□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ليۋ مىڭمىڭ
”كۇيلەرىمدى شىعانداتىپ جول شەتىندە قابىرىمدى ىزدەگەن كىم...“، داۋلاڭنىڭ «تاعدىر ٴساليقاسى» مۋزيكاسىنىڭ مامىرلاعان ۇنىنە ىلەسە، ەكراندا شاشى اعارعان ۋان تۇڭشۋ «ون ەكى مۇقام نوتالارى توپتاماسىن» تۇردى احۇننىڭ قابىرىنىڭ الدىنا اقىرىن عانا قويدى، دالانى قاپتاعان قۇمدى بوران سارعايعان قاعاز بەتتەرىن سيپاپ ٴوتتى.
شىراق ساۋلەسى كۇڭگىرتتەنىپ بارىپ قايتا جارقىرادى. بىرەۋلەر اقىرىن عانا كوز قيىعىنداعى جاسىن ٴسۇرتتى، بىرەۋلەر ۇزاق ۋاقىت قوزعالماي وتىردى _ بەينە ٴالى دە سول ٴبىر توراڭعى ورمانىنىڭ اراسىندا تۇرعانداي، ٴالى دە ٴومىر بويى مۇقام ونەرىن قورعاپ كەلگەن سول ٴبىر جىلداردا تۇرعانداي سەزىمدە بولدى.
بۇل 5 ـ ايدىڭ 2 ـ كۇنى ٴۇرىمجى قالالىق حالىق كينوحاناسىنىڭ ٴبىر كينو زالىندا «ۋان تۇڭشۋ» كينوسى قويىلىپ بولعاننان كەيىنگى ٴبىر كورىنىس ەدى.
تيانشان كينو ستۋدياسى كۇش سالا تۇسىرگەن وسى «ۋان تۇڭشۋ» كينوسىندا شىنايى تاريحتى نۇسقا ەتىپ، نازىك كوركەمونەرلىك ٴتاسىل ارقىلى ”جۇڭگو شينجياڭ ۇيعۇر مۇقام كوركەمونەرىن قۇتقارعان ٴبىرىنشى ادام“ ۋان تۇڭشۋ مىرزانىڭ 20 ـ عاسىردىڭ 50 ـ جىلدارىنىڭ باس شەنىندە پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ تاپسىرۋىمەن، ايەلىمەن بىرگە شينجياڭعا اتتانىپ، حالىق ونەرپازى تۇردى احۇنمەن جانە حالىق مۋزيكاسىن قىزۋ سۇيەتىن كوپتەگەن كاسىپتەسىمەن تىزە قوسا وتىرىپ، جوعالۋعا تاياعان حالىقتىق كوركەمونەردىڭ جاۋھارىن قۇتقارعان اڭگىمەسى تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن قايتا كورسەتىلگەن.
كينو قويىلعاننان كەيىن، ۇرىمجىدە كۇشتى اڭىس قوزعاۋمەن بىرگە، تيانشان الابىندا دا كينو كورۋدىڭ قىزۋ ورلەۋىن كوتەردى. ىلە وزەنى اڭعارىنان تارىم ويپاتىنا دەيىن، جوعارى مەكتەپ زالىنان اۋىل ـ قىستاقتاعى كينو قويۋ تۇيىنىنە دەيىن «ۋان تۇڭشۋ» وسى ”1 ـ مامىر“ كينو قويۋ مەزگىلىندە شينجياڭ كورەرمەندەرىنىڭ جۇرەك قىلىن ەڭ تەربەگەن تۋىندىعا اينالدى.
”1 ـ مامىر“ كينو قويۋ مەزگىلىنىڭ العاشقى كۇنى، بۇراتالا دوستىق حالىقارالىق كينو قالاشىعىنىڭ كەزەكشى ديرەكتورى ۋىن مياۋمياۋ كينولار كەستەسى الدىندا تۇر، ونىڭ جانارى قىزىل قالاممەن قورشالعان التىن ۋاقىتتا قويىلاتىن كينولار رەتىنە ٴتۇسىپ: ”ٴبىز وسى كينوعا ارنايى ەڭ جەتكىلىكتى ۋاقىت قالدىردىق. ۇلكەن ەكران ارقىلى اناعۇرلىم كوپ كورەرمەننىڭ ۋان تۇڭشۋ مىرزانىڭ ٴومىر بويى مادەنيەت جاۋھارىن قورعاعان اسەرلى اڭگىمەسىن بىلۋىنە مۇمكىندىك جاساۋدى ٴۇمىت ەتتىك“، ـ دەدى.
زەينەتكە شىققان مۋزيكا وقىتۋشىسى مامەت قاسىم ٴوزىنىڭ كينونى كورگەننەن كەيىنگى اسەرىن ٴبولىسىپ بىلاي دەدى: ”بالا كەزىمدە ۇلكەندەر ورىنداعان مۇقامدى تىڭداعان ەدىم، كەيىن كەلە بۇل ىرعاقتاردىڭ جوعالىپ كەتە جازداعاندىعىن ٴبىلدىم. ۋان تۇڭشۋ مىرزا ٴبىر مۋزيكا الەمىن ساقتاپ قالعان ەكەن“.
