□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى گى يوۋجۇن، ەرىكتى تىلشىلەر ليان حايبين، چىن شيحۇي
5 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنىنەن 31 ـ كۇنىنە دەيىن فۋجيان ولكەسى شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ قىزمەتى الدىڭعى شەپ قولباسشىلىق شتابى جاڭجوۋ بولىمشە قولباسشىلىق شتابىنىڭ جەبەۋىندە، ”فۋجيان مەن شينجياڭ تىلەكتەس . تاۋ مەن تەڭىز ساپارلاس“ نەگىزگى تاقىرىبىنداعى ”ٴۇش تاۋ جاستار ساپارى“ موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنداعى جاس كاسىپورىنشىلاردىڭ، تاڭداۋلى جاستاردىڭ فۋجياننىڭ جاڭجوۋىنا بارىپ اۋىس ـ كۇيىس جاساۋ قيمىلى جاڭجوۋ قالاسىندا وتكىزىلدى. موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنان كەلگەن 20 جاس كاسىپورىنشى مەن تاڭداۋلى جاستار ۋاكىلى 4000 كيلومەتردەن استام جول باسىپ جاڭجوۋ قالاسىنا تەكسەرۋگە، كوزدەن كەشىرۋگە كەلىپ، جاڭجوۋدىڭ جەرگىلىكتى ورنىنداعى جانە جاڭجوۋداعى تايۋان ولكەسىنىڭ جاس شارۋاشىلىق قۇرۋشىلارىمەن ىشكەرىلەي اۋىس ـ كۇيىس جاسادى.
بۇل جاي تەكسەرۋ، ارالاپ كورۋ ەمەس، قايتا تيانشان تاۋى، ۋيشان تاۋى، اليشان تاۋى ىقپالداسقان جاستار سالتاناتتى باس قوسۋى.
5 كۇندە 3 جەر جاستارى تەرەڭ دوستىق سۇيىسپەنشىلىك ورناتىپ قانا قويماي، ناقتى ”شارۋاشىلىق قۇرۋ سەرىكتەرىن“ تاپتى.
اۋىل ـ قىستاق حالىقتىق تۇسەلحاناسى ەرەكشەلىككە يە جاڭا كاسىپ كۇيىن تۇلعالاۋ _ موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنان كەلگەن شارۋاشىلىق قۇرۋشى جاس لي شياۋتياننىڭ وسى رەتكى ساپارداعى ەڭ كوكەي تەستى ىزدەنىس بەتالىسى. موريدىڭ دۇڭچىڭ قالاشىعى شىنجياگوۋ قىستاعىندا لي شياۋتيان دوسىمەن سەرىكتەسىپ ”يلين شانيۋان“ اتتى حالىقتىق تۇسەلحانا اشقان. اۋەلگى ەكولوگيالىق اۋىل ـ قىستاق كورىنىسىنە سۇيەنگەندىكتەن، ساياحاتتىڭ قاۋىرت كەزىندە تۇسەلحانادا نەگىزىنەن كۇندە بوس بولمە قالمايدى. الايدا ول تۇسەلحانا باسقارۋدىڭ جالاڭ ۇلگىسىمەن باياندى باسەكەلىك قابىلەت قالىپتاستىرۋ قيىن ەكەندىگىن ايقىن تانىپ جەتتى، سونىمەن ول پارىقتى، وزىندىك ەرەكشەلىككە يە دامۋ جاڭا جولىن تابۋدى ارمانداپ كەلگەن ـ دى.
جاڭجوۋ بايىرعى قالاسىن ارالاعاندا، لي شياۋتيان ادەمى قىزىل كەرپىشتەن قالانعان كونە ۇيلەردى، وڭتۇستىك فۋجيان ٴيىسى اڭقىعان جەڭىل تاعامداردى، جاڭا بەينەدەگى بەيزاتتىق مادەني مۇرا ونەرىن، قويۋ تىرشىلىك تىنىسى جانە قالىڭ مادەنيەت مايەگىن كورىپ ۇلگىرە المادى. جاڭجوۋ قالاسى دۇڭشان اۋدانى حايداۋيۇي قىستاعىندا تۇتاسقان، ەرەكشەلىككە يە حالىقتىق تۇسەلحانالار سۋ بويىن جاعالاي ورنالاسقان، مادەنيەت ـ ساياحات كاسىپ كۇيى كوپ نەگىزدى توعىسقان، شار تاراپتان كەلگەن ساياحاتشىلاردىڭ اياعى ۇزىلمەيدى. وسى كورىنىس وعان ەرەكشە اسەر ەتىپ، وي جەلىسى ايقىندالا ٴتۇستى.
