”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ تاماشا باستاماسىن قۇلشىنا جۇزەگە اسىرايىق
− ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ ماجىلىسىنەن كەزەكتەگى ەكونوميكالىق قىزمەتكە نازار
□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى
”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋ توتەنشە ماڭىزدى.
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ساياسي بيۋروسى 4 - ايدىڭ 28 - كۇنى ءماجىلىس اشىپ، كەزەكتەگى ەكونوميكالىق جاعداي مەن ەكونوميكالىق قىزمەتكە تالداۋ جاساپ جانە ونى اقىلداسىپ، ”ەكونوميكالىق قىزمەتتى اناعۇرلىم زور تەبىنمەن جانە اناعۇرلىم ناقتى شارالارمەن ويداعىداي يگەرۋدى“، ”ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىن نىعايتۋدى“ باسا دارىپتەدى ءارى ءبىر قىدىرۋ ماڭىزدى ورنالاستىرۋ جاساپ، دامۋ سەنىمىن اناعۇرلىم بەكەمدەپ، دامۋ ىرىقتىلىعىن مىقتاپ يگەرىپ، ”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ تاماشا باستاماسىن قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋعا ايقىن العا باسۋ بەتالىسىن كورسەتتى.
ەكونوميكانىڭ ۇزدىكسىز ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارۋ نەگىزىن بەكەمدەۋ
بيىل ءبىرىنشى ماۋسىمدا ەلىمىزدىڭ ىشكى ءوندىرىس جالپى قۇنى (GDP) سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％0. 5 ارتىپ، ەكونوميكانىڭ ارتۋ قارقىنى دۇنيە جۇزىندەگى نەگىزگى ەكونوميكالىق تۇلعالاردىڭ الدىڭعى قاتارىنا ءوتتى. ماجىلىستە ”ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ باستالۋى پارمەندى، باستى كورسەتكىشتەر مەجەدەگىدەن جاقسى بولىپ، قۋاتتى سەرپىمدىلىگى مەن ومىرشەڭ كۇشىن ايگىلەدى“ دەپ اتاپ كورسەتىلدى.
سونىمەن بىرگە ماجىلىستە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتىلدى: ”ەكونوميكانىڭ ۇزدىكسىز ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارۋ نەگىزىن اناعۇرلىم بەكەمدەي تۇسۋگە تۋرا كەلەدى“، ”سەنىمدى كۇشەيتىپ، ەكونوميكالىق قىزمەتتى اناعۇرلىم زور تەبىنمەن جانە اناعۇرلىم ناقتى شارالارمەن ويداعىداي يگەرۋ كەرەك“.
”ءماجىلىس كەزەكتەگى ەكونوميكالىق جاعدايعا عىلمي تالداۋ جاساپ، تۇجىرىمداپ، ناتيجەلەردى كورە بىلۋمەن بىرگە، ماسەلەدەن دە جالتارماي، ەكونوميكالىق قىزمەتتى شىنايى، پارمەندى ىستەۋدى باسا دارىپتەپ، جوعارى ساپالى دامۋدى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتۋدىڭ ايقىن سيگنالىن تاراتتى“، - دەدى مەملەكەتتىك دامۋ جانە رەفورما كوميتەتى ماكرولىق ەكونوميكانى زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى جاڭ لينشان.
باستاما جالپى جاعدايعا سايادى. ”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا مەزگىل تەرەزەسىن مىقتى يگەرىپ، ستراتەگيالىق تاباندىلىقتى ساقتاپ، زەيىن - زەردەنى شوعىرلاندىرا وتىرىپ ءوز ءىسىمىزدى جاقسى ىستەسەك، ىرىقتىلىققا، باسىمدىلىققا، بولاشاققا قول جەتكىزۋىمىزگە اناعۇرلىم بەرىك نەگىز قالانادى.
