ۇيمە قالاي اشىلادى؟ ءجۇزىمدى كوكتەمدە ”وياتۋدا“ نەلەرگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى سارنا
قازىر كوكتەم سامالىمەن بارلىق جەر بىرتىندەپ جىلىنا باستادى، تۇرپان ەڭ الدىمەن جىلىدى، سونداي - اق ءجۇزىم ۇيمەسىن اشىپ ساباعىن وياتۋدىڭ شەشۋشى ەگىس مەزگىلىن قارسى الدى. ”ءجۇزىم ۇيمەسىن اشۋ“ ”كوكتەمدە ءجۇزىم ساباعىن اشۋ“ دەپ تە اتالادى، ول شينجياڭنىڭ ءجۇزىم ەگۋدەگى توتەنشە ماڭىزدى ەگىس ىستەرى بۋىنى، قاراماققا توپىراققا كومىلگەن ساباقتى قازىپ الىپ سورەگە شىعارعانداي كورىنگەنىمەن، وعان كوپتەگەن عىلمي قاعيدالار مەن ەگىنشىلىك اقىل - پاراساتى جاسىرىنعان.
شينجياڭنىڭ قىسى ۇزاق، كليماتى سۋىق، قۇرعاق كەلەدى، ءجۇزىم ساباعى مەن بۇرشىگىنىڭ ۇسىككە قارسىلىق قۋاتى ءبىرشاما ءالسىز، دالادا قىستان وتكەندە ۇسىككە وڭاي شالدىعادى، ساباعىن جەل قۋراتىپ جىبەرەدى، بۇل كەلەر جىلعى ساباقتىڭ كوكتەۋ مولشەرى مەن جەمىستىڭ ءونىم مولشەرىنە تىكەلەي ىقپال جاسايدى. تۇرپان قالالىق ءجۇزىم كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىن جەبەۋ ورتالىعىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگياسى مامانى بىلاي دەپ تانىستىردى: توپىراققا كومىپ، سۋىقتان ساقتانۋ − شينجياڭنىڭ ءجۇزىم ەگۋدەگى شەشۋشى تەحنولوگياسى. ءار جىلى ءجۇزىم ءۇزۋ اياقتاعاندا، ديقاندار ءجۇزىم ساباعىن رەتتەگەننەن سوڭ توپىراققا كومەدى، قالىڭ توپىراق قاباتى بەينە ”جىلۋ ساقتايتىن كورپە“ سياقتى ءارى قاقاعان ايازعا توتەپ بەرە الادى، ءارى ساباقتىڭ سۋ قۇرامىن ساقتاپ، ءجۇزىم ساباعىنىڭ حاۋىپسىز شىرت ۇيقىعا ەنۋىنە، قورەكتىكتىڭ سارىپ بولۋىن ازايتىپ، قىستان امان وتۋىنە مۇمكىندىك جاسايدى.
اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى، توپىراق تەمپەراتۋراسى بىرتىندەپ ℃5تىڭ ۇستىندە تۇراقتانعاندا، ءجۇزىم ساباعى بۇرشىگى كوزىنىڭ ىشكى فيزيولوگيالىق قيمىلى جاندانىپ، ۇيقى كۇيى بۇزىلىپ، ”ساباعىن وياتۋ“ ساتىسىنا رەسمي وتەدى. بۇل مەزگىل ءجۇزىم ساباعىن اشۋدىڭ ەڭ تاماشا ءساتى. تۇرپاننان سىرت، وڭتۇستىك شينجياڭ ءوڭىرىنىڭ جىلىنۋى ءبىرشاما ەرتە، ۇيمە اشۋ ۋاقىتى سالىستىرمالى الدا تۇرادى، سولتۇستىك شينجياڭدا اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ جىلىنۋى ءبىرشاما جاي بولىپ، جەر - جەر اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ وزگەرىسىنە ساي جۇمىس تۇيىندەرىن عىلمي يگەرەدى.
ماماندار ۇيمە اشۋ ۋاقىتىن مەڭگەرۋ ءتىپتى دە ماڭىزدى ەكەندىگىن ەسكەرتتى. ۇيمە ەرتە اشىلسا، كوكتەمگى ۇسىككە تاپ بولىپ، جاس بۇرشىكتەردى زاقىمدايدى؛ تىم كەش بولسا، ساباق توپىراقتا تۇمشالانىپ، توپىراق بەتىنە شىققاننان كەيىن، جاس بۇرشىك سارعايادى دا قۋراپ قالادى، مىنە، بۇلاردىڭ بارلىعى ءجۇزىمنىڭ وسۋىنە ءتيىمسىز ىقپال جاسايدى. ۇيمە اشۋ جۇمىسىن ىستەگەندە توپىراقتى ەپپەن ۇڭگۋ، وسى ارقىلى ساباق پەن بۇرشىك كوزىن زاقىمداۋدان ساقتانۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا ءداستۇرلى كەتپەن مەن وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى سايكەسىپ، ۇيمە اشۋ جۇمىسىنىڭ اناعۇرلىم جوعارى ءونىمدى، ەگجەي - تەگجەيلى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسالدى. ساباق توپىراق بەتىنە شىققاننان كەيىن، دەرەۋ سورەگە شىعارىلمايدى، كەرىسىنشە جەر بەتىندە 2 − 3 كۇن جاتۋى كەرەك، سىرتقى ورتانىڭ ىلعالدىعى مەن كۇن نۇرىنا بىرتىندەپ ۇيلەسىپ، ساباق وركەنى جۇمسارعاننان كەيىن سورەگە شىعارىلادى، سونىمەن بىرگە ۇسىگەن، قۋراعان بۇتاقتاردى كەسىپ تاستاپ، بۇرشىك كوزىنە قورەكتىك زاتتاردى شوعىرلاندىرىپ، اقاۋسىز قامداپ، تۇتاس جىلدىق وسۋىنە بەرىك نەگىز قالاۋ كەرەك.
كوكتەمدە ءجۇزىم ساباعى اشىلدى، كۇللى الەم تىرشىلىك تىنىسىنا شومدى. ”كوكتەمگى ءجۇزىم ساباعىن اشۋ“ شينجياڭداعى ءجۇزىم ەگىمشىلىگى وتباسىلارىنىڭ ەگىس ۋاقىتىنا ۇيلەسۋىندەگى ەگىنشىلىك پاراساتى، ول ءجۇزىمنىڭ ءبىر جىلدىق ءوسۋ جاعدايى مەن ونىمىنە سايادى ءارى جەرگىلىكتى ورىننىڭ وزىندىك ەرەكشەلىككە يە ەگىنشىلىك مادەنيەتىن جالعاستىرۋدا.
