە تارتۋ كۇشىن ۇيىستىردى. قاتتى بولشەك قۇرىلعىلارىنىڭ دارەجەسى جوعارىلاتىلىپ، جۇمساق بولشەك قىزمەت وتەۋى تەڭ قادامدا ىلگەرىلەتىلدى.
ساياحات جانداندى، ەرەكشە ونىمدەردى ساتۋدان دا الاڭدامايتىن بولدى. ساياحات كاسىپ سالاسىنىڭ جۇيەلىلەنىپ، ماركالانىپ دامۋىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن، قىستاق ”كۇنلۇن داشياگۋ ورىك گۇلى قىستاعى“ ساۋدا ماركاسىن ءبىر تۇتاس تىركەۋگە الدىرىپ، بۇرىن جوعارى باعادا ساتىلمايتىن جاڭعاق، ورىك قاعى، تۇت جەمىسى سياقتى جەرگىلىكتى ەرەكشە ونىمدەردى ءبىر تۇتاس قوراپتاپ، ساپاسىن جاقسارتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، جەرگىلىكتى ەرەكشە ونىمدەردى ءوتىمدى زاتقا اينالدىردى.
ۋىنجوۋلىق ساياحاتشى جاڭ فاڭ وتباسىلىق قونالقىدا تاماقتانىپ وتىرعاندا، ۇستەلدەگى اۋەلگى دامدەگى ورىك قاعى ونى وزىنە باۋراپ اكەتەدى دە، دەرەۋ قىستاق تۇرعىنى انارگۇل تىلاحاننان: ”اپاي، مىنا ورىك قاعىن قانشادان ساتتىڭدار، ءدامى وتە كەرەمەت ەكەن“، - دەپ سۇرايدى.
انارگۇل كۇلىمسىرەي ءبىر تۇتاس قوراپتالعان ورىك قاعىن الىپ شىعىپ بىلاي دەپ تانىستىردى: ”بۇل قىستاعىمىزدىڭ ءوز ماركاسى، ساپالى ءارى ارزان، ۋيشينىمدى قوسىپ الىڭىز، ورىك پىسقاندا، مەن جانە جاڭاسىن جىبەرىپ بەرەمىن“.
جۋىق جىلداردان بەرى، باق قىستاعى وتباسىلىق قونالقى اشقان 33 وتباسىن ۇيىمداستىرىپ كۇتىپ الۋ قىزمەت وتەۋى، جول - جوسىندى ارناعا ءتۇسىرۋ سياقتى ارناۋلى كۋرس اشىپ، ولاردىڭ ءداستۇرلى ەگىنشى - مالشىلاردان كاسىپتىك ساياحاتشى قابىلداۋشىعا اينالۋىنا كومەكتەسىپ، ساپالى قىزمەت وتەۋ ارقىلى ساياحاتشىلاردى الىپ قالدى، القاۋعا يە بولدى.
قازىر باق قىستاعىندا ساياحاتتىڭ قاۋىرت مەزگىلىندە وتباسىلىق قونالقى قاجەتتى قاناعاتتاندىرا الماي، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ قالتاسى دا بارعان سايىن قامپايدى.
”بۇرىن ۇيگە ەشكىم كەلمەۋدەن الاڭدايتىن ەدىم، قازىر قوناق كەلسە ءۇي جەتىسپەۋدەن الاڭدايتىن بولدىم، ساۋدام كۇسەت بولىپ، ءتىپتى، جەتىسە الماي ءجۇرمىن“. قىستاق تۇرعىنى باقىتقان اقجول كۇلىمسىرەي بىلاي دەدى: وتباسىمداعى 4 بولمەلى وتباسىلىق قونالقى ساياحاتتىڭ قاۋىرت مەزگىلىندە ءۇرتىس جارتى اي قوناققا لىق تولادى، قوناقتاردى جونەلتە سالا الدىن الا تاپسىرىس بەرگەن تەلەفون ىركەس - تىركەس كەلەدى.
”بوس تۇرعان مۇلىكتى“ جانداندىرۋدىڭ وسى ۇتىمدى شاراسى قىستاق تۇرعىندارىنىڭ قالتاسىن قامپايتىپ قانا قالماستان، قىستاق كوللەكتيۆ ەكونوميكاسىن ءتىپتى دە زورايتتى.
2025 - جىلى باق قىستاعىنداعى 115 وتباسىنداعى 475 ادامنىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسى 22 مىڭ 500 يۋانعا جەتىپ، قىستاقتىڭ كوللەكتيۆ ەكونوميكا كىرىسى 650 مىڭ يۋان بولدى. تەك كونە قىستاق تۇرعىندارى كوميتەتى مەن كونە مەكتەپ عيماراتىن وزگەرتىپ سالعاننان كەيىنگى 2 وتباسىلىق قونالقىنىڭ ءوزى قىستاق كوللەكتيۆ كىرىسىن 600 مىڭ يۋان ارتتىردى.
”ۇلان - بايتاق اۋىل - قىستاقتاردا مۇلدەم جاراقسىز قالعان زات جوق، تەك بايقالماعان قۇن عانا بار“. اقتاۋ اۋداندىق پارتكومنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى ان پۋدوۋ بىلاي دەپ تانىستىردى: بولاشاقتا اقتاۋ اۋدانى اۋدان كولەمىندەگى اناعۇرلىم كوپ قىستاقتى دامۋ جولىن دالمە - ءدال تابۋعا شابىتتاندىرىپ، بوس تۇرعان ءاربىر جەردى اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ جاڭا ساحناسىنا اينالدىرىپ، شەكارا بويىنداعى قىستاقتاعى بۇقارانى بايلىقتى جانداندىرۋ، كاسىپ سالاسىن دامىتۋ بارىسىندا ناقتى تابىس سەزىمىنە، باقىت سەزىمىنە، حاۋىپسىزدىك سەزىمىنە يە ەتپەكشى.
