شينجياڭ ٴدارى ـ دارمەك كاسىپورىندارى 6 جىلدا ٴبىر شوق گۇلدى قولدا ٴوسىردى
تيانشان ۇكىكوزى تاۋدان اتىزعا اكەلىپ ەگىلدى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى شى شين
شينجياڭ يىندولان ٴدارى ـ دارمەك كاسىبى جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ (تومەندە قىسقارتىلىپ ”يىندولان ٴدارى ـ دارمەك كاسىبى“ دەلىنەدى) ٴدارى ماتەريالدارى ەگىنشىلىك بازاسىنا بارعانىمدا، شوق ـ شوق كوك، كۇلگىن گۇلدەر جايقالا اشىلىپتى، ولار وزدەرىنىڭ ”جۇلدىزعا“ اينالعاندىعىنان بەيحابار سياقتى. تاياۋدا اشىلعان اۆتونوميالى رايوننىڭ جۇڭي شيپاگەرلىگى ـ دارىگەرلىگى كاسىپ سالاسىن جوعارى ساپالى دامىتۋ جينالىسىندا شينجياڭنىڭ تۇڭعىش توپتاعى جەرگىلىكتى ٴدارى ماتەريالدارى تىزىمدىگى رەسمي جاريالانىپ، تيانشان ۇكىكوزى سياقتى 44 ٴتۇرلى ٴدارى ماتەريالى تاڭدالدى.
بۇل تيانشان ۇكىكوزىنىڭ ”شىرقاۋ ٴساتى“ _ ساباعىنىڭ بيىكتىگى نەبارى 4 سانتيمەتردەن 7 سانتيمەترگە دەيىن، كەزىندە تيانشان تاۋى مەن كۇنلۇن تاۋىنىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن 2000 مەتردەن 3800 مەترگە دەيىنگى شالعىندىق ارالىعىندا ۇزاق ۋاقىت بايقالماي جاتقان ۇستىرتتەگى سيرەك كەزدەسەتىن ٴدارى ماتەريالى، قازىر تەڭىز دەڭگەيىنەن ورتا، تومەن بولعان ولشەمدەنگەن اتىزدارعا تامىر تارتۋدا.
5 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى اتىز شونەگىنىڭ جانىندا جۇرەلەپ وتىرىپ، يىندولان ٴدارى ـ دارمەك كاسىبى ٴدارى ماتەريالدارى ەگىنشىلىگى بازاسىنىڭ تەحنولوگيالىق جاۋاپتىسى لۇي يۇنفي تيانشان ۇكىكوزىنىڭ جاپىراعىن اقىرىن اشىپ كوردى، شامگۇل ٴتارىزدى قالىڭ قاعاز سياقتى جاپىراقتار جەر باۋىرلاي ٴوسىپ، كوك، كۇلگىن گۇل جاپىراقتارى كوبەلەككە ۇقسايدى ەكەن. ”قاراڭىزشى، ٴوسۋى تاۋداعى وسكەندەرىنەن ەشبىر قالىسپايدى“، ـ دەدى ول ماساتتانعان بەينەدە.
وسى كۇندى لۇي يۇنفي 6 جىل كۇتتى.
تيانشان ۇكىكوزى ۇيعۇر شيپاگەرلىگى ـ دارىگەرلىگىندە تۇماۋ ٴتيىپ قىزۋى ورلەۋدى، بورتكەندى، شيقاندى ەمدەۋدىڭ تاپتىرمايتىن ەمى. يىندولان ٴدارى ـ دارمەك كاسىبىنىڭ ٴونىم تىزىمدىگىندە ول شينجياڭداعى تۇڭعىش A كۋالىگىن العان جۇڭي شيپاگەرلىگى ٴدارىسى، ۇلتتىق شيپاگەرلىك ٴدارىسىنىڭ 1.1 تۇردەگى جاڭا ٴدارىسى _ كۇردەلى بيناپشا جاۋھارىنىڭ وزەكتى قۇرامى، زەرتتەلۋ ۇستىندەگى جاڭا ٴدارى ـ دارمەك ٴنازلا جاۋھارى سياقتىلار دا ونان ايرىلا المايدى.
