باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىمەن حيكاياسى
□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى
”مەملەكەتتىڭ عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ قابىلەتىنىڭ ءتۇپ قاينارى ادامدا“، ”دارىندىلار − ءبىرىنشى بايلىق“، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ عىلىم - تەحنولوگيانىڭ دامۋ زاڭدىلىعى جونىندەگى تەرەڭ تۇسىنىگىندە قالىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنە شىنايى ءۇمىتى قامتىلعان.
ءار رەتكى اۋىس - كۇيىستە شىنايى ىقىلاسىن ءبىلدىردى، ءاربىر جاۋاپ حاتى تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىككە تولى بولدى، ءاربىر ايتقان تاپسىرماسى ايرىقشا سالماقتى بولدى. پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، عىلمي زەرتتەۋ مەكەمە - ورىندارىنان كاسىپورىن سەحتارىنا دەيىن، جوعارى مەكتەپ تاجىريبەحانالارىنان كەلەلى ينجەنەريا جۇمىس باسىنا دەيىن باس شۋجي شي جينپيڭ عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋدىڭ الدىڭعى شەبىنە بارىپ، قالىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىنا كەلىپ، ولاردى عىلمي تالپىنىسىن عىلىم - تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋ ۇلى ىسىمەن سانالى تۇردە توعىستىرىپ، قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، ۇزدىك بولۋعا تالپىنىپ، داۋىرگە لايىق، حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتايتىن جاڭا ناتيجە جاراتۋعا شابىتتاندىردى.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىمەن حيكاياسى جاڭا داۋىردە جۇڭگو عىلىم - تەحنولوگياسىنىڭ قارىشتاپ دامىعان ايبىندى بارىسىنا كۋا بولىپ، الەمدىك عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ تەلەگەي كۇشىن ۇيىستىردى.
”ەلىمىز جوعارى دەڭگەيلى عىلىم - تەحنولوگيادا ءوز كۇشىنە سۇيەنۋدى، ءوزىن الۋەتتەندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، تۇپتەپ كەلگەندە، تاعى دا جوعارى دەڭگەيلى جاڭالىق اشۋشى دارىندىلارعا سۇيەنۋى كەرەك“
6 - اي، تاعى دا ءبيداي وراتىن مەزگىل. جۇڭگو اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم اكادەمياسى داقىلدار گەن بايلىعى جانە تۇقىم جەتىلدىرۋ مەملەكەتتىك ءتۇيىندى تاجىريبەحاناسىنىڭ ءبىر سىناق اتىزىنىڭ شەتىندە 66 جاستاعى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم - تەحنولوگيا مامانى، جۇڭگو ينجەنەريا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ۋان جيانمين ەڭكەيىپ ءبيداي ماساقتارىن تەكسەردى، كيىمى الدەقاشان تەرگە مالشىنىپ كەتكەن ەدى.
”باس شۋجي بولعاننان كەيىن، ول الدىمەن ءبىزدىڭ عىلىم - تەحنولوگيا گرۋپپامىزعا كەلدى“. ۋان جيانمين مۇنى ەسىنەن شىعارعان جوق، 2013 - جىلى 3 - ايدا پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان كەيىنگى تۇڭعىش رەتكى مەملەكەتتىك ەكى ءماجىلىس اشىلىپ، باس شۋجي شي جينپيڭ ۋان جيانمين سول كەزدە تۇرعان عىلىم - تەحنولوگيا قوعامىنداعى، عىلىم - تەحنولوگيا سالاسىنداعى مۇشەلەردىڭ بىرىككەن گرۋپپا جيىنىنا كەلدى.
2022 - جىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە باس شۋجي شي جينپيڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى، قوعامدىق يگىلىك جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ سالاسىنداعى مۇشەلەرگە امانداسا باردى، ۋان جيانمين سول جەردە پىكىر اۋىستىرۋعا تاعى دا قاتىناستى.
ارادا 9 جىل وتسە دە شىنايى سۇيىسپەنشىلىك وزگەرمەدى. ۋان جيانمين باس شۋجيدىڭ ”تۇقىم شارۋاشىلىعى عىلىم - تەحنولوگياسىندا ءوز كۇشىنە سۇيەنۋ، ءوزىن الۋەتتەندىرۋ“ جونىندە ايتقان تاپسىرماسىن كوكەيىندە بەرىك ساقتاپ، ونى اتىز باسىندا تياناقتاندىرىپ، ماۋسىم سايىن مول ءونىم بەرەتىن جاڭا سورتپەن توعىستىردى.
