ءجۇزىم سورەسىنىڭ استىندا ەكى ءونىم الىندى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى جاڭ رۇيلين، ەرىكتى ءتىلشى حۇرشيدا ءانۋار
3 - ايدىڭ 26 - كۇنى تۇرپان قالاسى گاۋچاڭ رايونى يار قالاشىعى شاللىق قىستاعىنىڭ ءجۇزىم اتىزىندا قاز - قاتار تىزىلگەن ءجۇزىم سورەسىنىڭ استىندا جاپ - جاسىل كوكونىس مايساسى قاۋلاپ شىقتى، ءوسۋ جاعدايى ادامدى قۋانتادى. قىستاق تۇرعىنى ياقۇپ قيۇم اتىز باسىندا جۇرەلەپ وتىرىپ كوكونىس جاپىراعىن ساۋساقتارىمەن جەڭىل سيپاپ، ءجۇزىم سورەسىنىڭ استىنا كىرىكتىرە ەككەن كوكونىستىڭ ءوسۋ جاعدايىن ەگجەي - تەگجەيلى تەكسەرىپ كوردى.
”بيىل 2 - ايدىڭ ورتا، اياق شەنىندە تۇقىم سىڭىرگەنبىز، ەندى 10 نەشە كۇننەن كەيىن بازارعا شىعارامىز“. ياقۇپ ورنىنان تۇرىپ، قولىنداعى شاڭ - توپىراقتى قاعىپ بىلاي دەدى: ”بۇرىن وسى جەر كوكتەمدە بوس تۇراتىن، قازىر كوكونىستى كىرىكتىرە ەگىپ، تاعى ءبىر كىرىس كىرگىزەتىن بولدىم“.
شاللىق قىستاعى قالا ماڭىنا ورنالاسقان، ادام كوپ، جەر از بولۋ قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىرىسىن ارتتىرۋعا تۇساۋ بولىپ كەلگەن قيىن ماسەلە ەدى. ءداستۇرلى ءجۇزىم ەگۋ پەريودى ۇزاق، سورە استىنداعى اۋماقتى جەر ۇزاق ۋاقىت بوس قالىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىرىسىن ارتتىرۋ قيىنعا سوقتى. قىستاق ”ەكى كوميتەتى“ مەن قىستاقتا تۇراتىن قىزمەت اترەتى ءبىرىنشى شەپكە بارىپ تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، بوس تۇرعان وسى جەردى كىرىستى ارتتىرۋدىڭ قامال الۋ ءتۇيىنى ەتتى.
”ءجۇزىمنىڭ ءوسۋ پەريودى ۇزاق، سورە استىنىڭ كەڭىستىگى كەڭ، كولەڭكەگە ءتوزىمدى، تامىرى تاياز، قىسقا مەرزىمدى كوكونىستەردى كىرىكتىرە ەگۋگە قولايلى بولىپ، ’كوكونىس ارقىلى ساباقتى باعۋ، ساباق ارقىلى كوكونىستى قورعاۋ‘ ۇتىمدى اينالىمىن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى“، - دەدى شاللىق قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى ۋ شيڭ شەشۋشى ءتۇيىندى ايتىپ. وي جەلىسى ايقىندالعاننان كەيىن، قىستاق دەرەۋ اۋىل شارۋاشىلىق تەحنولوگياسى ماماندارىن ۇسىنىس ەتىپ، قىستاق تۇرعىندارىنا تۇقىم تاڭداۋ، تۇقىم سەبۋ، رەتسەپ بويىنشا تىڭايتقىش بەرۋ، دەرت - دەربەزدەن، زياندى جاندىكتەردەن جاسىل ساقتانۋ جانە ونى تىزگىندەۋ سياقتى بارلىق تەحنولوگيالاردى قولما - قول ۇيرەتتى.
قىستاق تۇرعىنى باري ىدىرىس ەڭ ەرتە ”قىسقىش جەگەن“ ادامداردىڭ ءبىرى. 2023 - جىلى ول تەحنيكتەردىڭ تۇتاس بارىستىق جەتەكشىلىگىندە كوكونىستى كىرىكتىرە ەگىپ، سول جىلى ءجۇزىم ءونىمىن تومەندەتپەي، كوكونىستىڭ كىرىسىن ارتتىرۋدىڭ تاماشا ونىمدىلىگىن جۇزەگە اسىردى. 2024 - جىلى ول باتىل تۇردە 4 مۋ جەردەگى ءجۇزىمنىڭ سورتىن جاقسارتىپ، بازاردا مويىندالۋ دارەجەسى جوعارى ءجۇزىمنىڭ جاڭا سورتىن اۋىستىرادى. قازىر جاڭا سورتتى ءجۇزىمنىڭ مۋ باسىندىق ءونىمى 2 توننا اينالاسىندا تۇراقتانىپ، كىرىكتىرە ەگىلگەن كوكونىستىڭ مۋ باسىندىق تازا كىرىسى 3000 − 3500 يۋانعا جەتتى. ناقتى پايداسى ءتىپتى دە كوپ قىستاق تۇرعىندارىن كىرىكتىرىپ ەگۋ قوسىنىنا قاتىناسۋعا باۋرادى.