”ەل ءىشى جانە حالىقارا سىندى ەكى كەلەلى جاعدايدى اناعۇرلىم ويداعىداي ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋ، دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋ“، ”رەفورمانى، ەسىك اشۋدى بۇلجىماي تەرەڭدەتىپ، عىلىم - تەحنولوگيادا ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءوزىن الۋەتتەندىرۋدى، كاسىپ تىزبەگىندە دەربەس، مەڭگەرىمدى بولۋدى ىلگەرىلەتۋ“، ”ىشكى سۇرانىستى ۇزدىكسىز كەڭەيتۋ، قامداۋدى ساپالىلاندىرۋ، ارتۋ مولشەرىن ساپالىلاندىرۋ، قوردى جانداندىرۋ“، ”جۇمىستاندىرۋدى ورنىقتىرۋعا، كاسىپورىندى ورنىقتىرۋعا، بازاردى ورنىقتىرۋعا، مەجەنى ورنىقتىرۋعا كۇش سالۋ“... ماجىلىستە ءبىر قىدىرۋ ماڭىزدى ورنالاستىرۋ جاسالدى.
”ماجىلىستە ورنىقتىلىق بارىسىندا ىلگەرىلەۋ قىزمەت جالپى ارناسىنان جازباۋ باسا دارىپتەلىپ، ورتاعا قويىلعان شەشىمدەردىڭ، ورنالاستىرۋلاردىڭ بەتالىسى ايقىن، ءدال دە پارمەندى بولدى، ىشكى قوزعاۋشى كۇشتى قاۋلاتۋعا جانە سىرتقى كەڭىستىكتى كەڭەيتۋگە تەڭ ءمان بەرىلىپ، ’نەگىزدى بەكەمدەۋ، جاپپاي كۇش سالۋ‘ تالابى ايگىلەندى، مۇنداعى ماقسات − ەكونوميكانىڭ توزىمدىلىگىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، ەكونوميكانىڭ كومەسكى قۋاتىن تولىق جارىققا شىعارىپ، ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارۋ اۋقىمىن ۇزدىكسىز بەكەمدەپ، كەڭەيتىپ، ’15 - بەسجىلدىقتىڭ‘ تاماشا باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ“، - دەدى مەملەكەتتىك كەڭەس دامۋدى زەرتتەۋ ورتالىعى ماكرولىق ەكونوميكانى زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ ورىنباسار باستىعى لي چىڭجيان.
ماكرولىق ساياساتتان ويداعىداي، تولىق پايدالانۋ
ءونىمدى ماكرولىق ساياسات، دالمە - ءدال ماكرولىق تىزگىندەۋ − جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىن قورعاۋدىڭ ماڭىزدى ءتاسىلى. ءماجىلىس بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”اناعۇرلىم بەلسەندى قازىنا ساياساتى مەن لايىقتى كەڭ اقشا ساياساتىن دالمە - ءدال، ءونىمدى اتقارۋ كەرەك“، ”ماكرولىق ساياساتتان ويداعىداي، تولىق پايدالانۋ كەرەك“.
قازىنا ساياساتى جاعىندا، ماجىلىستە قازىنالىق شىعىس قۇرىلىمىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، نەگىزگى ساتىنىڭ ”ءۇشتى قامتاماسىز ەتۋ“ تومەنگى شەگىن مىقتى يگەرۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى.