”ەلىمىز جوعارى دەڭگەيلى عىلىم - تەحنولوگيادا ءوز كۇشىنە سۇيەنۋدى، ءوزىن الۋەتتەندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، تۇپتەپ كەلگەندە، تاعى دا جوعارى دەڭگەيلى جاڭالىق اشۋشى دارىندىلارعا سۇيەنۋى كەرەك“. باس شۋجي شي جينپيڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىن باستان - اياق كوكەيىندە ساقتاپ، كوپشىلىكتى اسقاق مۇرات ورناتىپ، وتاندى ءسۇيىپ ۇلەس قوسىپ، جاڭالىق اشۋدى مۇرات ەتۋگە شابىتتاندىردى.
دەربەس جاڭالىق اشۋ − دۇنيە عىلىم - تەحنولوگيا شىڭىنا شىعۋدا ءسوزسىز باسىپ وتەتىن جول. بۇل جولدىڭ بولاشاعى نۇرلى بولعانىمەن ءتۇرلى قيىندىقتاردى جەڭۋگە تۋرا كەلەدى. جاڭا داۋىردەن بەرى، باس شۋجي شي جينپيڭ كەڭ كوز ايامەن، دارقان پەيىلمەن عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىن ”قاجىماس تاباندىلىق كورسەتۋگە پەيىل بولىپ، باتىلدىقپەن اعاش ەگۋشى، قۇدىق قازۋشى بولۋعا“ شابىتتاندىردى.
2026 - جىلى 5 - ايدا جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى بايىرعى ومىرتقالى حايۋاناتتار مەن بايىرعى ادامزاتتى زەرتتەۋ ورنىنىڭ زەرتتەۋشىسى فۋ چياۋمەي ۇجىم باستاپ وسىدان شامامەن 400 مىڭ جىلدىڭ الدىنداعى تاسقا اينالعان 6 ءتىس قالدىعىنان تىك جۇرەتىن ادامداردى ساراپتاۋ ەرەكشەلىگىنە يە شەشۋشى مولەكۋلا ينفورماتسياسىنا تۇڭعىش رەت يە بولدى.
2020 - جىلى 9 - ايدا عالىمدار اڭگىمە ماجىلىسىندە فۋ چياۋمەي باس شۋجي شي جينپيڭگە وسىناۋ جىلداردا باسقالار وزىنەن ۇنەمى سۇراپ كەلگەن ءبىر سۇراۋدان مالىمەت بەردى: ”زەرتتەۋلەرىڭىزدىڭ قانداي پايداسى بار“؟
باس شۋجي شي جينپيڭ مۇنى ەستىگەننەن كەيىن تەرەڭ تەبىرەنىسپەن بىلاي دەدى: ”ەسكەرۋسىز قالعان سالاعا قالاي قارايمىز؟ جالپى ۇعىم بويىنشا، ءىشىنارا ەسكەرۋسىز قالعان نارسەلەردىڭ پايداسى جوق. مۇنداي تانىم ءبىر سالانىڭ ءىسىن كەشەۋىلدەتۋى مۇمكىن. عىلمي زەرتتەۋ ىستەرىن باعالاۋدا ۇزاق بولاشاقتىق كوز ايا، دۇنيە جۇزىلىك كوز ايا، عىلمي كوز ايا بولۋى كەرەك“.
ەكى اكادەميانىڭ اكادەميكتەر جينالىسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: جاڭالىق اشۋ قاشاندا سايىسقا تولى ماشاقاتتى ءىس، ءبىراق بىزدە، ءسوز جوق، ”تالپىنامىن جۇرەكتەگى ارمانعا، وكىنبەيمىن جانىم پيدا بولسا دا“ دەيتىن اسقاق سەزىم بولۋى كەرەك؛ يۋان لۇڭپيڭ، جۇڭ نانشان، يە پەيجيان قاتارلى 25 عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرى ۋاكىلىنە جاۋاپ حات جازىپ، بۇكىل ەلدەگى عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنەن ”جاڭالىق اشۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، شەشۋشى، وزەكتى تەحنولوگيالاردان كۇش سالا قامال الۋدىءۇمىت ەتتى“؛ ”دۇنيە عىلىم - تەحنولوگياسىنىڭ الدىڭعى لەگىن بەتكە الۋعا، ەكونوميكا نەگىزگى شايقاس ورنىن بەتكە الۋعا، مەملەكەتتىڭ كەلەلى قاجەتىن بەتكە الۋعا، حالىقتىڭ ءومىرى مەن سالاماتتىعىن بەتكە الۋعا تاباندى بولۋ كەرەك“، باس شۋجي شي جينپيڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنە نەگىزگى قامال الۋ بەتالىسىن بەلگىلەپ، كۇرەس نىساناسىن ايقىنداپ بەردى.
