شەكارا ٴوڭىر مەن تەڭىز شەكاراسىنا ورتاق مەملەكەت قاراۋىلى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى جاڭ دۇڭمەي، ەرىكتى ءتىلشى جۋ ي - ۋي
4 - ايدىڭ 23 - كۇنى حالىق تەڭىز ارمياسى ارميا قۇرىلعاندىعىنىڭ 77 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ كۇنىن قارسى الدى. سول كۇنى ەلىمىز دەربەس زەرتتەپ جاساعان 903 تۇرپاتتى جالپىلىق قامداۋ كەمەسى − ۇلىڭگىر كولى كەمەسى تۇڭعىش رەت جۇرتشىلىققا اشىق ۇستالدى.
وسى كۇنى شينجياڭنىڭ التاي ايماعىنان كەلگەن قوسىننان قايتقان 8 ساقا جاۋىنگەر جانجياڭداعى بەلگىلى اسكەري پورتتا ۇلىڭگىر كولى كەمەسىنىڭ الاڭقىسىنا شىقتى. ءشول دالانىڭ قۇمدى بورانى مەن نانحاي تەڭىزىنىڭ كوگىلدىر تولقىنى وسى ارادا ۇشىراسىپ، شەكارا ءوڭىر ساعىنىشى مەن تەڭىز شەكاراسىنداعى كۇزەت ءبىر - بىرىمەن قاۋىشتى.
وسى كۇنى سوناۋ شينجياڭنىڭ التايىنداعى بالالار ەكران ارقىلى اۋىلىنداعى كولدىڭ اتىمەن اتالعان وسى سوعىس كەمەسىنە ”شىققان“ كەزدە، رياسىز ءسابي جۇزدەرىنەن قۋانىش پەن ماقتانىش لەبى ەسىپ، مەملەكەت سۇيىسپەنشىلىگى جۇرەك تۇكپىرلەرىندە تامىر تارتىپ وركەن جايدى.
ءشول دالادان شالعاي تەڭىزگە دەيىن تاۋ مەن تەڭىزدى ەندەي وتكەن مەملەكەت قاراۋىلى شەكارا ءوڭىر مەن تەڭىز شەكاراسىن تۇتاستىردى.
10 مىڭ شاقىرىم جول باسىپ، اقىرى كەمەدە كەزدەستى
التاي ايماعىنداعى ۇلىڭگىر كولى مەملەكەت بويىنشا 10 ءىرى ىشكى قۇرلىقتىق تۇششى كولدىڭ ءبىرى، سۋى كوكپەڭبەك، بالىعى تۋلاپ، قۇستارى شۋلاعان، كورىنىسى كوركەم، سونداي - اق شەكارا قورعاۋشىلاردىڭ تاباندىلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاپ وتىر. وسى رەت جانجياڭعا بارعان قوسىننان قايتقان 8 ساقا جاۋىنگەر كەزىندە وسى ارادا كۇزەتتە تۇرىپ، اۋىلىنىڭ تىنىشتىعىن ءۇن - ءتۇنسىز قورعاعان ەدى.
التايدان جانجياڭعا دەيىنگى ءتۇزۋ سىزىقتى قاشىقتىق شامامەن 10 مىڭ شاقىرىم. ساقا جاۋىنگەرلەردىڭ اسقار تاۋلار مەن اساۋ وزەندەردەن ءوتۋىنىڭ سەبەبى اۋىلدارىنداعى كولدىڭ اتىمەن اتالعان وسى ”اۋىل كەمەسىن“ ءوز كوزدەرىمەن كورۋ ەدى. ايبىندى تەڭىز شەكاراسى كوز الدىعا تارتىلعاندا، كوپشىلىكتىڭ كوڭىلى كولدەي تولقىپ، وتانىمىزدىڭ تەڭىز شەكاراسىنىڭ ايبىندى دا كوركەم بەينەسىنە تاڭداي قاعىپ تامساندى.
”بۇرىن شينجياڭدا اسكەر بولعانمىن، تەڭىزدى كورمەگەنمىن، اۋىلىمىزداعى كولدىڭ اتىمەن اتالعان اسكەري كەمەنى، ءتىپتى، كورمەگەنمىن. ۇلىڭگىر كولى كەمەسى ءبىز التايلىقتاردىڭ ماقتانىشى“! - دەدى ساقا جاۋىنگەر باعدات ءابىشتاي تەبىرەنىسىن جاسىرا الماي، بويىن ماقتانىش سەزىمى كەرنەپ.
قاسىنداعى ساقا جاۋىنگەر ۋاڭ سىپيڭ دە سونداي اسەرمەن: ”بۇل اسكەري كەمە حالىق تەڭىز ارمياسى مەن التايداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ بالىق پەن سۋداي ەتەنە سۇيىسپەنشىلىگىن، ونان دا ماڭىزدىسى، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ دۇنيە جۇزىندەگى بىرەگەي ارميا قۇرۋ جونىندەگى بەرىك سەنىمى مەن ىقىلاستى ءۇمىتىن ارقالاپ وتىر“، - دەدى.
