□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى ۋاڭ ليبين
4 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى دۇنيە جۇزىلىك جەر شارى كۇنى، دۇنيە جۇزىلىك ۇكىمەت جاقتىڭ نەگىزگى تاقىرىبى: ٴبىزدىڭ كۇشىمىز، ٴبىزدىڭ عالامشارىمىز.
جەر شارى كۇنى قارساڭىندا، ”جەر شارى كۇنىندەگى جاۋاپ حاتتى“ قايتا ەسكە ٴتۇسىرۋ قيمىلى جىجياڭ ولكەسىنىڭ حاڭجوۋ قالاسى چۇڭۋىن تاجىريبە مەكتەبىندە باستالدى.
20 جىلدىڭ الدى، 2006 ـ جىلى دۇنيە جۇزىلىك جەر شارى كۇنى قارساڭىندا، چۇڭۋىن ”لي سىگۋاڭ ورتا اترەتىنىڭ“ پيونەرلەرى سول كەزدەگى جىجياڭ ولكەلىك پارتكومنىڭ شۋجيى شي جينپيڭ جولداسقا حات جولداپ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ تىلەكتەرىن ايتىپ، جەر شارىن ايالاپ، كوركەم مەكەندى قورعاۋدى ۇندەگەن بولاتىن.
شي جينپيڭ جولداس جاۋاپ حاتىندا بىلاي دەدى: ”جەر شارىن ايالاۋ − ٴوزىمىزدى ايالاعاندىق، بايلىقتى قاستەرلەۋ − مەملەكەتىمىز بەن ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىن قاستەرلەگەندىك، باياندى دامۋ − ۇرپاقتارىمىزعا تاماشا دامۋ ورتاسى مەن شارت ـ جاعداي ازىرلەگەندىك“.
ٴبىر پارشا جاۋاپ حات، 20 جىلدا جاسىلدىق ارقىلى ەكولوگيانى قورعاۋ!
20 جىلدا تاپسىرمانى ەستە بەرىك ساقتاپ، مەكتەپ ”جاراقسىز قاعازداردى كىتاپقا اۋىستىرۋ“ ارەكەتىن ورىستەتۋگە تاباندى بولىپ، 300 مىڭ كيلوگرام جاراقسىز قاعاز جيناپ، 16 چۇڭۋىن ٴبىلىم ورداسى كىتاپحاناسىن كومەكتەسىپ سالدى.
”سەندەردىڭ جۇڭگوعا كەلىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇلكەن جەل ەلەكتر ستانسياسى مەن كۇن ەنەرگياسى ەلەكتر ستانسياسىن، كولەمى ەڭ كەڭ ەكپە ورماندى جانە كورىنىسى كوركەم مەملەكەتتىك باقشانى ەكسكۋرسيالاۋلارىڭدى قارسى الامىن. سەندەردىڭ جۇڭگونىڭ باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارىمەن اۋىس ـ كۇيىس جاساپ، جاسىل دامۋ ۇستانىمىن جۇرەكتەرىڭە تەرەڭ ۇيالاتىپ، ەسەيگەننەن كەيىن ادامزات كورىكتى مەكەنىنىڭ بەلسەندى قۇرۋشىلارىنا اينالۋلارىڭدى قارسى الامىن.“ 2022 ـ جىلعى دۇنيە جۇزىلىك جەر شارى كۇنىنەن بۇرىن ٴتوراعا شي جينپيڭ انگليا فرانسيس حوللاند مەكتەبىندەگى باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارىنا شىن ىقىلاسىمەن جاۋاپ حات جازدى.