”باس شۋجي شي جينپيڭمەن بەتپە - بەت سول جولعى پىكىر اۋىستىرۋ باستان - اياق مەنىڭ عىلمي زەرتتەۋ جولىمداعى رۋحاني كوورديناتام بولدى“. اي شارىنىڭ وڭ بەتىنەن اي شارىنىڭ ارعى بەتىنە دەيىن، ونان قىزىل ءتۇستى مارسقا دەيىن سۇن زىجوۋ ىلگەرىندى - كەيىندى چاڭ - ى − 3، چاڭ - ى − 4 جانە تيانۋىن − 1 بارلاۋ اسپابىنىڭ تەحنولوگيالىق جاۋاپتىسى بولىپ، ۇجىم باستاپ ەلىمىزدىڭ تەرەڭ كەڭىستىكتى بارلاۋ رەكوردىن تالاي رەت جاڭالادى.
2013 - جىلى 5 - ايدىڭ 4 - كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ جۇڭگو عارىش عىلىم - تەحنولوگيا توبى سەرىكتەستىگى جۇڭگو كەڭىستىك تەحنولوگياسىن زەرتتەۋ مەكەمەسىنە كەلىپ، ”جۇڭگو ارمانىن جۇزەگە اسىرۋ، جاستىق كوكتەمدە باتىلدىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق وداق كۇنى قيمىلىنا قاتىناستى. سۇن زىجوۋ جاس عارىش قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۋاكىلى رەتىندە، باس شۋجيگە چاڭ - ى − 3 زەرتتەۋ - جاساۋ قىزمەتىنەن مالىمەت بەردى.
”ءار جولى باس شۋجيدىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەسكە العاندا، كوپشىلىك ارمانعا قۇلاش سەرمەۋ سەنىمىن ءتىپتى دە بەكەمدەپ، قامال الۋ وي جەلىسىن ايقىندايدى“. سۇن زىجوۋ ۇجىم باستاپ جەكە مۇراتى مەن ءوسىپ - جەتىلۋ جولىن مەملەكەتتىڭ دامۋ، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋ اياق الىسىمەن توعىستىردى.
”توقتاۋسىز العا ىلگەرىلەسەك، ءسوز جوق، مۇنان دا جاقسى ىستەي الامىز“
بەيجيڭ يجۋاڭ، مەملەكەتتىك ينفورماتسيا تەحنولوگياسىن امالياتتا قولدانۋ، جاڭالىق اشۋ كاسىپ سالاسى باقشاسى. كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا باس شۋجي شي جينپيڭ بيىل تۇڭعىش رەت ەل ىشىندە قىزمەت تەكسەرگەندە وسى اراعا كەلدى.
”بۇگىن وسى اراعا كەلىپ ۇستىندە ۇيرەنىپ، كوز ايام كەڭەيىپ قالدى، كورگەننەن كەيىن مەملەكەتتىڭ عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋى جونىندەگى سەنىمىم ارتا ءتۇستى“. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ءسوزى ءارى ءبىرىنشى شەپتەگى عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىن تۇراقتاندىرۋ، ءارى جاڭالىق اشۋ ارقىلى دامۋعا دەم بەرۋ ستراتەگياسىن قايتالاي ورنالاستىرۋ، تاعى دا تەرەڭدەتۋ سانالادى.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ءسوزىن جاقىننان دەن قويا تىڭداعان بەيجيڭ شۋرۇي قۇلتەمىر جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرۋشىسى شۇي كاي تولىق سەنىممەن بىلاي دەدى: ”جوعارى دەڭگەيدەگى ەمدەۋ جابدىقتارى جاعىندا ۇزاق ۋاقىتتان بەرى باسقالاردىڭ شەكتەمەسىنە ۇشىراعان جاعدايدى وزگەرتۋمەن بىرگە، تاعى جۇڭگونىڭ ءتول جاسامپازدىق زەردەلى جاساۋ كاسىبىن دۇنيە جۇزىنە بەت الدىرۋىمىز كەرەك“.
