□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى دۋ جيانحۇي، ەرىكتى ٴتىلشى جاڭ شياۋحۇڭ
4 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى بيڭتۋان 2 ـ شى 29 ـ تۋان 2 ـ ورتا مەكتەبىنىڭ فارفور ونەرى شەبەرحاناسىنا كىرگەنىمىزدە قىش بالشىقتىڭ بولماشى ٴيىسى مۇرىنعا كەلدى. كورمە ۇستەلىندە انار ٴدانى، توراڭعى اعاشى، اتلاس ورنەگى سالىنعان قىش بۇيىمدار ادەمى تىزىلگەن. بارىنەن دە وسى مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ 2023 ـ جىلى جۇڭگو جيڭدىجىن حالىقارالىق فارفور كورمەسىندە سيلىققا يە بولعان «ۋاقىت · باياۋ جىلجى» اتتى تۋىندىسى ەرەكشە كوزگە تۇسەدى، جىلتىراۋىق سىر جالاتىلعان كىشكەنە ٴارى ادەمى شاۋگىمدەر مەن شىنىلاردان جاستاردىڭ جاستىق جىگەرى مەن مۇندالايدى.
”تەپكىنى اقىرىن باسىپ، باياۋ اينالدىرامىز، كۇشتى بىركەلكى الامىز...“، قىش بالشىعىن يلەۋ ماشيناسى گۇرىلدەي اينالىپ، ٴار ۇلت وقۋشىلارى ۇستەلدى قاۋمالاي تۇرىپ دۋ حاي مۇعالىمنان فارفور جاساۋ ونەرىن ۇيرەنىپ جاتتى.
دۋ حاي تەمىنگۋانداعى قالا دارەجەلى فارفور كۇيدىرۋ، جاساۋ شەبەرلىگى بەيزاتتىق مادەني مۇرا نىسانىنىڭ ەكىنشى ۇرپاق ۋاكىلدىك جالعاستىرۋشىسى، سونىمەن بىرگە وسى مەكتەپتىڭ فارفور ونەرى وقىتۋشىسى. وقىتۋ بارىسىندا ول جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ٴداستۇرلى مادەنيەتىن بەيزاتتىق مادەني مۇرا شەبەرلىگىمەن تەرەڭ توعىستىرىپ، بەيزاتتىق مادەني مۇرا بىلىمدەرىن بالالاردىڭ كوكەيىنە ۇيالاتىپ، كوپشىلىكتى تۋىندى جاراتۋ بارىسىندا مادەنيەتتىڭ باۋرامدىلىعىن سەزىنىپ، ٴوزارا سۇيىسپەنشىلىكتى ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋگە جەتەكتەدى.
29 ـ تۋان 2 ـ ورتا مەكتەبىنىڭ 4 ـ جىلدىق وقۋشىسى ايشامگۇل ٴمۇتالىپتىڭ فارفور ونەرىن ۇيرەنگەنىنە ٴبىر جىلدان استى. ول فارفور تۋىندىسىنىڭ بەتىنە توراڭعى مەن تۇمشالامالى شام سىزۋدى ۇناتادى. ”فارفورعا سۋرەت سالۋدى العاش ۇيرەنگەندە توراڭعىنى ۇنەمى ويداعىداي سىزا المايتىنمىن، بىرەسە سىزىقتارى جۋان بولىپ قالىپ يكەمسىز كورىنسە، بىرەسە توراڭعىنىڭ قايسارلىعىن بەينەلەي الماي ىشتەي ابىرجۋشى ەدىم“، ـ دەدى ايشامگۇل. فارفور ونەرى كۋرجەگىندەگى 5 ـ جىلدىق وقۋشىسى ياڭ شۋە ـ ي ونىڭ قينالعانىن كورىپ، سۋرەت سالۋ شەبەرلىگىن ىرىقتىلىقپەن ٴبولىسىپ، توراڭعى اعاشىن كوبىرەك باقىلاپ، بۇتاقتاردىڭ ٴپىشىنى مەن وزگەشە قاسيەتىنە دەن قويا وي جۇگىرتۋدى ەسكەرتەدى.
سودان باستاپ ٴار كۇنى ساباق ارالىعىنداعى ۇزاقتاۋ دەمالىستا ەكەۋى فارفور ونەرى شەبەرحاناسىنا بارىپ بىرگە جاتتىعىپ، ٴوزارا ۇيرەنىپ، پىكىر اۋىستىرىپ تۇردى، وسىلايشا، ول ەكەۋى سەلبەسىپ تاماشا تۋىندىلار جاساپ شىقتى.
”ٴاربىر تۋىندى بىرگە قۇلشىنۋىمىزدىڭ ارقاسىندا جاسالىپ شىقتى، ساباقتاستارمەن بىرگە ۇيرەنىپ، بىرگە تۋىندى جاراتۋ بارىسىندا فارفور ونەرىن يگەرۋمەن قاتار، قىمباتتى دوستىققا يە بولدىم“. ايشامگۇل قاراپايىم سوزبەن ٴار ۇلت وقۋشىلارىنىڭ ٴوزارا كومەكتەسىپ، بىرگە ەسەيىپ ـ ەرجەتكەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىگىن جەتكىزدى.