”ءبىرىنشى ماۋسىمدا ەلىمىزدىڭ قازىنالىق كىرىس - شىعىس اينالىمىنىڭ باستاماسى جاقسى بولدى، قازىنالىق شىعىس الدىن الا كۇش سالىپ، 5 جىلعا تاياۋ ۋاقىتتا ەڭ تەز ىلگەرىلەپ، اناعۇرلىم بەلسەندى قازىنا ساياساتىنىڭ ءونىمدى تياناقتانعاندىعىن ايگىلەدى. قازىنالىق شىعىس قۇرىلىمىن ءۇرتىس ساپالىلاندىرىپ، قازىنالىق شىعىستىڭ ونىمدىلىگىن اناعۇرلىم جوعارىلاتۋ ماكرولىق ەكونوميكانىڭ جاقسارۋعا بەت الۋىن، دامۋىن جەبەۋگە ءتيىمدى“. جۇڭگو قازىنا عىلىمىن زەرتتەۋ اكادەمياسىنىڭ باستىعى ياڭ جىيۇڭ بىلاي دەدى: ءماجىلىس نەگىزگى ساتىنىڭ ”ءۇشتى قامتاماسىز ەتۋ“ تومەنگى شەگىن مىقتى يگەرۋدى باسا دارىپتەدى، بۇل نەگىزگى ساتى قازىناسىنىڭ ورنىقتى اينالىمىن اناعۇرلىم ويداعىداي قامتاماسىز ەتەدى.
اقشا ساياساتىن رەتتەۋ - مەڭگەرۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن، ساياساتتىڭ اتقارىلۋ تەبىنىن، ريتىمىن جانە ورايىن ويداعىداي يگەرۋ قاجەت. ءماجىلىس مىنالاردى العا قويدى: ”اقشا ساياساتىنىڭ بولجالدىعىن، يكەمدىلىگىن، باعىتتامالىلىعىن كۇشەيتىپ، اقشا اينالىمىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋىن ساقتاۋ كەرەك. حالىق اقشاسى سىندىرىلىمىنىڭ ۇيلەسىمدى، تەپە - تەڭ دەڭگەيدەگى نەگىزگى ورنىقتىلىعىن ساقتاۋ قاجەت“.
بەيجيڭ داشۋەسى گۋاڭحۋا باسقارۋ شۋەيۋانىنىڭ باستىعى تيان شۋان بىلاي دەدى: وسى ءبىر قىدىرۋ ورنالاستىرۋ لايىقتى كەڭ اقشا ساياساتىن ويداعىداي اتقارۋ جونىندەگى ماڭىزدى ورنالاستىرۋ. ءتۇرلى اقشا ساياساتى قۇرالدارىنان يكەمدى، ۇتىمدى پايدالانىپ، اقشا اينالىمىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋىن ساقتاۋ ارقىلى ”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ تاماشا باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا اناعۇرلىم جاقسى اقشا - فينانس ورتاسىن ازىرلەۋگە بولادى.
”ماكرولىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى جاعدايىنىڭ ۇزاق ۋاقىت جاقسى بولۋى حالىق اقشاسى سىندىرىلىمىنىڭ ورنىقتى اينالىمىنىڭ بەرىك تىرەگى“. تيان شۋان بىلاي دەدى: ەلىمىز سىندىرىلىمنىڭ قالىپتاسۋى بارىسىندا بازاردىڭ شەشۋشى رول اتقارۋىنا تاباندى بولىپ، سىندىرىلىمنىڭ يكەمدىلىگىن ساقتايدى، سونىمەن بىرگە مەجە جەتەكشىلىگىن كۇشەيتەدى، حالىق اقشاسى سىندىرىلىمىنىڭ ۇيلەسىمدى، تەپە - تەڭ دەڭگەيدەگى نەگىزگى ورنىقتىلىعىنىڭ ۇزدىكسىز ساقتالۋىنان ءۇمىت بار.
ىشكى سۇرانىستىڭ كومەسكى كۇشىن ىشكەرىلەي اشۋ
تۇتىنۋ مەن قارجى قوسۋدان قۇرالعان ىشكى سۇرانىس ەكونوميكانىڭ ارتۋىنداعى نەگىزگى قوزعالتقىش. نازاردى ىشكى سۇرانىستىڭ كومەسكى كۇشىن ىشكەرىلەي اشۋعا شوعىرلاندىرا وتىرىپ، ءماجىلىس ءبىر قىدىرۋ ورنالاستىرۋ جاساپ، ”ساپالى تاۋارلارمەن جانە قىزمەت وتەۋمەن قامداۋدى كەڭەيتىپ، تۇتىنۋدىڭ دارەجەسىنىڭ جوعارىلاۋىن جەبەۋ“ كەرەكتىگىن باسا دارىپتەدى.