سانشي تايگاڭ تاتتانبايتىن بولات، نازىك تاسپا بولات شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ سەحىندا جوعارى دەڭگەيدەگى تاتتانبايتىن بولات جاپىراقشا ماتەريالىنىڭ قالىڭدىعى ءبىر پاراق A4 قاعازىنىڭ قالىڭدىعىنىڭ تورتتەن بىرىنە جەتپەيتىن بولدى.
2020 - جىلى 5 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ وسى اراعا كەلىپ قىزمەت تەكسەرىپ، سول جەردەگى عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىن بىلاي دەپ شابىتتاندىردى: ”سىزدەردىڭ كۇش ۇستىنە كۇش قوسىپ، جوعارى دەڭگەيلى جاساۋ كاسىبىندەگى عىلىم - تەحنولوگيالىق جاڭالىق اشۋ جاعىندا ۇزدىكسىز ەرلىكپەن بيىك شىڭداردى باعىندىرىپ، تىرەكتى، وزىق جاساۋ كاسىبى جاعىندا تىڭ دا اناعۇرلىم زور قادام تاستاۋلارىڭىزدى ءۇمىت ەتەمىن“.
02. 0 ميلليمەتردەن 015. 0 ميلليمەترگە دەيىن ”قولمەن جىرتۋعا بولاتىن بولاتتى“ جاساعان جاڭالىق اشۋ، زەرتتەۋ - اشۋ ۇجىمى باس شۋجيدىڭ ءۇمىتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، ەڭ جوعارى شەككە قاراي ۇزدىكسىز قامال الۋدى باستادى: ”كەلەسى قادامدا تاعى 01. 0 ميلليمەترلىك قالىڭدىققا ۇمتىلىپ، قيىندىق دارەجەسى ءتىپتى دە جوعارى تەحنولوگيادان قامال الامىز“.
نەگىزدە سەرپىلىس جاساۋدان قولدانۋعا بۇرىلىس جاساۋعا، دارىندىلاردى شوعىرلاندىرۋدان ەكولوگيانى ساپالىلاندىرۋعا دەيىن باس شۋجي شي جينپيڭ ءوزى كوڭىل ءبولىپ، ءوزى ورنالاستىرىپ، قالىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەلسەندىلىگى مەن ىرىقتىلىعىن تاسقىنداتتى.
”بۇگىن حابارعا شىقتىڭ، سولاي ما؟“، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ وسىنداي احۋال ۇعىسۋى نانجيڭ قالالىق 1 - شيپاحانادان كەلگەن مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى جاڭ جۇنجيەنىڭ ءالى ەسىندە.
2025 - جىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە جاڭ جۇنجيە ”ۋاكىلدەر ارناسىندا“ كوپ جىلدان بەرى دەربەس قامال العان، وكپە ارتەرياسىنىڭ جوعارى قىسىمىن ەمدەۋ سىندى وسى دۇنيە جۇزىلىك قيىن ماسەلەگە ”جۇڭگو جوباسىن“ دايىنداعان اڭگىمەسىن باياندادى.
جاڭ جۇنجيە باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ونىڭ ”ۋاكىلدەر ارناسىنداعى“ تانىستىرۋىنا نازار اۋدارۋمەن بىرگە، جۇرەك - قان تامىر وپەراتسيا ماتەريالدارىنىڭ ەل ىشىندە ءوندىرىلۋ مولشەرىن دەن قويا ۇعىساتىنىن مۇلدەم ويلاماعان ەدى. ”ەلىمىزدە وندىرىلگەن تىرەۋلەردىڭ بۇكىل جەر شارىنا بەت العاندىعىن“ ۇعىسقان باس شۋجي سۇيىنە بىلاي دەدى: ”بۇل جاعىندا ءبىز اسا زور ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزدىك، توقتاۋسىز العا ىلگەرىلەسەك، ءسوز جوق، مۇنان دا جاقسى ىستەي الامىز“.
