اقسۋ ـ مارالباسى نىسانى شەشۋشى كەزەڭگە ٴوتتى
وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ قۋاتىن كۇشەيتتى
قۇرىلىسشىلار يجيانفاڭ شىعىس بەكەتىندە رەليس جاتقىزۋدا. □ سۋرەتتى ۋىن شيڭحۋا تۇسىرگەن
ينجەنەريا تانىسقىسى
وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ اقسۋدان مارالباسىعا دەيىنگى بولىگىنىڭ يقۋاتىن ارتتىرۋ، جاڭالاۋ ينجەنەرياسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 216.93 كيلومەتر، 2026 ـ جىلى 3 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى باستالعان، 2027 ـ جىلى 3 ـ ايدا اياقتاتۋ جوسپارلانعان. قۇرىلىس مازمۇنى نەگىزىنەن اقسۋ باتىس بەكەتى، يۋەلياڭحۋ بەكەتى، يجيانفاڭ شىعىس بەكەتى، دۋياشان بەكەتى، جينيىنچۋان شىعىس بەكەتى، چيلاڭ بەكەتى، كەلپىن شىعىس بەكەتى، چيلان بەكەتى سىندى 8 ٴوتىس بەكەتىن تىڭنان قوسۋدى ٴارى مارالباسى بەكەتىندە ٴبىر جولاۋشى تاسىمال بيىك بەكەت تەكشەسىن جانە سايكەستى جەلى اتتاعان قۇرىلعىلاردى كوبەيتۋدى قامتيدى.
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لۋ فىڭباۋ
5 ـ ايدىڭ 21 ـ كۇنى ساعات 8دەن 30 مينۋت وتكەندە ٴبىر پويەزدىڭ چيلان بەكەتىنەن وتۋىمەن وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ اقسۋدان مارالباسىعا دەيىنگى بولىگىنىڭ يقۋاتىن ارتتىرۋ، جاڭالاۋ ينجەنەرياسى (تومەندە قىسقارتىلىپ ”اقسۋ − مارالباسى نىسانى“ دەلىنەدى) بويىنشا جاڭادان سالىنعان 8 ٴوتىس بەكەتى تۇگەلدەي اشىلىپ، ىسكە قوسىلدى، نىسان سونىمەن شەشۋشى كەزەڭگە ٴوتتى.
وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ اقسۋدان مارالباسىعا دەيىنگى بولىگى جالاڭ جەلىلى ىشتەن جاناتىن دۆيگاتەلدى پاراۆوز تەمىر جولى بولىپ، ٴوتىس بەكەتىن جالاڭ جەلىلى تەمىر جولدىڭ ”ارناۋلى وزۋ جولى“ دەۋگە بولادى، بۇل پويەزدەردىڭ ۋاقىتشا جول بەرۋىن جوعارى ونىمدىلىكپەن جۇزەگە اسىرىپ، جالاڭ جەلىلى تەمىر جولدا پويەزدىڭ قاتىناۋىن كۇتۋ ۋاقىتىن بارىنشا قىسقارتىپ، جەلىدەن ٴوتۋ قابىلەتىن كورنەكتى جوعارىلاتادى.
اقسۋ − مارالباسى نىسانى سالىنىپ بولعاننان كەيىن، اقسۋدان مارالباسىنا دەيىنگى بولىگىندە تەمىر جولدىڭ باستاپقى مەزگىلدەگى تاسىمال قۋاتى 20 ميلليون 910 مىڭ تونناعا جوعارىلايدى، پويەزدىڭ كۇندىك ورتاشا قاتىناۋ جۇپ سانى 39.2 جۇپقا جوعارىلاپ، قوعامدىق زات اينالىمىنىڭ وزىندىك قۇنىن ٴونىمدى تومەندەتىپ، وڭتۇستىك شينجياڭ ٴوڭىرىنىڭ ”ىشتە ىركىلىسسىز بولۋ، سىرتپەن بايلانىسۋ“ سىندى جالپىلىق قاتىناس ارناسىن ورناتۋىنا بەرىك تىرەك ازىرلەپ، اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋ مەن ٴوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن پارمەندى ىلگەرىلەتەدى.