”ەلىمىزدىڭ جان باسىندىق GDPى 14 مىڭ دوللارعا تايادى، تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ سۇرانىسى ’بار ما، جوق پا‘ دەگەننەن ’جاقسى ما، جوق پا‘ دەگەنگە قاراي بۇرىلىس جاساۋدى، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى جەدەلدەتىپ، جاساندى زەردە سياقتى وزىق تەحنولوگيالار جاڭا تۇتىنۋ جاعدايىن ۇزدىكسىز تۋىنداتۋدا. بولاشاقتا قامداۋ مەن قاجەتتىڭ ەكى جاعىنان سەلبەسىپ تۇتىنۋدىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتۋگە كۇش سالۋى ەل ىشىندەگى ۇلكەن بازاردىڭ ىشكى سۇرانىس كومەسكى كۇشىن ونان ارى اشىپ، دامۋدىڭ توزىمدىلىگىن كۇشەيتەدى“، - دەدى مەملەكەتتىك دامۋ جانە رەفورما كوميتەتى مەملەكەتتىك ينفورماتسيا ورتالىعى ماكرولىق ەكونوميكانى زەرتتەۋ كەڭسەسىنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى زوۋ يۇنحان.
بيىل ءبىرىنشى ماۋسىمدا ەلىمىزدىڭ قىزمەت وتەۋ بويىنشا بولشەك ساتۋ سوماسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％5. 5 ارتىپ، تاۋاردىڭ بولشەك ساتىلۋ سوماسىنان 3. 3 پايىز جوعارى بولدى. قىزمەت وتەۋ تۇرىندەگى، سەزىنۋ تۇرىندەگى تۇتىنۋدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا بايلانىستى، قىزمەت وتەۋ كاسىبىن زور كۇشپەن دامىتۋ ىشكى سۇرانىستى ۇلعايتۋدىڭ ماڭىزدى تۇتقاسىنا اينالدى.
ماجىلىستە قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ قۋاتىن ۇلعايتۋ، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارەكەتىن ىشكەرىلەي اتقارۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى. ”ەلىمىزدىڭ قىزمەت وتەۋ كاسىبى جەدەل دامۋمەن بىرگە، ءالى دە قامداۋ قۇرىلىمىنىڭ ساپالى بولماۋى، جوعارى دەڭگەيلى قىزمەت وتەۋمەن قامداۋدىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى سياقتى ماسەلەلەرگە ءدوپ كەلىپ وتىر“. ساۋدا ىستەرى مينيسترلىگى زەرتتەۋ ورنىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى پاڭ چاۋران بىلاي دەدى: قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ قۋاتىن ۇلعايتۋ، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارەكەتىن ىشكەرىلەي اتقارىپ، وندىرىستىك قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ ارنايىلانۋى مەن قۇن تىزبەگىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە قاراي كەڭەيۋىن ىلگەرىلەتىپ، مادەنيەت - ساياحات، زەينەتكەرلىك، اماناتتاپ تاربيەلەۋ سياقتى تۇرمىستىق قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ ءتۇيىندى سالالارىنىڭ دامۋ قابىلەتى دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ دامۋ كومەسكى كۇشىن جانداندىرىپ، ىشكى سۇرانىستىڭ ارتۋىنا ءورىس اشۋعا ءتيىمدى.