”توقتاۋسىز العا ىلگەرىلەۋ“ − تاپسىرما ءارى بەتالىس.
”جاساندى كۇن“ جاعىندا تىڭ تابىستارعا قول جەتكىزۋدەن كۆانتتىق ەسەپتەۋدە رەكورد جاڭالاۋعا دەيىن، ونان ”شىنجىن − شياڭگاڭ − گۋاڭجوۋدىڭ“ دۇنيە جۇزىندەگى 100 مىقتى جاڭالىق اشۋ شوعىرىندا الدىڭعى ورىنعا شىعۋىنا دەيىن قالىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قايراتتانا قۇلشىنۋىندا جۇڭگونىڭ عىلىم - تەحنولوگياسى ”ىلەسىپ جۇگىرۋدەن“ ”قاتارلاسا جۇگىرۋگە“، ”باستاپ جۇگىرۋگە“ جەدەل قادام تاستاپ، دۇنيە ءجۇزىنىڭ جاڭالىق اشۋ جۇيەسىندەگى شەشۋشى كۇشكە اينالدى.
”شەشۋشى ءتۇيىن عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسىن جاقسارتىپ، جاڭالىق اشۋدىڭ، جاسامپازدىقتىڭ ومىرشەڭ كۇشىن قاۋلاتىپ، قالىڭ عالىمدار مەن عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنە ءوز دارىن - قابىلەتتەرىن ساۋلەلەندىرەتىن ساحنا ازىرلەۋ كەرەك“
”نەگىزدىك زەرتتەۋمەن شۇعىلدانۋشىلاردىڭ قىزمەت جانە تۇرمىس شارت - جاعدايىن جاقسارتىپ، اشىق، سيىسىمدى، ساتسىزدىككە كەڭشىلىكپەن قارايتىن جاڭالىق اشۋ ورتاسىن جاراتۋ كەرەك“. 2026 - جىلى 4 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ شاڭحايدا نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى اڭگىمە ماجىلىسىنە قاتىناسقان كەزدەگى وسى ءسوزى ماجىلىسكە قاتىناسقان جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى مولەكۋلا كلەتكا عىلىمى ەرەن جاڭالىق اشۋ ورتالىعىنىڭ زەرتتەۋشىسى چىن ليڭليڭدى بارىنشا شابىتتاندىردى.
2023 - جىلى چىن ليڭليڭ جاڭجياڭ عىلىم قالاسىندا باس شۋجيگە نەگىزدىك زەرتتەۋدىڭ الدىڭعى لەگىندەگى ىلگەرىلەۋشىلىكتەردەن مالىمەت بەرگەندە، ”باس شۋجي: بورىشتى كوكەيگە تۇيگەن ۇزدىك دارىندىلاردى مولىنان جارىققا شىعارۋعا كۇش سالىپ، ولاردىڭ اقىل - پاراساتىن ساۋلەلەندىرۋىنە تاماشا شارت - جاعداي ازىرلەۋ كەرەك، - دەگەن بولاتىن“.
قايتكەندە عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇراقتاپ تۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە، شارۋاشىلىق قۇرۋدا بولاشاعى بولۋىنا، ءىس تىندىرۋدا كەدەرگىلىك بولماۋىنا مۇمكىندىك جاساۋعا بولادى؟ باس شۋجي شي جينپيڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ دامۋىن كوزدەپ، قايراتىن تاسقىنداتۋدى ەسىنەن شىعارمادى.
”باسى ارتىق شەكتەمەلەردىڭ عالىمداردىڭ قول - اياعىن شىرماۋىنا، تاۋسىلىپ بىتپەيتىن مالىمەت كەستەلەرى مەن قاراۋ - بەكىتۋدىڭ عالىمداردىڭ زەيىن - زەردەسىن زايا كەتىرۋىنە جول بەرمەۋ كەرەك!“
”شەشۋشى ءتۇيىن عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسىن جاقسارتىپ، جاڭالىق اشۋدىڭ، جاسامپازدىقتىڭ ومىرشەڭ كۇشىن قاۋلاتىپ، قالىڭ عالىمدار مەن عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىنە ءوز دارىن - قابىلەتتەرىن ساۋلەلەندىرەتىن ساحنا ازىرلەپ، عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرىن تولاسسىز جارىققا شىعارۋ كەرەك“.