اپپارات كوزىن وڭتۇستىكتەگى قاشقار قالاسىنا جىلجىتايىق. ٴتۇن پەردەسى جابىلعاندا، اۋدۋ حالىقارالىق كينو قالاشىعىنىڭ ۇلكەن زالىندا شىراقتار جايناپ تۇر. «ۋان تۇڭشۋ» كينوسى ەندى عانا ٴبىر مايدان قويىلىپ بولىپ، شىعار اۋىزدان شىعىپ كەلە جاتقان كورەرمەندەر كەتۋگە اسىقپاي، زالداعى جارناما تاقتاسىنىڭ الدىنا توقتادى.
”نەشە قايتارا جىلادىم“. كينو زالىنان شىققان گۇلباھار مامەتتىڭ كوز شاناعى ٴالى قىزارىپ تۇر، ”ۋان تۇڭشۋ مەن تۇردى احۇن بۇكىل ومىرىمەن اسا ٴماندى وسى ٴىستى ورىندادى، ولار اتى ـ زاتىنا ساي مادەنيەت قورعاۋشىلارى، ناعىز قاراپايىم قاھارماندار“.
كينو كورىنىسى تۇسىرىلگەن نەگىزگى جەر رەتىندە، اقسۋ ايماعى شايار اۋدانىندا كينو كورۋ قىزعىندىلىعى وتە كۇشتى بولدى. سول تانىس توراڭعى ورمانى، تارىم وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى كورىنىستەر جەرگىلىكتى كورەرمەندەرگە ايرىقشا ىستىق سەزىلدى.
”مەن رولعا قاتىناسقان كينو بولىگىندە اۋىلىمداعى توراڭعى ورمانىنان كورىنىس الىنعان، ٴبىراق مەنى شىنايى اسەرلەندىرگەنى اپپارات كوزىندەگى ٴوزىم ەمەس، قايتا ۋان تۇڭشۋدىڭ بەينەسىن كورگەندىگىم بولدى“. شايار اۋداندىق 1 ـ باستاۋىش مەكتەپ 6 ـ جىلدىعىنىڭ وقۋشىسى ٴمارىپات احنياز كينونى كورگەننەن كەيىن بىلاي دەدى: ”ول سونشاما جاپالى شارت ـ جاعدايدا، جوعالۋعا شاق قالعان سول مۋزيكالاردى ساقتاپ قالدى. مەن فيلم ٴتۇسىرۋ الاڭىندا بىرنەشە كۇن عانا فيلم تۇسىرۋگە قاتىناستىم، ال ول بار ٴومىرىن ارنادى“.
نازارىمىزدى حوتانعا بۇرايىق. اۆتونوميالى رايوندىق سۋ يگىلىگى مەڭگەرمەسىنىڭ حوتان اۋدانى لاڭرۋ اۋىلىندا تۇراتىن قىزمەت اترەتىنىڭ مۇشەسى نيە شىيىڭ قىستاق كادرلارى، قىستاق تۇرعىندارى ۋاكىلدەرىمەن بىرگە حوتان حالىق كينوحاناسىنا بىرگە بارىپ «ۋان تۇڭشۋدى» كوردى. كينو تاراعاننان كەيىن، ول ٴوشىپ بارا جاتقان ەكرانعا قاراپ تۇرىپ، قارلىققان داۋىسىمەن بىلاي دەدى: ”ۋان تۇڭشۋ مەن ايەلى ەكەۋى سالىستىرمالى جاقسى قىزمەتتەرىن، تۇرمىستارىن تاستاپ، شەكارا وڭىرگە ٴومىر بويى تامىر تارتىپ، مۇقام كوركەمونەرىن قۇتقارىپ قالدى. ٴبىزدىڭ ىستەگەنىمىز دە ۇقساس ٴىس _ اۋىل ـ قىستاقتاعى بەيزاتتىق مۇرالار مەن حالىقتىق سالت ـ سانا مادەنيەتىن دەن قويا قورعاپ، نەگىزگى ساتىنىڭ مادەنيەت جۇلگەسىنىڭ ماڭگى جالعاسا بەرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ“.
”كينو بەينەجازبانى دانەكەر ەتىپ، ۋان تۇڭشۋ مەن تۇردى احۇننىڭ ٴبىر نيەتپەن كوركەمونەردى قورعاعان حيكاياسىن، سونداي ـ اق 12 مۇقامنىڭ تارتىمدىلىعىن جاندى دا ستەرەولدى تۇردە كورەرمەندەردىڭ كوز الدىنا جەتكىزدى“. شينجياڭ شىفان داشۋەسى اسەمونەر شۋەيۋانىنىڭ دوتسەنتى تاڭ ليشيا كينونى كورگەننەن كەيىن بىلاي دەدى: ”كينو ٴبىر سارىندى ٴناسيحات ايتا بەرمەستەن، قايتا جاندى كەيىپكەر، اسەرلى وقيعا جانە نازىك سۇيىسپەنشىلىك ارقىلى كورەرمەندەردىڭ سۇيىسپەنشىلىككە ورتاقتاسۋ بارىسىندا بەيزاتتىق مۇرالاردى قورعاۋدىڭ قۇنىن تۇسىنۋىنە، اسەرلەنۋ بارىسىندا قورعاۋ نيەتىن قاۋلاتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى“.