ۋاقىتتى ۇتىپ قۇرىلىس جۇرگىزدى
اقسۋ − مارالباسى نىسانىن سالۋ بارىسىندا ەڭ قۇندى نارسە قارجى، جابدىق ەمەس، قايتا ۋاقىت بولدى. قۇندى بولاتىنى قۇرىلىس جۇرگىزۋ ۋاقىتى تىعىز.
تەمىر جولدىڭ يقۋاتىن ارتتىرۋ، جاڭالاۋ ينجەنەرياسى بۇرىن بار تەمىر جول جەلىسىن ۋاقىتشا يەمدەنۋگە سايادى، جاڭادان سالىنعان نىساندارداعىداي كەزكەلگەن ۋاقىتتا قۇرىلىس جۇرگىزۋگە ۇقسامايدى، وندا، ٴسوز جوق، بەلگىلەنگەن ”ارالىق“ ۋاقىت ىشىندە قۇرىلىس جۇرگىزۋ، جابدىقتاردى قورعاۋ، تەكسەرۋ سياقتى قۇرىلىستاردى ورىستەتۋ كەرەك.
”ارالىق“ ۋاقىت − تەمىر جول اينالىم كەستەسىندە قۇرىلىس جۇرگىزۋ، جوندەۋ ٴۇشىن الدىن الا قالدىرىلعان قامال الۋ ۋاقىت بولىگى، بۇل ۋاقىت بولىگى پويەزدىڭ قاتىناۋ جەلىسىن جوسپارلاماي نەمەسە رەتتەمەي جۇزەگە اسىرىلادى.
”بۇرىن بار تەمىر جولدى يەلەپ قۇرىلىس جۇرگىزۋ بۋىنىندا، ٴسوز جوق، ”ارالىق“ ۋاقىت ىشىندە ىستەپ بولۋ كەرەك، مينۋت، سەكۋندتى دا زايا جىبەرمەۋ كەرەك“، ـ دەدى جۇڭگو تەمىر جولى 15 ـ مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى اقسۋ − مارالباسى نىسانى S2 مەردىگەرلىك بولىگى نىسان ٴبولىمىنىڭ جاۋاپتىسى نيڭ ليچۇن.
5 ـ ايدىڭ 21 ـ كۇنى تاڭ سارىدە كەلپىن شىعىس بەكەتىندە ٴتىلشى مينۋت، سەكۋندتى دا زايا جىبەرمەي قۇرىلىس جۇرگىزگەن جاعدايدى شىنايى سەزىندى.
سول كۇنگى ”ارالىق“ ۋاقىت ساعات 4تە باستالىپ، 3.5 ساعات جالعاستى، بۇل ارالىقتا ەكى بولىكتەگى 40 مەترگە جۋىق جەلى ايىرعىش وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىمەن تۇتاستىرىلدى.
ساعات 3تەن 30 مينۋت وتكەندە 100دەن استام قۇرىلىس جۇرگىزۋشى جەلى سىرتىندا ساقاداي ساي تۇردى. ”ارالىق“ ۋاقىت كەلىسىمەن قۇرىلىس وڭىرىندەگى 3 ۇلكەن شىراق جانىپ، قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەر تەز ارادا ٴوز جۇمىس ورىندارىنا باردى.
ماشيناعا قولباسشىلىق ەتۋ، رەليستى كەسۋ، رەليس توسەنىشىن قازۋ، ساندى مالىمەتتەردى ولشەۋ، جەلى ايىرعىشتى پاراللەل كوشىرۋ، شاعىل تاس تولتىرۋ قاتارلىلاردان شىققان ٴتۇرلى دىبىستار ارالاسىپ، تۇنگى اسپاندى جاڭعىرتتى.