ىشكى سۇرانىستى كەڭەيتۋدە تۇتىنۋدى سەرپىلتۋمەن بىرگە، ءونىمدى قارجى قوسۋدىڭ كومەسكى كۇشىن ىشكەرىلەي اشۋ، جارىققا شىعارۋ كەرەك. ءماجىلىس مىنالاردى اتاپ كورسەتتى: ”سۋ تورى، جاڭاشا ەلەكتر تورى، ەسەپتەۋ قۋاتى تورى، جاڭا بۋىن حابار - بايلانىس تورى، قالا جەر استى قۇبىر تورى، زات اينالىمى تورى سياقتىلاردى جوبالاپ سالۋدى كۇشەيتۋ كەرەك“، ”شارت - جاعدايى پىسىپ - جەتىلگەن كەلەلى ينجەنەريالىق نىسانداردىڭ جۇمىس باستاۋىن ىلگەرىلەتۋ قاجەت“.
چيڭحۋا داشۋەسى جۇڭگو دامۋ جوباسىن زەرتتەۋ ورنىنىڭ ۇنەمىلىك ىستەرگە جاۋاپتى ورىنباسار باستىعى دۇڭ يۇي مىنالاردى ءبىلدىردى: كەلەلى ينجەنەريالىق نىسانداردىڭ جەتەكتەۋ رولىن ءونىمدى ساۋلەلەندىرىپ، ءونىمدى قارجى قوسۋعا بەلسەنە جەتەكشىلىك ەتۋگە، سونىمەن بىرگە جاڭاشا نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسى ارقىلى كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋعا جەتەكشىلىك ەتىپ، ونىڭ تۇتىنۋدى جەبەۋ رولىن ساۋلەلەندىرىپ، قارجى قوسۋدى ورنىقتىرۋ مەن تۇتىنۋدى جەبەۋدىڭ تاماشا اينالىمىن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى.
وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن جەدەل قۇرۋ
وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن قۇرۋ، كاسىپ سالاسى جۇيەسىنىڭ تۇلعالىق جاقتان سەكىرۋىن جۇزەگە اسىرۋ − ”15 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەت. ءماجىلىس ”وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن جەدەل قۇرىپ، جاساۋ كاسىبىنىڭ ۇيلەسىمدى سالىستىرماسىن ساقتاۋ كەرەك“ دەپ باسا دارىپتەدى.
”وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسى جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ زاتتىق، تەحنولوگيالىق نەگىزى. ءماجىلىستىڭ ورنالاستىرۋىن تياناقتاندىرۋدا ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ كۇش سالۋ ءتۇيىنىن ناقتى ەكونوميكاعا اۋدارۋدان جازباي، وزىق جاساۋ كاسىبىن تىرەك ەتكەن وسىزاماندانعان كاسىپ جۇيەسىن جەدەل قۇرۋ كەرەك“، - دەدى جۇڭگو ينفورماتسيا، حاباربايلانىس اكادەمياسى ساياسات جانە ەكونوميكا زەرتتەۋ ورنىنىڭ باستىعى شين يۇڭفي.
جاساندى زەردە − وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇشى. ماجىلىستە ”جاساندى زەردە +“ ارەكەتىن جاپپاي اتقارىپ، زەردەلى ەكونوميكانىڭ جاڭا فورماتسياسىن دامىتىپ، جاساندى زەردەنى باسقارۋدى كەمەلدەندىرۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى.
”قازىرگى تاڭدا ’جاساندى زەردە +‘دى ىشكەرىلەي كەڭەيتىپ، جاڭا بۋىن زەردەلى تەرمينال مەن زەردەلى تۇلعانىڭ جەدەل جالپىلاسۋىن جەبەپ، زەردەلى العاشقى جاڭا كاسىپ كۇيىن، جاڭا ۇلگىنى جەتىلدىرۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ورناتىپ، جاساندى زەردەنىڭ جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ’قۋاتتى ارتۋ مولشەرىنە‘ اينالۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“، - دەدى شين يۇڭفي.