شەكارا وڭىردەن تەڭىز شەكاراسىنا دەيىن وسى قورعاۋ ۇزىلگەن ەمەس. التايلىق جاۋىنگەر ەستاي مۇقيات قازىر ۇلىڭگىر كولى كەمەسىندە مىندەت وتەۋدە.
”سوعىس كەمەسى اۋىلىمنىڭ اتىمەن اتالدى، تەڭىز شەكاراسىن جاقسى قورعاعاندىعىم مەكەنىمنىڭ تىنىشتىعىن قورعاعاندىعىم سانالادى“، - دەدى ەستاي قاراپايىم دا باتىل ەمەۋرىنمەن. التايدان كەلگەن اعا بۋىنداردى كورگەندە، وسى جاس جاۋىنگەر اسەرلەنگەنىنەن اۋزىنا ءسوز تۇسپەي، ايتارىن جانارىنداعى ىستىق جاسپەن جەتكىزدى.
ءبىر جاعى كەزىندە شەكارا ءوڭىردى قورعاعان اعا بۋىن، ءبىر جاعى تەڭىز شەكاراسىن قورعاپ جاتقان سوڭعى بۋىن، وسى ساتتە شەكارا وڭىردەن تەڭىز شەكاراسىنا دەيىن ولار 10 مىڭ شاقىرىمدىق جولدى ارتقا تاستاپ، اقىرى كەمەدە كەزدەستى.
كول مەن كەمە ەتەنە، تاۋ مەن تەڭىز جۇرەكتەس
ۇلىڭگىر كولى − التاي ايماعىنىڭ ”مەرۋەرتى“، ۇلىڭگىر كولى كەمەسى − كوكپەڭبەك تەڭىز شەكاراسىنىڭ قورعاۋشىسى. ءبىر كول، ءبىر كەمە، ەكەۋىنىڭ اراسىن تاۋ - تەڭىز ءبولىپ جاتقانىمەن، اتتاس بولعاندىقتان ءبىر - بىرىمەن تىعىز بايلانىسقان.
وسىدان بۇرىن ۇلىڭگىر كولىنىڭ بويىنداعى ءار ۇلت بۇقاراسى كەمەدەگى وفيتسەر - اسكەرلەرمەن بەينە ەكراندا كەزدەسكەن ەدى. ”التايعا كەلىپ، ۇلىڭگىر كولىمىزدى كورۋلەرىڭىزدى قارسى الامىز“! ”ءبىز نانحاي تەڭىزىندە شەكارانى قورعاپ جاتىرمىز، كەمەگە شىعىپ قوناق بولۋلارىڭىزدى قارسى الامىز“! قاراپايىم سوزدەردە شەكارا ءوڭىر مەن تەڭىز شەكاراسىنىڭ ءوزارا ساعىنىشى مەن ءىلتيپاتى جاتىر.
تاياۋدا التاي ايماعى مەن ۇلىڭگىر كولى كەمەسى بىرگە قۇرۋ كەلىسىمىنە قول قويدى، ۇلىڭگىر كولى كەمەسىنىڭ گەربىنە، كەمە انىنە التاي تاۋى، التايدىڭ حالىقتىق سالت - سانا مادەنيەتى سياقتى ەلەمەنتتەر شەبەرلىكپەن ءسىڭىرىلىپ، ءاربىر دەتالدان ”قالا - كەمە نيەتتەستىگىنىڭ“ تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگى ايگىلەندى.
ەستايدىڭ شەشەسى باھارگۇل مامەت سوناۋ قيىردان الىسسىنباي جانجياڭعا بارىپ، كەمەدە مىندەت وتەپ جاتقان ۇلىمەن قاۋىشىپ، بۇرىننان تىعىز بايلانىسقان ەكى جەردىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە ءتىپتى دە تەرەڭ مەيىر سيلادى.
ۇلىڭگىردىڭ سامالى نەشە مىڭ كيلومەتردەن ءوتىپ ۇلىڭگىر كولى كەمەسىندە ەسىپ، اناسى مەن ۇلىنىڭ قاۋىشقان مەيىرگە تولى ساتىنە كۋا بولىپ، 10 مىڭ شاقىرىمدىق تاۋ مەن تەڭىزدىڭ اراسىن جاقىنداتىپ، ەكى جەردىڭ ءبىر نيەت، ءبىر تىلەكتەگى دوستىق سۇيىسپەنشىلىگىن بارعان سايىن قويۋلاتا ءتۇستى.