كىمگە تىلشىلىك جاساۋ كەرەك؟ ٴتىلشى جۇمىس باسىنداعى ٴبىر تەحنيكتى توسىپ ٴبىر اۋىز سۇراۋ قويىپ بولا بەرگەندە، تەحنيك اسىعىپ جوعارى داۋىسپەن: ”عاپۋ ەتىڭىز، جۇمىس اياقتالعاننان كەيىن ايتايىن“، ـ دەدى دە تىلدەسكىشىمەن جۇمىس جايىندا باسقالارمەن سويلەسىپ كەتتى.
ولشەۋشى حان كۇي سۋ دەڭگەيى كورسەتكىش اسپابىنىڭ الدىندا تۇرىپ قىزمەتتەستەرىمەن سايكەسىپ رەليستەگى ٴتۇرلى ساندى مالىمەتتەردى ولشەدى ٴارى داپتەرگە مۇقيات ەستەلىككە الدى. ول تىلشىلىكتى تويتارۋدان ىڭعايسىزدانىپ بىلاي دەدى: ”رەليس قۇرىلىسىندا تيتتەي دە اۋىتقۋ بولۋىنا بولمايدى، ولشەنگەن ساندى مالىمەت قۇرىلىس جۇرگىزۋدىڭ نەگىزى. رەليس شۇڭقىرىن تەگىستەۋ، رەليس جولىن بيىكتەتۋ سياقتى بۋىنداردىڭ ٴبارىن مۇقيات ولشەۋ كەرەك“.
ٴبىر ـ ەكى اۋىز ٴسوزىن ايتا سالا حان كۇي بۇرىلىپ جۇگىرىپ كەتتى، ”جەلى ايىرعىشتى يتەرۋ قاجەت، دەرەۋ بارىپ ساندى مالىمەتتەردى ولشەۋىم كەرەك“. ٴسوز اياقتاماي جاتىپ، ول قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەردىڭ اراسىنا كىرىپ كەتتى.
ٴدال وسىنداي مينۋت، سەكۋندتى دا زايا جىبەرمەيتىن تەبىنگە سۇيەنىپ، وسى ”ارالىق“ ۋاقىت وتكەننەن كەيىن، اقسۋ − مارالباسى نىسانىنداعى جاڭادان سالىنعان 8 ٴوتىس بەكەتى تۇگەلدەي اشىلىپ، ىسكە قوسىلدى.
حاۋىپسىزدىك ارقىلى العا ىلگەرىلەۋدى قامتاماسىز ەتتى
اقسۋ − مارالباسى نىسانى جۇمىس باستاعاننان كەيىن، حاۋىپسىزدىكتى باقىلاۋ ـ باسقارۋ ٴبولىمىنىڭ باستىعى لي يانفي تۇندەردە ۇنەمى عاجايىپ ٴتۇس كوردى، تۇستەرىنىڭ بارلىعىندا پويەزدەردىڭ توقتاپ قالعانىن كوردى.
وسى جىلدارى وڭتۇستىك شينجياڭ ٴوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسىنىڭ، قوعامىنىڭ جەدەل دامۋىنا ىلەسە، كومىر، ماقتا سياقتى زاتتىق ماتەريالداردى تاسىمالداۋ جانە بۇقارانىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىس قاجەتى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى ارقىلى قاتىنايتىن پويەزدەر كۇن سايىن كوبەيدى. بۇل تەمىر جول جەلىسىنە جاقىن جەردە قۇرىلىس جۇرگىزگەندە حاۋىپسىزدىك تالابىنىڭ توتەنشە قاتاڭ بولاتىندىعىن تۇسىندىرەدى.