ماجىلىستە مەملەكەتتىك ءبىر تۇتاس ۇلكەن بازار قۇرىلىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، ”ىشكى قاراتالاسۋ ۇلگىسىندەگى“ باسەكەنى ىشكەرىلەي وڭاۋ كەرەكتىگى باسا دارىپتەلدى. دۇڭ يۇي مىنانى ءبىلدىردى: ”ىشكى قاراتالاسۋ ۇلگىسىندەگى“ باسەكەنى ىشكەرىلەي وڭاپ، اناعۇرلىم ءادىل، اناعۇرلىم ومىرشەڭ بازار ورتاسىن جاراتىپ، كاسىپورىن تۇلعالارىن تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى باسەكە باسىمدىعىن ارتتىرۋعا جەتەكتەۋ بازاردىڭ ومىرشەڭ كۇشىن ونان ارى جارىققا شىعارىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ تيبىن جاڭالاپ دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى جەبەۋگە ءتيىمدى.
بيىل جىل باسىنان بەرى، حالىقارالىق جاعداي اۋمالى - توكپەلى بولىپ، الەمدىك ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگى قاتاڭ سىن - سايىسقا ءدوپ كەلدى. ەلىمىز ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگىن پارمەندى، ءونىمدى قامتاماسىز ەتتى، ءبىرىنشى ماۋسىمدا كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپ مۇنايى، تابيعي گاز ءونىمى سايكەس مەزگىلدەگىدەن جەكە - جەكە ％3. 1 جانە ％0. 3 ارتتى. ماجىلىستە سىرتقى اسەردىڭ سىن - سايىسىنا جۇيەلى توتەپ بەرىپ، ەنەرگيا بايلىعىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى.
شين يۇڭفي مىنالاردى ءبىلدىردى: ەلىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىندەگى ەنەرگيا وندىرەتىن، تۇتىناتىن جانە يمپورت ەتەتىن ءىرى ەل رەتىندەگى مەملەكەت جاعدايىن تياناق ەتىپ، حالىقارا، ەل ءىشى سىندى ”ەكى بازاردى، ەكى ءتۇرلى بايلىقتى“ ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، پايدالانىپ، مۇناي - گاز سالاسىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، ءتۇرلى جاعدايداعى حاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىنە شىنايى كەپىلدىك ەتىپ، ەلىمىزدىڭ كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ، قامداۋ تىزبەگىنىڭ توزىمدىلىگىن قۇلشىنا كۇشەيتۋ كەرەك.
ءتۇيىندى سالالارداعى حاۋىپ - قاتەردەن ءونىمدى ساقتانۋ جانە ونى جويۋ
داۋىل قانشا سۇراپىل، تولقىن قانشا جويقىن بولعان سايىن، دامۋ مەن حاۋىپسىزدىك سىندى ەكى ءىرى ءىستى سولعۇرلىم ويداعىداي ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋ كەرەك. ءماجىلىس ءتۇيىندى سالالارداعى حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋ جانە ونى جويۋ جونىندە ناقتى ورنالاستىرۋ جاسادى.
قازىر قورا - جاي بازارىنىڭ قايتا ورنىعۋ نەگىزى ۇزدىكسىز بەكەمدەلىپ، بازار سەنىمى ونان ارى سەرپىلۋدە. ماجىلىستە قورا - جاي بازارىن قۇلشىنا ورنىقتىرىپ، قالانىڭ جاڭالانۋىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى.
”قورا - جاي بازارىنىڭ ورنىقتى بولۋ جاعدايى كۇشەيۋدە، الايدا تۇرلىشە قالالار اراسىنداعى جىكتەلۋ ءالى دە كورنەكتى، قايتا ورنىعۋ نەگىزى ءالى دە اناعۇرلىم بەكەمدەۋدى قاجەت ەتەدى“. جىجياڭ ونەركاسىپ داشۋەسى جۇڭگو تۇرعىن ءۇي جانە قورا - جاي زەرتتەۋ ورنىنىڭ باستىعى يۇي شياۋفىن بىلاي دەدى: ماجىلىستە قالانى جاڭالاۋ جونىندە ايقىن ورنالاستىرۋ جاسالدى، بۇل جەر - جەردىڭ كونە، ەسكى كوشە اۋماقتارىنىڭ فۋنكتسياسىن قايتا سومداۋىن، كاسىپ كۇيىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋىن جانە ومىرشەڭ كۇشىن جانداندىرۋىن پارمەندى ىلگەرىلەتىپ، قالا دامۋىنىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىن ۇزدىكسىز قاۋلاتىپ، ەكونوميكانىڭ ارتۋىنا پارمەندى قوزعالىس قۋاتىن توپتايدى.