دۇنيە جۇزىندەگى بالالارعا جاسىل ٴۇمىت سيلاۋدان ٴار ەل باسشىلارىمەن الەمنىڭ ەكولوگيالىق ۇلى جوسپارىن بىرگە اقىلداسۋعا دەيىن، باس شۋجي شي جينپيڭ جەر شارى تىرشىلىك ورتاق تۇلعاسىن بىرگە قۇرۋ بولاشاعىن كەسكىندەپ، جوعارىدا ادامزات وركەنيەتىنىڭ جالعاسۋى ماڭىزدى مىندەتىن ارقالاپ، تومەندە ۇرپاقتارعا ماڭگى جالعاستىرۋ جاۋاپكەرشىلىگىن جۇكتەپ، ادامزاتتىڭ باياندى دامۋىنا جۇڭگو جوباسىن ازىرلەدى.
بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى مىنبەسىنەن، جەنەۆا حالىقارالىق سارايىنان پاريج كليمات جينالىسى الاڭىنا دەيىن... ٴار رەتكى حالىقارالىق كوپ جاقتى قيمىلدا ٴتوراعا شي جينپيڭ ٴار ەل باسشىلارىمەن بۇكپەسىز پىكىرلەسىپ، جەر شارى مەكەنىن قورعاۋ ۇستانىمىن جەتكىزدى، پىكىرلەستى −
2020 ـ جىلى 11 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى 20 ەل توبى باسشىلارى رياد باسشىلار ٴماجىلىسىنىڭ ”جەر شارىن قورعاۋ“ نەگىزگى تاقىرىبىنداعى تاراپتار جيىنىندا بىلاي دەپ ۇندەۋ تاستالدى: ”جەر شارى ٴبىزدىڭ ورتاق مەكەنىمىز. ٴبىز ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسى ۇستانىمىن ۇستانىپ، كليمات ورتاسى سالاسىنداعى سىن ـ سايىستارعا قول ۇستاسا توتەپ بەرىپ، وسى كوگىلدىر عالامشاردى ويداعىداي قورعاۋىمىز كەرەك“.
2021 ـ جىلى 10 ـ ايدىڭ 12 ـ كۇنى «ورگانيزمدەردىڭ الۋان تۇرلىلىگى شارتى» 15 ـ رەتكى شارتتاسۋشى تاراپتار جينالىسىنىڭ باسشىلار ماجىلىسىندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەلدى: ”حالىقارالىق قوعام سەلبەستىكتى كۇشەيتىپ، ويدى ٴبىر اراعا شوعىرلاندىرىپ، كۇشتى ٴبىر اراعا جۇمساپ، جەر شارى تىرشىلىك ورتاق تۇلعاسىن بىرگە قۇرۋى كەرەك“.
باس شۋجي نە ٴۇشىن جەر شارى مەكەنىمىزگە وسىنشاما كوڭىل ٴبولىپ، قايتا ـ قايتا تاپسىرادى؟ ويتكەنى ٴبىز جەر شارى انامىزدىڭ ناۋقاستانىپ قالعاندىعىنا، ٴسوز جوق، سەرگەكتىكپەن بەتپە ـ بەت قاراۋىمىز كەرەك.
ٴدال سول ٴبىر جۇرەكتەن شىققان اشىنىشتى ٴسوز سەكىلدى: ” ’چاڭجياڭ وزەنى ناۋقاستانىپ قالدى‘، ونىڭ ۇستىنە ناۋقاسى جەڭىل ەمەس“. جەر شارى قىستاق تۇرعىندارى انا وزەندەرىنىڭ ناۋقاستانىپ قالعاندىعى جەر شارى ەكولوگيالىق جۇيەسىنىڭ جاراقاتتانعاندىعىن كورسەتەتىندىگىنە، ٴسوز جوق، دۇرىس قاراۋى كەرەك.
2021 ـ جىلى 4 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى دۇنيە جۇزىلىك جەر شارى كۇنى، ٴتوراعا شي جينپيڭ بەينەەكران تاسىلىمەن باسشىلاردىڭ كليمات باسشىلار ماجىلىسىنە قاتىناستى ٴارى ماڭىزدى ٴسوز سويلەپ، بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”ادامزات ونەركاسىپ وركەنيەتى داۋىرىنە وتكەننەن بەرى، وراسان زور زاتتىق بايلىق جاراتۋمەن بىرگە، جاراتىلىستىق بايلىقتى يەمدەنۋدى دە جەدەلدەتىپ، جەر شارى ەكولوگيالىق جۇيەسىنىڭ تەپە ـ تەڭدىگىن بۇزدى، ادام مەن تابيعاتتىڭ تەرەڭ قاتپارلى قايشىلىعى كۇن سايىن كورنەكتىلەندى“.