”دارىندىلاردى باۋلۋ، ەنگىزۋ، ىستەتۋ قىزمەتىن جان - جاقتى ويداعىداي ىستەپ، تۇتاس قوعامدا جاڭالىق اشۋعا شابىتتاندىراتىن قويۋ بەينە قالىپتاستىرۋ كەرەك“.
…
2023 - جىلى 5 - ايدىڭ 12 - كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ شىجياجۋاڭداعى جۇڭگو ەلەكترون عىلىم - تەحنولوگياسى كاسىپ سالاسى نەگىزدىك زەرتتەۋ مەكەمەسىنە كەلدى.
”مەن بۇرىن جىڭديڭدە قىزمەت ىستەگەن كەزىمدە - اق وسى ارانىڭ ەلىمىزدىڭ عىلمي زەرتتەۋ مەكەمە - ورىندارىنىڭ ىشىندەگى ماڭىزدى بىرەۋى ەكەندىگىن بىلەتىنمىن، اتاعىنا بۇرىننان بەرى قانىقپىن!“. باس شۋجي شي جينپيڭ ىقىلاستى دا جايدارى بەينەدە كوپشىلىكپەن پىكىر اۋىستىردى، چيپ زەرتتەۋ ورنىنىڭ زەرتتەۋشىسى جوۋ گو ايرىقشا مەيىرگە بولەندى.
40 نەشە جىلدىڭ الدىندا، شي جينپيڭ جولداس حىبەي جىڭديڭنىڭ دامۋداعى ولقىلىقتارىن سەزگىرلىكپەن بايقاپ، ”دارىندىلار 9 تارماعىن“ ارناۋلى بەلگىلەپ، ءبىر جىلدان استام ۋاقىتتا 200دەن ارتىق دارىندىنى بايىرعى قالاعا ىرگە تەبۋگە باۋرادى.
دارىندىلارعا ءمان بەردى، دارىندىلاردى ايالادى، دارىندىلاردى تابىسقا جەتكىزدى، باستان - اياق جالعاستىردى.
”قابىلەتتىلەر باستاماشى بولىپ ىستەۋدى“، ”باسەكە ءتۇزىمىن“ جالپىلاستىرىپ، قاراجاتتى ”كوتەرمەگە الۋ ءتۇزىمىن“ كەمەلدەندىرىپ، عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىنە ءتىپتى دە زور ەرىك بەردى؛ ”تورتكە قاراۋدى“ الاستاپ، جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن، ساپانى، ناقتى ونىمدىلىكتى، ۇلەس قوسۋدى جەتەكشى ەتكەن دارىندىلاردى باعالاۋ جۇيەسىن ورناتتى... باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كوڭىل بولۋىندە، ىلگەرىلەتۋىندە، عىلىم - تەحنولوگيا ءتۇزىلىسى رەفورماسى بوگەتتەرگە، قيىن تۇيىندەرگە تىكە باعىتتالدى.
نەگىزگى ەڭبەكاقىنى ورنىقتى جوعارىلاتىپ، جۇمىس ناتيجەسى بويىنشا ىنتالاندىرۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، عىلىم - تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋ سيلىعىن تياناقتاندىردى؛ ەڭبەكاقى، تۇرعىن ءۇي، پەرزەنتتەرىنىڭ وقۋعا ءتۇسۋى سياقتى سايكەستى قولداۋدى كەمەلدەندىردى؛ مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورىنىڭ جاس دارىندىلارعا قارجىلاي كومەك بەرۋ كولەمىن كەڭەيتتى... جەر جۇزىندەگى دارىندىلاردى توپتاپ ىستەتىپ، ءتىپتى دە كوپ ”سايگۇلىكتەردىڭ“ جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىندا جارىسا قۇيعىتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
”عالىمدار رۋحىن زور كۇشپەن اسقاقتاتىپ، قالىڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىن ۇلى مۇرات ورناتۋعا، وتاندى سۇيۋگە، ۇلەس قوسۋعا، جاڭالىق اشۋدى مۇرات ەتۋگە ىنتالاندىردى“
شي - ان قاتىناس داشۋەسىنىڭ باتىس بولىككە كوشۋ مۇراجايىنداعى 70 جىلدىڭ الدىنداعى اۆتوكولىككە وتىرۋ كۋالىگى ”عىلىمعا شەرۋ تارتىپ، ۇلان - بايتاق باتىس سولتۇستىكتى قۇرىپ شىققان“ سول ءبىر شۇعىلالى ساتتەردى ءۇن - ءتۇنسىز بايانداپ تۇر.