ماجىلىستە جەرگىلىكتى ۇكىمەتتەردىڭ قارىز حاۋىپ - قاتەرىن تارتىپپەن جويىپ، كاسىپورىنداردىڭ الاشاعىن كەشەۋىلدەتۋ ماسەلەسىن كۇش سالا شەشۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى. ياڭ جىيۇڭ بىلاي دەپ قارادى: ءبىر قىدىرۋ قارىزدى ازايتۋ جوباسىن قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ جاڭادان قوسىلعان كومەسكى قارىزىن باتىل اۋىزدىقتاپ، جوعارى ساپالى دامۋعا ۇيلەسەتىن ۇكىمەت قارىزىن باسقارۋدىڭ باياندى مەحانيزمىن ورناتۋدى باعدار ەتىپ، ۇكىمەتتىڭ قارىز ماسەلەسىن شەشۋدى تۇبىرىنەن جەبەۋ كەرەك.
حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋ جانە ونى تىزگىندەۋ − فينانس قىزمەتىنىڭ ماڭگىلىك تاقىرىبى. ماجىلىستە ورتا، شاعىن فينانس قۇرىلىمدارى رەفورماسىن ىلگەرىلەتىپ، كاپيتال بازارىنىڭ سەنىمىن ورنىقتىرۋ جانە كۇشەيتۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى.
بەيجيڭ شىفان داشۋەسى ەكونوميكا جانە ونەركاسىپ - ساۋدا باسقارۋ شۋەيۋانىنىڭ ورىنباسار باستىعى جياڭ جيە بىلاي دەدى: ورتا، شاعىن فينانس قۇرىلىمدارى رەفورماسىن ىلگەرىلەتىپ، حاۋىپ - قاتەردى جويۋ − قازىرگى فينانس حاۋىپ - قاتەرىنەن ساقتانۋدىڭ جانە ونى جويۋدىڭ، ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىن ارتتىرۋدىڭ شەشۋشى شاراسى. ورتا، شاعىن فينانس قۇرىلىمدارى رەفورماسىندا بۇرىلىس جاساۋدى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، ”مولشەرىن ازايتىپ ساپاسىن جوعارىلاتۋدى“ ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ ناقتى ەكونوميكاعا قىزمەت وتەۋدىڭ ساپاسىن، ونىمدىلىگىن اناعۇرلىم جوعارىلاتىپ، ەكونوميكانىڭ دامۋ ومىرشەڭدىگىن جارىققا شىعارۋعا اناعۇرلىم ويداعىداي دەم بەرەدى.
دامۋ بارىسىندا حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جاقسارتۋ
”وقۋ - اعارتۋ، ەمدەۋ، اماناتتاپ تاربيەلەۋ سياقتى حالىق تۇرمىسى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ“، ”شوشقا سياقتى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ باعاسىن ورنىقتىرۋ“، ”ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى، اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ، ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگى سياقتى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەۋ“... ماجىلىستەگى جەلىلەس ورنالاستىرۋلار نازاردى حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە جاقسارتۋعا شوعىرلاندىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋ بارىسىندا حالىق تۇرمىسى قۇت - ىرىسىن ارتتىرۋدىڭ ايقىن سيگنالىن تاراتتى.