”ٴار كۇنى نەشە ونداعان پويەز جانىمىزدان گۋدەك شالىپ وتە شىعادى، ٴارقانداي حاۋىپسىزدىك شىرعالاڭى تۋىلاتىن بولسا، ٴبىر داۋىسپەن تەرىسكە شىعارىلادى، قۇرىلىس ساپاسى قانشا جاقسى بولسا دا پايداسى جوق. حاۋىپسىزدىك قىسىمى توتەنشە زور، سوندىقتان كۇندىز ويىمنان، تۇندە تۇسىمنەن شىقپايدى“، ـ دەدى لي يانفي.
5 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى ٴتىلشى چيلان بەكەتىنە كەلىپ، جارىق شاعىلىستىرعىش كۇرتە، حاۋىپسىزدىك قالپاعىن كيىپ، قۇرىلىس ورنىنا كىردى. قۇرىلىس ورنىنىڭ ارالىعى قازىر بار تەمىر جولدان نەبارى 5 مەتردەن استام، ورتاسىنا جاسىل ٴتۇستى اۋاشالاۋ تورى تارتىلعان، توردىڭ سىرتى پويەز قاتىناپ جاتقان تەمىر جول جەلىسى، توردىڭ ٴىشى قۇرىلىس جۇرگىزەتىن جۇمىس اۋماعى.
پويەز تاياعاندا جۇمىس باسىنداعى قورعاۋشى قىزمەتكەر ىسقىرىق شالىپ، قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەر جۇمىسىن توقتاتىپ، پويەز كەلە جاتقان باعىتقا قاراپ پويەزدەن بوي تاسالايدى. ماشينالاردىڭ جۇمىسى توقتاتىلىپ، ۇلكەن بىلەك جينالىپ، جەلىگە پاراللەل باعىتتا قويىلىپ، ماشينا جابدىقتارى تۇگەلدەي جەلىدەن شىعارىلادى.
اقسۋ − مارالباسى نىسانىنىڭ S2 مەردىگەرلىك بولىگى كەلپىننىڭ شىعىسىنان مارالباسىنا دەيىنگى بولىگىنە سايكەس كەلەدى، باستى ينجەنەريا 4 ٴوتىس بەكەتىن سالۋ. ”جەلىنىڭ ارالىعى ۇزىن، حاۋىپسىزدىك شارالارىن، ٴسوز جوق، تياناقتاندىرۋ كەرەك. ٴبىز زاتتىق جاقتان ساقتانۋ، ادام كۇشىمەن ساقتانۋ، تەحنولوگيامەن ساقتانۋ ارقىلى ستەرەولدى حاۋىپسىزدىك قورعانۋ جۇيەسىن قالىپتاستىردىق“، ـ دەدى لي يانفي.
4 ٴوتىس بەكەتىندە، ٴاربىر بەكەتتىڭ قۇرىلىس ورنىنا قاتاڭ اۋاشالاۋ قۇرىلعىسى ورناتىلدى، ياعني اۋاشالاۋ تورى ورناتىلىپ، ادامداردىڭ قازىر بار تەمىر جولدا پويەز قاتىناۋ كولەمىنە قاتە كىرۋىنەن ساقتاندى.
ادام كۇشىمەن ساقتانۋدا، ٴاربىر بەكەتكە 15 اماندىق ساقتاۋ قىزمەتكەرى ورنالاستىرىلىپ، جۇمىس باسىندا حاۋىپسىز، ەرەجەگە ۇيلەسىمدى قۇرىلىس جۇرگىزىلۋىن قاداعالاپ يگەردى. سونىمەن بىرگە پويەزدىڭ كەلە جاتقانىن الدىن الا ۇقتىرىپ، قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەردىڭ جۇمىس اۋماعىنان كەتۋى ەسكەرتىلىپ تۇردى.
تەحنولوگيامەن ساقتاندى، ياعني زەردەلىلەنگەن جۇيە قولدانىلدى، پويەز كەلگەندە دەرەۋ ناق مايدانعا ۇقتىرىلدى. زەردەلىلەنگەن جۇيە ارقىلى حاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرلەرى تاعى قۇرىلىس جۇرگىزۋشىلەردىڭ حاۋىپسىزدىك ولشەمىنە قايشى ارەكەتتەرىن بايقاي الادى ٴارى تەجەي الادى.