الايدا ۇستىرتتەگى وسى اسىل ٴدارى كاسىپورىنداردى ٴبىر مەزەت قىزىقتىردى ٴارى الاڭداتتى. بازاردىڭ قاجەتسىنۋ مولشەرى ۇزدىكسىز جوعارىلاعانىمەن، ٴدارى ماتەريالدارىن %100 دالادان قازۋعا سۇيەندى. دالا بايلىعىنىڭ جىل سايىن سارقىلۋىنا بايلانىستى، كلينيكالىق ٴدارى ىستەتۋ مەن جاڭا ٴدارى كاسىپ سالالارى ”توقتاپ قالۋ“ قاتەرىنە ٴدوپ كەلدى.
”ەندى قولدا وسىرمەسەك، بۇل ٴدارى ’قاجەتىمىزدى قامداي المايدى“‘، ـ دەدى يىندولان ٴدارى ـ دارمەك كاسىبى ٴدارى ماتەريالدارى ەگىنشىلىك بازاسىنىڭ جاۋاپتىسى ياڭ چىنگۋاڭ.
قولدا ٴوسىرۋ قىزمەتى جاپپاي ساپالى تۇقىم ىزدەۋدەن باستالدى. 2020 ـ جىلدان باستاپ تەحنولوگيا ۇجىمىنىڭ اياق ٴىزى تيانشان 1 ـ ٴنومىرلى مۇزدىعى، پامير ٴۇستىرتى سياقتى جەرلەردى شيىرلادى، ولار ساپالى تۇقىم جيناپ، نانشان، فۋكاڭ سياقتى تەڭىز دەڭگەيى تۇرلىشە وڭىرلەردە قايتا ـ قايتا سىناق رەتىندە ەگىپ، اتموسفەرانىڭ، توپىراقتىڭ جانە جەتىلدىرۋدىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن زەرتتەدى.
”دالا ٴدارى ماتەريالدارىنىڭ وسە قويۋى وتە قيىن، ونىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگى، تەمپەراتۋراسى، توپىراعى جونىندە وزىندىك ولشەمى بار“. لۇي يۇنفي ەسكە الىپ بىلاي دەدى: العاشقى بىرنەشە جىلدا كوشىرىپ ەككەن مايسالاردىڭ نە قاتارعا قوسىلۋ مولشەرى تومەن بولدى، نە ٴونىمدى قۇرامىنىڭ مولشەرى ولشەمگە تولمادى، ”ٴولىپ قالعان مايسالاردى كورىپ، قاتتى اشىناسىڭ“.
ۇجىم باز كەشپەدى. ولار تۇقىم سەبۋ ۋاقىتىن رەتتەپ، سۋ مەن تىڭايتقىشتىڭ سالىستىرماسىن جاقسارتتى، اۋەلگى ورتانىڭ كۇندىز بەن ٴتۇنىنىڭ تەمپەراتۋرا پارقىنا ەلىكتەدى... ساندى مالىمەتتەر جىلدان ـ جىلعا نەشە ٴتۇپ كىتاپ بولىپ جينالدى.
بۇرىلىس 2025 ـ جىلى جارىققا شىقتى. تاجىريبە اتىزىندا تيانشان ۇكىكوزىن قولدا ەگۋدى زەرتتەۋدە قۋانارلىق كەزەڭدىك تابىستارعا قول جەتتى. بيىل كولەمدەندىرىلىپ ەگىلگەن اتىزدا تيانشان ۇكىكوزى تۇڭعىش رەت كولەمدى شوعىرلى گۇل اشتى. وسىمدىك ساباعى كىشكەنە بولعانىمەن، ٴبىر ٴتۇبى 10 نەشە شوق گۇل اشادى، كوك، كۇلگىن گۇل جاپىراقتارى اركەلكى بولىپ ٴوسىپ، ادامدى قۋانتادى.
”ول اقىرى ’جەر تالعامايتىن‘ بولدى“، ـ دەدى ياڭ چىنگۋاڭ كۇلىپ.
ەگىنشىلىك بازاسىنىڭ ٴبىر بۇرىشىنداعى ەلەكتروندى ەكراندا ناقتى ۋاقىتتاعى ساندى مالىمەتتەر شىعىپ جاتتى: توپىراقتىڭ ىلعالدىعى، كۇن نۇرىنىڭ ٴتۇسۋ كۇشەمەلىلىگى، جەل جىلدامدىعى... بۇل GAP (جۇڭي ٴدارى ماتەريالدارىن ٴوندىرۋ ساپاسىن باسقارۋ ولشەمى) زەردەلى بۇلت تۇعىرى، وندا ٴاربىر ٴتۇپ تيانشان ۇكىكوزى تۇقىمىنان ٴدارى ماتەريالدارىنا دەيىنگى تۇتاس تىزبەكتى ينفورماتسيالار ەستەلىككە الىنعان.