جۇمىستانۋ − حالىق تۇرمىسىنىڭ نەگىزى، دامۋدىڭ نەگىزى. ماجىلىستە ”جۇمىستاندىرۋدى الدىمەن ويلاستىرۋ ساياساتتىق باعدارىن كۇشەيتۋ“ باسا دارىپتەلدى.
ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ مينيسترلىگى ساياسات زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ باستىعى سۇي پىڭچىڭ بىلاي دەدى: جۇمىستاندىرۋدىڭ جاراسىمدى ۇلگىدەگى دامۋ ءتاسىلىن كۇش سالا ورناتىپ، جۇمىس ورنىن ورنىقتىرىپ، سيىمدىلىعىن ارتتىرىپ، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارەكەتىن ورىستەتىپ، ەڭبەك شوعىرلانعان كاسىپتەردىڭ جۇمىس ورنىن ورنىقتىرۋىنا قولداۋ كورسەتىپ، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارى مەن بولاشاق كاسىپ سالالارىنىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارىن اتقارۋمەن بىرگە، كەڭ كولەمدە كاسىپتىك ونەردى ءوسىرۋ، تاربيەلەۋ ارەكەتىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، ءتۇيىندى سالالارداعى ونەرلى دارىندىلاردى تاربيەلەۋدى كۇشەيتۋ كەرەك.
كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەۋدى، كەڭەيتۋدى اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋمەن ءونىمدى ۇشتاستىرۋدىڭ 5 جىلدىق وتپەلى مەزگىلى مىندەتى تابىسپەن ورىندالدى، بيىل − ۇدايىلانعان كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋگە ويىسۋدىڭ ءبىرىنشى جىلى. ءماجىلىس ”ۇدايىلانعان كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، كولەمدى قايتا كەدەيلەسۋ، كەدەيلەسۋ تۋىلماۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋدى“ ورنالاستىردى.
”ءبىز قايتا كەدەيلەسۋدەن، كەدەيلەسۋدەن ساقتانۋدى قاداعالاۋ، كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ جۇيەسىن اناعۇرلىم كەمەلدەندىرىپ، ءبىر تۇتاس ارناعا ءتۇسىرۋدى، دالمە - ءدال پارىقتاۋدى، يكەمدى رەتتەۋدى ىسكە اسىرامىز. سونىمەن بىرگە بۇرىنعى ارحيۆ تۇرعىزىلىپ كارتچكالاندىرىلعان كەدەيلەردى تۇرگە ءبولىپ باسقارۋدى ويداعىداي ىستەپ، كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ ساياساتىنان قول ۇزگەندە قايتا كەدەيلەسۋ حاۋىپ - قاتەرى بارلارعا ۇزدىكسىز كومەكتەسىپ سۇيەمەلدەيمىز“، - دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق مينيسترلىگى كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ مەكەمەسىنىڭ باستىعى شۇي جيانمين.
حالىقتى باقىتقا كەنەلتۋ − ەڭ ۇلكەن ناتيجە. ءماجىلىس مىنانى باسا دارىپتەدى: دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ ۇيرەنۋ تاربيەسىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، ۇيرەنۋ تاربيەسىنىڭ ونىمدىلىگىن جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ ونىمدىلىگىنە اينالدىرۋ كەرەك.
جاڭ لينشان مىنالاردى ءبىلدىردى: ناتيجە كوزقاراسىنىڭ دۇرىس بولۋ - بولماۋى اتقارۋ تەبىنى مەن تياناقتاندىرۋ ونىمدىلىگىنە تىكەلەي ىقپال جاسايدى. جەر - جەر، تاراۋلار دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن بەرىك ورناتىپ جانە امالياتتا ايگىلەپ، شىندىققا جۇگىنىپ ناقتى ءىس ىستەپ، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەپ، جەتەكشىلىك، ۇلگىلىك رولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ساۋلەلەندىرىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ جاڭا جاعدايىن ۇزدىكسىز اشادى.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 4 - ايدىڭ 28 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