”جاڭجوۋدىڭ وڭىرلىك مادەنيەتتى، ەرەكشەلىككە يە كورىنىستى جانە ەلىتە سەزىنۋدى كەمەلدى ۇشتاستىرۋى ٴبىزدىڭ جاقسىراق ۇيرەنۋىمىزگە تاتيدى“، ـ دەدى لي شياۋتيان. موريدىڭ جەرگىلىكتى بايلىق ەرەكشەلىگىمەن ۇشتاستىرىپ، ول شىت جاڭا وي قورىتتى: كەڭ ـ بايتاق جايلاۋ، جۇلدىزدار سامسىعان تۇنگى اسپان، ەرەكشەلىككە يە بەيزاتتىق مادەني مۇرا سىندى ٴۇش ۇلكەن بايلىق ابزالدىلىعىنا سۇيەنىپ، جايلاۋ كورىنىسى، جۇلدىزدى اسپاندى كورىپ دالادا تۇنەۋ، بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردى سەزىنۋ ٴبىر تۇلعالانعان ەرەكشەلىككە يە مادەنيەت ـ ساياحات جاڭا كاسىپ كۇيىن تۇلعالاۋ كەرەك. ونىڭ وسى جاسامپازدىق ويى ٴۇش جەردەن كەلگەن شارۋاشىلىق قۇرۋشى جاستاردىڭ جاپپاي مويىنداۋىنا يە بولدى.
وسى جولعى جاڭجوۋ ساپارىندا موري قازاق اۆتونوميالى اۋداندىق جاستار بىرلەستىگىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، موري قالاشىعى ”بايچياڭ جەمىس ـ جيدەك“ دۇكەنىنىڭ قوجايىنى باي چياڭ ەرەكشە مۇقياتتىلىقپەن تەكسەرۋ جۇرگىزدى.
2017 ـ جىلى باي چياڭ باتىس بولىك جوسپارىنىڭ ەرىكتىسى رەتىندە موريعا كەلەدى، قىزمەت وتەۋ مەرزىمى تولعاننان كەيىن، ول جەرگىلىكتى ورىنعا تامىر تارتىپ شارۋاشىلىق قۇرۋدى تاڭدادى. ول اشقان ”بايچياڭ جەمىس ـ جيدەك“ دۇكەنى قازىر دامىپ جەرگىلىكتى ورىنداعى كولەمى ەڭ ۇلكەن كاسىپتىك جەمىس ـ جيدەك ساۋدالاۋ دۇكەنىنە اينالىپ، جىلدىق ساتىلىم سوماسى ميلليون يۋاننان استى. ول بۇكىل ەلدىڭ جەر ـ جەرىندەگى ماۋسىمدىق جەمىس ـ جيدەكتەردى موريعا ەنگىزىپ قانا قويماي، امالدىڭ بارىنشا جەرگىلىكتى ورىنداعى جەمىس ـ جيدەكتى ساتىپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى جەمىس وسىرۋشىلەردىڭ سەنىمدى ”جەمىس ـ جيدەك باسقارۋشىسىنا“ اينالدى.
جاڭجوۋداعى جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول كومانداسى رۋحى كورمە سارايىندا ايەلدەر ۆولەيبول كومانداسىنداعى بويجەتكەندەردىڭ”وتاندى بارىنەن جوعارى قويۋ، ىنتىماقتاسا سەلبەسۋ، قايسارلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋ، جەڭىلىسكە ماڭگى مويىنسال بولماۋ“ سىندى كۇرەس رۋحى ونى قاتتى اسەرلەرندىردى. ”كاسىپورىن قۇرىپ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدە وسىنداي ارىن قاجەت“، ـ دەدى باي چياڭ تەبىرەنە.
جاڭجوۋ اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جىنتىكتەي وڭدەۋ كاسىپورنىندا جانە ەلەكتروندى ساۋدا كاسىپ سالاسى باقشاسىندا تەكسەرۋدە جۇرگەندە باي چياڭ ولشەمدەنگەن ٴوندىرىس، تاپسىرىستىق جۇمىس جۇرگىزۋ، قورعاۋ، ”الدى دۇكەن، ارتى زاۆود“، ەلەكتروندى ساۋدا تىكە تاراتۋى سياقتى كەمەلدى جۇمىس جۇرگىزۋ ۇلگىسىن ەگجەي ـ تەگجەيلى ۇعىستى، ”وسى تاجىريبەلەر ۇيرەنۋىمىزگە، ۇلگى الۋىمىزعا تاتيدى، مەن بۇلاردى موريعا الا بارىپ، كاسىبىمدى اناعۇرلىم ۇلعايتا تۇسەمىن!“، ـ دەدى ول.
شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ ”قۇندى تاجىريبەسىن“ العاندارلي شياۋتيان، باي چياڭ قاتارلى جاستار عانا ەمەس، الەۋمەتتىك يگىلىكپەن اينالىساتىن جاس جاڭ شينيۋان دا وسى رەتكى ساپاردا ەلەكتروندى ساۋداداعى ”مۇشكىل جاعدايدى جەڭۋدىڭ“ ٴادىسىن تاپتى.
بيىل 25 جاستاعى جاڭ شينيۋان ”بۋيۋان الەۋمەتتىك يگىلىگى“ موري پۋنكتىنىڭ جاۋاپتىسى، ونىڭ شينجياڭ سىرتىندا جان كۇيەرى كوپ تاعى ٴبىر تىكە تاراتۋ ۇجىمى بار. ٴبىراق ونىڭ ۇجىمى ينتەرنەت جەلىسىندە نوقات، تۇيە ٴسۇتى سياقتى موريدىڭ ەرەكشە ونىمدەرىن ساتقاندا قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ، ساۋداسى ايتارلىقتاي بولمادى.
جاڭجوۋداعى تايۋاندىق ساۋداگەرلەر قارجى قوسۋ رايونى ەكى جاعالاۋ جاستارىنىڭ شارۋاشىلىق قۇرۋ بازاسىندا، ول ”مۇشكىل جاعدايدى جەڭۋدىڭ“ كىلتىن تاپتى. بۇل ارادا تايۋان ولكەسىنىڭ جاستار شارۋاشىلىق جۇرگىزىپ قۇرعان د50ەن استام كاسىپورنى ىرگە تەپكەن، ولاردىڭ اراسىندا ٴبىرتالايى ەلەكتروندى ساۋدانى وكىلەتتى جۇرگىزۋمەن جانە ماركا جوبالاۋمەن اينالىسادى. جاڭ شينيۋان ەسكى دوسىمەن كەزدەسكەندەي وسى جاس شارۋاشىلىق قۇرۋشىلارمەن سول ورىندا ىشكەرىلەي پىكىرلەستى ٴارى ۋيشيندارىن قوسىپ الىپ، ”ينتەرنەت جەلىسىندە نىسان جونىندە اڭگىمەلەسۋگە“ كەلىستى. جاڭ شينيۋان قايتىپ بارعاننان كەيىن، الدىمەن سۇرانىس ٴتىزىمىن رەتتەپ، ەكى جاقتىڭ سەلبەستىگىن تەز ارادا باستاۋعا ۇمتىلىپ، الەۋمەتتىك يگىلىكتى ەلەكتروندى ساۋدامەن ۇشتاستىرىپ، موريدىڭ جاقسى ونىمدەرىن جاقسى جاسامپازدىق جوبا ارقىلى ٴتىپتى دە كەڭ بازارعا شىعارۋدى جوسپارلادى.
”ٴۇش تاۋ جاستار ساپارى“ اۋىس ـ كۇيىس جاساۋ قيمىلىنىڭ ەڭ سوڭعى كۇنى، 3 جەر جاستارىنىڭ اڭگىمە، اۋىس ـ كۇيىس ٴماجىلىسى جاڭجوۋ قالاسىنىڭ دۇڭشان اۋدانىندا وتكىزىلدى. موري قازاق اۆتونوميالى اۋداندىق وداق كوميتەتى مەن دۇڭشان اۋداندىق وداق كوميتەتى بىرگە قۇرۋ كەلىسىمىنە ۇستىندە قول قويىسىپ، ٴار جىلى جاستاردى ٴوزارا جىبەرىپ اۋىس ـ كۇيىس جاساسۋعا، جاستاردىڭ شارۋاشىلىق قۇرۋ جارىسىن بىرگە وتكىزۋگە كەلىستى. ەكى جەردىڭ ساۋدا ـ ونەركاسىپشىلەر بىرلەستىكتەرى دە سەلبەستىك جاساسۋ نيەتناماسىن جاساسىپ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن وڭدەۋ، مادەنيەت ـ ساياحاتقا قارجى قوسۋ سياقتى سالالاردا ۇدايىلانعان ٴتۇيىلىسۋدى قانات جايدىردى. موري جاستارىن ونان ارى قۋانتقانى، نوقات، قوي ەتى، تۇيە ٴسۇتى سياقتى موريدىڭ ٴبىر توپ اۋىل شارۋاشىلىق ەرەكشە ونىمدەرى ”جاڭجوۋلىق سەلبەسۋشىلەرىن“ تاپتى، جاڭجوۋ قالاسىنىڭ كوپتەگەن كاسىپورىندارى موريدىڭ قاتىستى سەرىكتەستىكتەرىمەن سەلبەستىك نيەتناماسىن جاساستى.