”حاۋىپسىزدىك − جان تامىر، ٴبىز ٴتۇرلى شارانى قاتار قولدانىپ، قۇرىلىس جۇرگىزۋدىڭ تۇتاس بارىسىندا حاۋىپسىزدىك شىرعالاڭىنىڭ مۇلدە تۋىلماۋىن بار كۇشپەن قامتاماسىز ەتتىك“، ـ دەدى لي يانفي.
ارنانىڭ سيىمدىلىعىن ارتتىرىپ دارەجەسىن جوعارىلاتتى
وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى ەجەلدەن وڭتۇستىك شينجياڭ ٴوڭىرىنىڭ سىرتپەن بايلانىس جاساۋداعى ماڭىزدى جان تامىرى بولىپ كەلەدى.
1974 ـ جىلى وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىندا قۇرىلىس باستالدى، كوپ جىلدىق بولىكتەرگە ٴبولىپ قۇرىلىس جۇرگىزۋ ارقىلى 2011 ـ جىلى تەمىر جول حوتانعا تۇتاستى. وسى مەزگىلدە تەمىر جول تاراۋلارى تاعى كورلا − اقسۋ (كورلا − اقسۋ) 2 ـ جەلىسىن، تۇرپان − كورلا (تۇرپان − كورلا) 2 ـ جەلىسىن باستاپ سالىپ، بۇرىنعى ”جالاڭ جەلى اينالىمىنىڭ“ دەڭگەيىن ”قوس جەلى اينالىمىنا“ جوعارىلاتتى.
اقسۋ − مارالباسى نىسانى S2 مەردىگەرلىك بولىگى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى ياڭ گۋاڭ 2010 ـ جىلى سانشيدەن شينجياڭعا كەلگەننەن كەيىن، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جول قۇرىلىسى نىسانىنا ٴۇرتىس 4 رەت قاتىناستى، ”وزگەرىس وتە زور، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى سالىنعان سايىن ۇزارىپ، پويەز بارعان سايىن كوبەيىپ، قارقىنى بارعان سايىن تەزدەدى“.
وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى − مەملەكەتتىڭ باتىسقا ەسىك اشۋ ستراتەگياسىنداعى ماڭىزدى تەمىر جول قاتىناس نەگىزگى جەلىسى، مۇندا اقسۋدان مارالباسىنا دەيىنگى بولىك − جاڭا ازيا − ەۆروپا قۇرلىق كوپىرى ەكونوميكالىق ٴدالىزىنىڭ ماڭىزدى جەلىسى ٴارى جۇڭگو − ەۆروپا كەزەكشى پويەزى ارناسىنىڭ شەشۋشى قۇرامداس بولىگى.
جۇڭگو تەمىر جولى 1 ـ بارلاۋ ـ جوبالاۋ مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى اقسۋ − مارالباسى نىسانىنىڭ باس جوبالاۋشىسى كاڭ شانسۇڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: يقۋاتىن كەڭەيتىپ، جاڭالاۋدان بۇرىن وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ اقسۋدان مارالباسىنا دەيىنگى بولىگىنىڭ تاسىمال قۋاتىنىڭ پايدالانىلۋ مولشەرى %99تەن اسىپ، ۇزاق ۋاقىت قانىققان اينالىم كۇيىندە تۇردى، جولاۋشى مەن زات تاسۋ قۋاتىنداعى تالاس قايشىلىعى كورنەكتى بولدى. 3 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى شينجياڭ تەمىر جول تاراۋى اقسۋ − مارالباسى نىسانىن باستادى، ەڭ ماڭىزدى ينجەنەريا − 8 ٴوتىس بەكەتىن تىڭنان كوبەيتىپ، وسى ارقىلى وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ جالپى تاسىمال قۋاتىن بارىنشا جوعارىلاتۋ.