تاۋ مەن تەڭىزدەن ءوتىپ، وتاندى بىرگە قورعادى
ۇلىڭگىر كولى كەمەسى، كەمە ءنومىرى 893، ەلىمىز دەربەس زەرتتەپ جاساعان 903 تۇرپاتتى جالپىلىق قامداۋ كەمەسى، تولىق سۋ ىعىستىرۋ مولشەرى 20 مىڭ توننادان اسادى، ەندىك، بويلىق، ۆەرتيكال ءۇش باعىتتا قامداۋ قۋاتىنا يە، ءبىر ۋاقىتتا كوپ كەمەنى جانار ماي، تۇششى سۋ، مينا وعى قاتارلى زاتتارمەن قامداي الادى، شالعاي مۇحيت سوعىسى، كەمە قورعاۋ شارلاۋى، بىرلەسىپ مانەۆر وتكىزۋ، بىرلەسىپ جاتتىعۋ سياقتىلاردى ماڭىزدى قامتاماسىز ەتۋشى كۇش.
ەكسكۋرسيا ورنىندا ءاربىر ەكسكۋرسيالاۋشىنىڭ جان الەمىندە مەملەكەت سۇيىسپەنشىلىگى تولقىدى. سىچۋاننىڭ لۋجوۋىنان كەلگەن لين ۋيتيڭ كەمە تۇلعاسىنداعى ”ۇلىڭگىر كولى“ دەگەن سوزگە قاراپ تەبىرەنە بىلاي دەدى: شينجياڭداعى كولدىڭ اتىن اسكەري كەمەگە بەرۋ باتىس سولتۇستىكتىڭ ءشول دالاسى مەن سان مىڭ شاقىرىمدىق تەڭىز شەكاراسىن تىعىز بايلانىستىردى، تاۋ مەن تەڭىزدى ەندەي وتكەن وسى مەملەكەت سۇيىسپەنشىلىگى ادامدى قاتتى اسەرلەندىرەدى.
كوپتەگەن جانجياڭ قالا تۇرعىندارى دا بالالارىن ەرتىپ كەمەگە شىعىپ ەكسكۋرسيالادى، ولاردىڭ ويى تەك وتاننىڭ شەكارا وڭىرىندە، تەڭىز شەكاراسىندا ءبىر سۇيەم جەردىڭ دە كەم بولسا بولمايتىنىن بالالارىنىڭ ساناسىنا مىقتاپ ءسىڭىرۋ ەدى. ”مەملەكەتىمىز ءوزى زەرتتەپ جاساعان جالپىلىق قامداۋ كەمەسىنە شىعىپ، وتانىمىزدىڭ تەڭىزدى بەتكە الا الۋەتتەنۋ جىگەرىن شىنايى سەزىندىم، شەكارا ءوڭىر مەن تەڭىز شەكاراسى تۇگەلدەي وتانىمىزدىڭ ماڭىزدى قورعانىس شەبى، بارلىعى ءبىز قورعاۋعا ءتيىستى مەملەكەت تەرريتورياسى“، - دەدى جياڭشيدەن كەلگەن شىن يلۇڭ.
كەمە الاڭقىسىندا ەكسكۋرسيالاۋشى سۋ چۋانلي ءبىرتالايعا دەيىن كەتكىسى كەلمەي تۇردى. ول شينجياڭدا تۋعان، اۋىلىنان الىستاعانىنا كوپ جىل بولعان، اۋىلىنداعى كولدىڭ اتىمەن اتالعان ۇلىڭگىر كولى كەمەسىن كورگەن كەزدە، جۇرەگىن جاقىندىق سەزىمى مەن ماقتانىش سەزىمى كەرنەدى. ”اسكەري كەمە تۋرالى كوپ بىلمەيمىن، ءبىراق وتانىمىزدىڭ مەملەكەت قورعانىسى كۇشىنىڭ كۇن سايىن الۋەتتەنگەندىگىن، ماڭايىمداعى ءاربىر ادامنىڭ وتانشىلدىق سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ بارعان سايىن كۇشەيگەندىگىن كورگەنىمدە، جۇڭگودا تۋىپ وسكەنىم ءۇشىن ءوزىمدى شەكسىز باقىتتى سەزىندىم“.
كەمە الاڭقىسىندا ەكسكۋرسيالاۋشىلاردىڭ ”حالىق تەڭىز ارمياسى، تۋعان كۇنىڭ قۇتتى بولسىن“ دەگەن تىلەكتەرى تولاستاماي، ىستىق ىقىلاستى جۇرەك ءۇنى كوگىلدىر تەڭىز شەكاراسىنا تارالىپ جاتتى.
التاي ايماقتىق اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ ورىنباسار ءۋاليى ادىلبەك ابەيدوللا: ”ۇلىڭگىر كولى كەمەسى التاي مەن سان مىڭ شاقىرىمدىق تەڭىز شەكاراسىن تىعىز بايلانىستىرىپ، وتانىمىزدىڭ ايبىندى تاۋ - وزەندەرىن بىرگە قورعايدى“، - دەدى.