قازىرگە دەيىن بۇكىل قىستاقتاعى ءجۇزىم سورەسىنىڭ استىنداعى كىرىكتىرە ەگىلگەن كوكونىس جەر اۋدانى 453 مۋعا جەتىپ، 176 شارۋا وتباسىن يگىلىككە كەنەلتتى. كوكونىستىڭ ساتىلۋىنان قام جەمەۋ قىستاق تۇرعىندارىن ءتىپتى دە الاڭسىز ەتتى. ”قىستاعىمىز قالا رايونىنا جاقىن، كوكونىس پىسقاننان كەيىن گاۋچاڭ رايونىنداعى كوكونىس دۇكەندەرى، ەرەن بازارلار تىكە ۇيدەن كەلىپ ساتىپ الادى، ءىشىنارا كوكونىستەر ءۇرىمجى، سانجى سياقتى جەرلەرگە دەيىن ساتىلىپ، ءوندىرۋ - ساتۋ ەرەكشە ىركىلىسسىز بولدى“، - دەدى ۋ شيڭ تانىستىرىپ.
قىستاق ماۋسىمدىق پارىقتان شەبەرلىكپەن پايدالانىپ، ديقانداردى 2 - ايدىڭ ورتا، سوڭعى شەنىندە تۇقىم سىڭىرۋگە، 4 - ايدىڭ باس شەنىندە بازارعا شوعىرلى شىعارۋعا جەتەكتەدى. ءبىر ۋاقىتقا شوعىرلاندىرماي ساتۋ كوكونىستى بازاردا ءتىپتى دە باعا باسىمدىعىنا يە ەتتى. كوكونىس ساتىلىپ بولعان سوڭ، شارۋالار ءجۇزىم اتىزىن باپتاۋعا دەن قويا كىرىسىپ، جەردى دە ۇيلەسىمدى ۋاقىتتا تىنىقتىرىپ، ”ءبىر بولىك جەردىڭ كوپ ءتۇرلى پايداسىن“ شىن مانىندە جۇزەگە اسىردى.
شىن جيانحۋا بيىل كىرىكتىرە ەگۋ قوسىنىنىڭ جاڭا مۇشەسى. ”بۇرىن كوكونىس ەگۋ شەبەرلىگى كەمشىل، وي جەلىسى جوق، ەگۋ ونىمدىلىگى جاقسى ەمەس ەدى. وسى بىرنەشە جىلدا قىستاق تەحنيك ۇسىنىس ەتىپ، جاڭا سورتتى جالپىلاستىردى، اۋىلداستاردىڭ كىرىسىنىڭ ارتقانىن كورىپ، بيىل مەن دە ولارعا ىلەسە 3 مۋ جەرگە كوكونىس كىرىستىرە ەكتىم، سونىمەن بىرگە 3 ءجۇزىم سورتىن جاڭالادىم، قىستاقتىڭ تاماشا جەتەكشىلىگى بويىنشا ىستەسەك، شىنىمەن، كىرىستى ارتتىرۋعا بولادى ەكەن“، - دەدى ول تەبىرەنە.
قازىر شاللىق قىستاعىنداعى 1625 مۋ ءجۇزىم اتىزى تۇگەلدەي سورەلەندىرۋ ۇلگىسىندە وزگەرتىپ سالىنىپ، 1100 مۋ جەردىڭ سورتىن ساپالىلاندىردى؛ جوعارى ءونىمدى سۋ ۇنەمدەپ سۋارۋ ينجەنەرياسى جاپپاي قامتىپ، سۋ مەن تىڭايتقىشتان پايدالانۋ ونىمدىلىگى زور دارەجەدە جوعارىلادى. 2025 - جىلى قىستاق تاعى دا ولشەمدەنگەن كوكونىس جۋۋ كولشىگىن سالىپ، جۋىلعاننان كەيىنگى كوكونىس ونىمدەرى ءتىپتى دە جاقسى بولىپ، ساتىلۋ باعاسى ءتىپتى دە جوعارىلاپ، ەگىمشىلىك ونىمدىلىگىن ونان ارى جوعارىلاتتى.
بوس تۇرعان ءجۇزىم سورەسى استىندا كىرىستى ارتتىرۋ كەڭىستىگى اشىلدى، شاللىق قىستاعى ەكولوگيالىق ونىمدىلىگى جوعارى، حالىقتى بايىتىپ قىستاقتى گۇلدەندىرەتىن ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جولىن اشتى.