جاڭادان قوسىلعان ٴوتىس بەكەتى اشىلىپ، ىسكە قوسىلعاننان كەيىن، مارالباسى بەكەتىندە ٴبىر جولاۋشى تاسىمال بيىك بەكەت تەكشەسىن كوبەيتىپ ورنالاستىرۋ جانە سايكەستى جەلى اتتاعان قۇرىلعىلار سياقتى ٴبىر قىدىرۋ ينجەنەريالار دا جەدەل ىلگەرىلەتىلەدى. ”ادام كۇشىن، زات كۇشىن ارتتىرىپ، ينجەنەريانىڭ ەرتەرەك سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىلۋىنە شىنايى كەپىلدىك ەتىپ، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ تاسىمال كوتەرىمدىلىك قۋاتىن اناعۇرلىم كۇشەيتەمىز“، ـ دەدى نيڭ ليچۇن.
ءتىلشى اسەرى
ٴبىر ٴتۇرلى سۇيىسپەنشىلىك بار، ول − ”ٴتىل قاتپاۋ“
تاڭ سارىدە اقسۋ − مارالباسى نىسانىنىڭ جۇمىس باسىنا بارعانىمىزدا قۇرىلىسشىلار رەليستى كەسۋمەن، ساندى مالىمەتتەردى ولشەۋمەن، جابدىقتاردىڭ اينالىمىنا ٴجون سىلتەۋمەن قاربالاس ەكەن، تىلشىمەن سۇحباتتاسۋعا ەشقايسىنىڭ قولى تيمەدى. مۇنداي ”ٴتىل قاتپاۋ“ استە سۋىق راي ٴبىلدىرۋ نەمەسە سىرتتاۋ ەمەس، قايتا قۇرىلىسشىلاردىڭ ۋاقىتپەن جارىسۋداعى كوكەي تەستىلىك سەزىمى مەن بورىشتىلىق سەزىمى، ٴوز قىزمەتى جونىندەگى جاۋاپكەرشىلىك جانە ونى قىزۋ ٴسۇيۋ بولىپ تابىلادى.
كاسىپپەن شۇعىلدانعان كوپ جىلدان بەرى، ٴتىلشى تولىپ جاتقان ادامعا تىلشىلىك جاسادى، ولاردىڭ كەيبىرەۋى قۇمدى شولدە تاپجىلماي اعاش ەگىپ قۇمدى تۇراقتاندىرسا، كەيبىرەۋى جالعىزدىققا ٴتوزىپ شەتكەرى بەكەتتەردى قورعادى، كەيبىرەۋى قارلى بورانعا قاراماي شەكارانى شارلاپ شەكارانى قورعادى... ٴبىراق ولاردا ٴبىر ورتاقتىق بار، تىلشىلىكتى قابىلداعاندا اسقاق ٴسوز ايتپادى، كەيبىرەۋى تەك ٴوز قىزمەتىن باياندادى، ارلەمەدى، اسىرەلەمەدى.
ناعىز سۇيىسپەنشىلىك ەكىنىڭ بىرىندە اسقاق ٴسوز ارقىلى ايگىلەنبەيدى، قايتا كۇن سايىن تاباندى بولۋ، جاي ـ جاپسار جاعىنداعى جوعارى شەكتىك تالپىنىس، سونداي ـ اق قيىنشىلىق الدىندا ٴۇن ـ ٴتۇنسىز جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدان بەينەلەنەدى. مۇنداي ”ۇنسىزدىك“ جاۋاپكەرشىلىك پەن قىزۋ ىنتانىڭ ەڭ جوعارى دارەجەدە بەينەلەنۋى.
ٴدال وسى جاۋاپكەرشىلىك پەن قىزۋ ىنتا قۇرىلىسشىلاردىڭ ەرلىكپەن العا باسۋىنا تىرەك بولىپ، كەلەلى ينجەنەريالاردىڭ شينجياڭنىڭ بايتاق دالاسىندا بوي كوتەرۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