”اتلاس ورنەگى سالىنعان مىنا ستاكاندى دا بىرگە جاساعانبىز“، ـ دەدى 4 ـ جىلدىق وقۋشىسى ٴجاسۇر كەرىم قولىنداعى ستاكاندى كورسەتىپ، ستاكانداعى اتلاس ورنەگىنىڭ سىزىقتارى جاتىق سالىنعان، بوياۋى قانىق. ول بىلاي دەدى: بۇرىن اتلاس تورعىنىن شەشەمنىڭ ادەمى كويلەگىنەن كورۋشى ەدىم، فارفور ونەرى شەبەرحاناسىنا كەلگەننەن كەيىن كوپشىلىك ٴداستۇرلى ورنەكتەردى فارفور بۇيىمدارعا سىزىپ سىناپ كوردى، ”ساباقتاسىم ەكەۋىمىز جۇمىستى بولىستىك، ول نوبايىن سالادى، مەن بويايمىن، جوعارى تەمپەراتۋرادا كۇيدىرىپ جاسالعان ٴونىم ەرەكشە كوركەم بولدى“. اتلاستىڭ سۇلۋ ورنەكتەرى مايدا فارفور بۇيىمدارعا كورىك بەرىپ، بالالاردىڭ قولىندا مادەنيەت توعىسۋىنىڭ گۇلى جىم ـ جىرت قۇلپىرا اشىلدى.
دۋ حايدىڭ ەڭ ماقتانىش سەزىنەتىنى _ ول ٴار ۇلت وقۋشىلارىن باستاپ بىرگە جاساعان «جيڭجۋە بايىرعى قالاسىنىڭ» قۇم سىزباسى. بيىك قورعان داۋالىنىڭ استىندا كوشەدە ادامدار قايشالىسقان، ساۋداگەرلەر ايعايلاپ الارمان شاقىرىپ جاتقان، قاريدارلار باعا سۇراپ، كەرۋەن قالا جولدارىندا باياۋ كەتىپ بارا جاتقان جىڭىشكە بۋىندار اسەرلى ٴارى جاندى بەينەلەنگەن بولىپ، بەينە مىڭ جىلدى ەندەي وتكەن كەرۋەن قوڭىراۋى ٴۇنىن ەستىگەندەي بولاسىز. وسى تۋىندىنى دۋ حاي بالالارعا جەتەكشىلىك ەتىپ، ولاردىڭ ساباقتان سىرتقى بوس ۋاقىتىنان پايدالانىپ، 3 ايدان استام ۋاقىتتا دەن قويا جاساپ شىقتى.
”ٴبىز بايىرعى جىبەك جولىنداعى جيڭجۋە بايىرعى قالاسىنان شابىت الىپ، قىرۋار تاريحي ماتەريال اقتارىپ، بالالاردى وسى ٴبىر بولىك تاريحقا قىزىعۋشىلىعىمەن از ـ ازدان جاساپ شىعۋعا مۇمكىندىك جاسادىق“. دۋ حاي بىلاي دەدى: كوپشىلىك سەلبەسكەن كەزدە تاريحتى، اۋىلدارىن اڭگىمەلەپ، بىرتە ـ بىرتە جاقسى دوس بولىپ كەتتى. وسى تۋىندى كورمەگە قويىلعاندا كوپتەگەن ادامنىڭ القاۋىنا بولەندى، بۇل دا ٴار ۇلت وقۋشىلارىنىڭ ارالاسۋىنىڭ، ىشتەسۋىنىڭ، توعىسۋىنىڭ جاندى ايعاعى بولدى.
دۋ حايدىڭ جەتەكشىلىگىندە وقۋشىلار ”كروران ەستەمەسى“ جەلىلەس فارفور ونەرى تۋىندىلارىن ىركەس ـ تىركەس جاراتتى. ”بۇل ارادا ٴار ۇلت وقۋشىلارى بىرگە قول سالىپ ىستەپ، بىرگە قۇلشىنعاندا عانا شىنايى سۇيىسپەنشىلىك ورناتادى“، ـ دەدى دۋ حاي.
فارفور ونەرى جاسامپازدىعىنان ٴتۇيىپ بوياۋ، قاعاز قيما سياقتى ەرەكشە مادەنيەت امالياتىنا دەيىن ٴار ۇلت جاس وسپىرىمدەرى جاسامپازدىق جاراتۋ امالياتى بارىسىندا ٴوزارا كومەكتەسىپ، بىرگە ەسەيىپ ـ ەرجەتتى. ۇلتتار ىنتىماعى گۇلى وسى مەكتەپتە تەرەڭ تامىر تارتىپ قۇلپىرا اشىلۋدا.