ٴتوراعا شي جينپيڭ كليمات وزگەرىسى، ورگانيزمدەردىڭ الۋان تۇرلىلىگىنەن ايرىلۋ، شولەيتتەنۋدىڭ اسقىنۋى سياقتى ناقتى ماسەلەلەردى مىسالعا الىپ، ”ادام مەن تابيعاتتىڭ تىرشىلىك ورتاق تۇلعاسىن بىرگە قۇرۋ“ سىندى وزەكتى قۋاتتامانى سالماقتىلىقپەن العا قويدى.
جەر شارى ناۋقاستانىپ قالدى، ”تابيعاتتى تالان ـ تاراجىلاۋ“ نەگىزىندە قۇرىلعان دامۋ ۇلگىسى باياندى بولمايدى.
”ەكولوگيا كوركەيسە، وركەنيەت كوركەيەدى، ەكولوگيا قۇلدىراسا، وركەنيەت قۇلدىرايدى“. ادامزات وركەنيەتىنىڭ بىرتىندەپ دامۋىنىڭ تاريحي وتكەلىندە تۇرىپ، ٴسوز جوق، ونەركاسىپ وركەنيەتىنىڭ كونە دامۋ ۇلگىسىن تاستاپ، ادام مەن تابيعات جاراسىمدى قاتار ٴومىر سۇرەتىن ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرۋ كەرەك.
بۇل − جەر شارىنىڭ تارتقان ازابى جونىندەگى تەرەڭ جاۋاپ، ادامزاتتىڭ بولاشاعى جونىندەگى جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ. جەر شارى تىرشىلىك ورتاق تۇلعاسىن بىرگە قۇرۋ − كوگىلدىر عالامشاردىڭ تىرشىلىك تىنىسىن ماڭگى ساقتاۋدا، ٴسوزسىز، باسىپ وتەتىن جول.
تەڭىز ـ مۇحيت پەن ۇيەككە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ، جەر شارى عىلىمىنىڭ سىرىن قاراستىرۋ كەلەلى رەال مانگە يە. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”الەمنىڭ وزگەرىسى، سانانىڭ ٴمانى، زاتتىڭ قۇرىلىمى، تىرشىلىكتىڭ توركىنى سياقتىلار جونىندەگى ىزدەنىستەر مەن بايقاۋلاردى ىلگەرىلەتىپ، تابيعاتتى تانۋ شەكاراسىن كەڭەيتىپ، جاڭا تانىم ٴورىسىن اشۋ كەرەك“.
”الەمدە تەك ٴبىر عانا جەر شارى بار، ادامزاتتىڭ ٴبىر عانا مەكەنى بار“. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: قازىرگە دەيىن جەر شارى ادامزاتتىڭ بىردەن ـ ٴبىر تىرشىلىك مەكەنى بولىپ كەلەدى، جەر شارىن قاستەرلەۋ جانە قورعاۋ − ادامزاتتىڭ بىردەن ـ ٴبىر تالعامى.
جەر شارىن تانۋ، جەر شارىن قورعاۋ، جەر شارىنان شەبەرلىكپەن پايدالانۋ كەرەك.
”ٴبىز تابيعات جولى ارقىلى كۇللى عالامنىڭ تىرشىلىگىن قورعاپ، تابيعاتتى قورعاۋ بارىسىندا دامۋ ورايىن قاراستىرىپ، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ مەن ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋى سىندى تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك“.
بۇل جەر شارى تىرشىلىك ورتاق تۇلعاسىن بىرگە قۇرۋدىڭ اۋەلگى ماقساتى.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 4 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