”بۇرىن ٴدارى ماتەريالدارىن ەگۋدە تاجىريبەگە سۇيەنەتىنبىز، قازىر ساندى مالىمەتكە سۇيەنەمىز“. ياڭ چىنگۋاڭ ەكراندى نۇسقاپ بىلاي دەدى: بازا جۇيەلى ەگىنشىلىك تەحنولوگيالىق ولشەمىن بەلگىلەپ، تۇقىم قاينارىن كەڭەيتىپ، ساپالى تۇقىم بايلىعى قامباسىن قۇرىپ، كەلەسى قادامداعى GAP كۋالاندىرۋعا دايىندىق جاساۋدا.
كۇن باتىپ بارادى، ەگىنشىلىك بازاسىندا ادامدار بىرتىندەپ سيرەپ، كوك، كۇلگىن گۇلدەر كەشكى مۇناردا تەربەلەدى. دالادان اكەلىپ قولدا ەگىلگەنگە دەيىن، ۇستىرتتەن جازىققا دەيىن تيانشان ۇكىكوزى 6 جىل ۋاقىت جۇمساپ، ٴبىر رەتكى ”كوشۋدى“ ورىندادى، ال ونىڭ استارىندا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جول جاتىر: سيرەك كەزىگەتىن بولۋدان ەندىگارى تاپشى بولماۋعا مۇمكىندىك جاسادى، مىڭ جىلدىق اقىل ـ پاراسات وسى زامانعى عىلىم ـ تەحنولوگيانىڭ قۋات ۇستەۋىندە ٴتىپتى دە كوپ ادامعا مەيىر جەتكىزدى.
□ ءتىلشى اسەرى
كوشىرىلگەن گۇل، جاڭالىق اشۋ جولى
تيانشان ۇكىكوزى ۇستىرتتەن جاي اتىز شونەگىنە ”كوشىرىلدى“، بۇل قاراماققا بولماشى عانا ىلگەرىلەۋشىلىك بولعانىمەن، ول شينجياڭنىڭ جۇڭي شيپاگەرلىگى ـ دارىگەرلىگى كاسىپ سالاسىنىڭ تۋراشىلدىقتان اينىماي جاڭالىق اشۋىنىڭ جاندى تۇسىندىرمەسى.
6 جىل قولدا ەگىلدى، قولدا ەگۋ كولەمدەنگەن ەگىنشىلىك تەحنولوگياسىنان قامال الۋ عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، سيرەك كەزدەسەتىن باعالى ٴدارى ماتەريالىن ”قۇرىپ كەتۋدەن“ ”باياندى پايدالانۋعا“ بەت الدىرۋدىڭ ۇتىمدى جولى. ۇيعۇر شيپاگەرلىگى ـ دارىگەرلىگىنىڭ اقىل ـ پاراساتىن وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم ـ تەحنولوگياسىمەن، سيفرلاندىرىپ تەگىنە ٴۇڭىلۋ جۇيەسىمەن بىرلەستىرىلگەندە، تەك دالا بايلىعىن عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، ۇلتتىق شيپاگەرلىك پەن دارىگەرلىكتىڭ بولاشاعىن قورعاۋعا بولادى.
تيانشان ۇكىكوزىنەن ەرمەنگە دەيىن، تاجىريبەحانادان GAP زەردەلى بۇلت تۇعىرىنا دەيىن، بۇل ”كوشۋ“ بىزگە مىنانى ۇعىندىردى: جۇڭي شيپاگەرلىگى ـ دارىگەرلىگىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ ٴتۇپ تامىرى ٴاربىر ٴتۇپ جەرگىلىكتى ٴدارى ماتەريالدارىنا دەگەن قۇرمەت پەن قورعاۋدا جاتىر. بايىرعى اقىل ـ پاراساتتىڭ قازىرگى زاماندا تامىر تارتىپ وركەن جايۋىنا، سيرەك كەزدەسەتىن ٴدارى ماتەريالدارىنىڭ ەندىگارى تاپشى بولماۋىنا، ۇلتتىق شيپاگەرلىك ـ دارىگەرلىكتىڭ مەيىر جەتكىزۋى ارقىلى ٴتىپتى دە كوپ ادامنىڭ يگىلىككە كەنەلۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ _ وسى ”كوشۋدىڭ“ ەڭ قىمباتتى ٴمانى بولماق.