2020 - جىلى 4 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ ساقا پروفەسسورلار الدىندا سالماقتى ۇنمەن: ”قاتىناس داشۋەسىنىڭ باتىس بولىككە كوشۋى تۇتاس مەملەكەت پەن ۇلت جونىنەن، باتىس بولىكتى دامىتۋ ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋى جونىنەن توتەنشە كەلەلى ماڭىز الادى“، - دەدى.
2026 - جىلى ءتورت قاتىناس داشۋەسىندەگى بارلىق وقىتۋشى - وقۋشىلار باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جاۋاپ حاتىن تاپسىرىپ الدى. ”سومكەلەرىن ارقالاي سالىپ جولعا شىققان، وتباسىن قايىرىپ قويىپ كوپتىڭ قامىن ويلاعان“ سول جىگەر تولاسسىز جالعاسۋ بارىسىندا بارعان سايىن جالىنداي ءتۇستى.
عالىمدار رۋحى ەستە ساقتاپ جالعاستىرۋدى قاجەت ەتەدى، ۇلگى ارقىلى جەتەكشىلىك ەتۋدى دە قاجەت ەتەدى.
”ەڭبەك ەرى رۋحىن، ۇستا رۋحىن اسقاقتاتۋ“ ۇندەۋى جۇڭگو حاڭفا ليميڭ موتور قۇراستىرۋ زاۆودىنىڭ ”لي جىچياڭ بانىن“ اناعۇرلىم قۋاتتى ”جۇڭگو جۇرەگى“ ءۇشىن ايانباي كۇرەس جۇرگىزۋگە شابىتتاندىردى؛
”عىلمي ماقالانى بايتاق اتىزدا جازايىق“ دەگەن تاپسىرما فۋجيان ەگىن، ورمان شارۋاشىلىعى داشۋەسىنىڭ پروفەسسورى لياۋ حۇڭدى عىلىم - تەحنولوگيا ارناۋلى قىزمەتكەرلەرى قوسىنىن ۇزدىكسىز باستاپ تاۋ اراسىنداعى شاي باقشالارىندا جۇرۋگە شابىتتاندىردى؛
”مەملەكەتتىك عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرى كۇنىن“ بەلگىلەدى، ”مەملەكەت ينجەنەرى سيلىعىن“ باعالادى جانە ماداقتاپ - سيلادى، ەڭبەككە قۇرمەت ەتەتىن، بىلىمگە قۇرمەت ەتەتىن، دارىندىلارعا قۇرمەت ەتەتىن، جاسامپازدىققا قۇرمەت ەتەتىن قوعامدىق بەينەنى ۇزدىكسىز قالىپتاستىردى؛
…
”ەشقانداي مەملەكەتتىڭ عالىمدارى ءدال جۇڭگونىڭ عالىمدارىنداي وسىنداي ەرەكشە مامىلەگە جانە ءمان بەرۋگە يە بولىپ كورگەن ەمەس“. 2020 - جىلى 10 - ايدا جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى شۋە چيكۇن ۇسىنىسپەن ”كۆانتتىق عىلىم - تەحنولوگيانى زەرتتەۋ مەن قولدانۋدىڭ كەلەشەگىن“ تاقىرىپ ەتىپ، 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ 24 - رەتكى توپتىق ۇيرەنۋىندە ءتۇسىندىرۋ جاسادى.
2024 - جىلى 6 - ايدا شۋە چيكۇن 2023 - جىلعى مەملەكەتتىك ەڭ جوعارى عىلىم - تەحنولوگيا سيلىعىن الدى، باس شۋجي شي جينپيڭ ونىمەن ىقىلاسپەن قول الىسىپ، قۇتتىقتاپ، وعان مەدال تاعىپ، كۋالىك بەردى، تاعى ونى ءتوراعالار مىنبەسىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا وتىرۋعا ۇسىنىس ەتتى.