”جاڭجوۋ ساپارىندا كوپ اداممەن دوستاستىق، جاقسى تاجىريبەلەر ۇيرەندىك، ونىڭ ۇستىنە بازار ارناسىن كەڭەيتىپ، مول تابىسقا كەنەلدىك“، ـ دەدى شينجياڭ چاڭمەي تۇيە ٴسۇت شارۋاشىلىعى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ساتۋ جاۋاپتىسى شيا چيۋيۋە.
تەكسەرۋ، اۋىس ـ كۇيىس جاساۋ قيمىلى اياقتادى، الايدا 3 جەر جاستارىنىڭ ۋيشين دوستار توبىنداعى اۋىس ـ كۇيىس جاساۋ ىستىق ىقىلاسى باستان ـ اياق سۋىعان جوق. لي شياۋتيان دوستار توبىندا موريدىڭ ورىك گۇلى مەرەكەسىنىڭ تاماشا سۋرەتتەرى مەن بەينەجازبالارىن ٴبولىستى ٴارى كوپشىلىكتى موريعا كەلىپ ساياحاتتاۋعا قىزۋ مەرەيمەن ۇسىنىس ەتتى؛ شيا چيۋيۋە موري تۇيە ٴسۇتى ونىمدەرىنىڭ سۋرەتىن كورسەتتى؛ جاڭ شينيۋان جاڭجوۋداعى تايۋاندىق ۇستاز جولداعان ەلەكتروندى ساۋدا جونىندەگى باۋلۋ ساباقتارىن ٴبولىستى... تاۋ ـ تەڭىز ەكى جەردىڭ اراسىن ٴبولىپ تۇرعانمەن، ٴار جولعى مەيىرگە تولى ىقپالداستىق بارىسىندا ارالىق ونان ارى جاقىنداي ٴتۇستى.
”بۇرىن فۋجياندى الىس سەزىنەتىنمىن، قازىر جانىمدا سياقتى“. جاڭ شينيۋان بارلىق موري جاستارىنىڭ جۇرەك ٴۇنىن وسىنداي اسەرلى سەزىممەن جەتكىزدى.
”ارالىعىمىز ەرەكشە الىس بولسا دا، ٴبىراق ٴبىر ماقساتپەن بىرگە ىلگەرىلەيمىز. قيمىل 3 جەر جاستارىنىڭ جۇرەگىن جالعايتىن كوپىر سالىپ، كوپشىلىكتىڭ بارىس ـ كەلىس، اۋىس ـ كۇيىس بارىسىندا سىرلاسۋىنا، سۇيىسپەنشىلىك توعىستىرۋىنا، شارۋاشىلىق قۇرۋ ىستەستىگى بارىسىندا قول ۇستاسىپ بىرگە العا باسۋىنا مۇمكىندىك جاسادى“. موري قازاق اۆتونوميالى اۋداندىق پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، فۋجياننىڭ شينجياڭعا كومەكتەسۋ جاڭجوۋ بولىمشە قولباسشىلىق شتابىنىڭ قولباسشسى جاڭ رۇڭسۇڭ جاسالعان سەلبەستىك نيەتناماسىنداعى نىسانداردى ۇزدىكسىز قاداعالاپ، ”ٴۇش تاۋ جاستارى ساپارى“ ماركاسىنا سۇيەنىپ، ۇدايىلانعان ٴتۇيىلىسۋ، بايلانىس جاساۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، ”موريدىڭ ونىمدەرى + جاڭجوۋدىڭ تەحنولوگياسى + تايۋان جاستارىنىڭ جاسامپازدىعى“ سىندى 3 جاق ىستەستىگى ۇلگىسىنىڭ تياناقتانىپ ونىمدىلىك كورسەتۋىن ىلگەرىلەتەتىندىكتەرىن ايتتى.