”باس شۋجي عالىمدار رۋحىن زور كۇشپەن اسقاقتاتىپ، قالىڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىن ۇلى مۇرات ورناتۋعا، وتاندى سۇيۋگە، ۇلەس قوسۋعا، جاڭالىق اشۋدى مۇرات ەتۋگە ىنتالاندىرۋدى باسا دارىپتەدى، بۇل مەنىڭ وتاننىڭ كۆانتتىق عىلىم - تەحنولوگيا ىستەرى ءۇشىن ءومىر بويى كۇرەس جۇرگىزۋ نىسانام مەن سەنىمىمدى ءتىپتى دە بەكەمدەي ءتۇستى“، - دەدى شۋە چيكۇن.
جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، چيڭحۋا داشۋەسىنىڭ پروفەسسورى ياۋ چيجى باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ وزىنە جازعان جاۋاپ حاتىن قاستەرلەپ ساقتاپ كەلەدى: ”ءسىز ەلگە قايتىپ وقىتۋشى بولعان 20 جىلدان بەرى وتانشىلدىق سۇيىسپەنشىلىگىڭىزدى وتان ءۇمىتىن اقتاۋ ارەكەتىنە اينالدىرىپ، چيڭحۋا داشۋەسىندە قاجىرلىلىقپەن ەڭبەكتەنىپ، ءۇن - ءتۇنسىز ۇلەس قوسىپ، ءبىلىم بەرىپ، ادام تاربيەلەپ، عىلمي زەرتتەۋ، جاڭالىق اشۋدىڭ بارىندە سۇبەلى تابىستارعا قول جەتكىزدىڭىز، سىزگە ىقىلاستى سالەم جولدايمىن“.
دۇنيەگە ايگىلى مامان رەتىندە، ياۋ چيجى امەريكاداعى ايگىلى مەكتەپتە ومىرلىك وقىتۋشى بولۋدان باز كەشىپ، ەلگە قايتىپ مەملەكەت ءۇشىن ۇزدىك دارىندىلاردى تاربيەلەپ بەردى. ونىڭ وقۋشىسى لۇي كايفىڭ دا ونىڭ ءىزىن قۋىپ، شەتەلدە ءبىلىم اسىرعاننان كەيىن چيڭحۋا داشۋەسىنە قايتا ورالىپ، ايقاسپالى ينفورماتسيا زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ كومەكشى پروفەسسورى بولدى.
”وسىنداي داۋىردە وسىنداي مىندەتتى ارقالاپ وتىرعان ءبىز قانداي باقىتتىمىز. عىلمي زەرتتەۋ دارىندىلارىنىڭ دامۋ ورتاسى بارعان سايىن جاقسارىپ كەلەدى، مەن دە قۇلشىنىسىم ارقىلى مەملەكەت ءۇشىن ۇلەس قوسامىن“، - دەدى لۇي كايفىڭ.
رۋح الاۋى تابان استىنداعى جولىمىزدى نۇرلاندىردى ءارى الىستاعى ارمانىمىزدى تۇتاندىردى.
”بىلىمگە قۇشتارلىقتان اينىماۋ، ىزدەنۋگە قىزىعۋشىلىقتى ساقتاۋ كەرەك“. 10 جىلدان بەرى جاۋ زىحۋان باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ وسى ءسوزىن ەستە بەرىك ساقتاپ، توقتاۋسىز ۇيرەنىپ، ۇزدىكسىز ءبىلىم تولىقتادى.
2016 - جىلى وقىتۋشىلار مەرەكەسى قارساڭىندا باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭ قالالىق 1 - تامىز مەكتەبىنە كەلىپ قىزمەت تەكسەردى. سول كەزدە ءالى ورتا مەكتەپتىڭ 1 - جىلدىعىندا وقيتىن جاۋ زىحۋان ساباقتاستارىمەن بىرگە باس شۋجيدىڭ قاسىندا وتىرىپ، وزدەرى جوبالاپ زەرتتەپ جاساعان عىلىم جالپىلاستىرۋ شاعىن جاساندى سەرىگىن قۋانا تانىستىردى.
”سەندەر ورتا مەكتەپ ساتىسىنان باستاپ عىلمي بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرىپ، اۋەستەرىڭدى، ارتىقشىلىقتارىڭدى دامىتىپ، بەرىك نەگىز قالاپ، بولاشاقتا داشۋەدە وقىعاندا وسى جاعىنداعى كاسىپتىك بىلىمدەردى ۇزدىكسىز ۇيرەنىپ، بۇلاردى ساباقتاستىرا الساڭىزدار، وتە كەرەمەت بولادى“. جاۋ زىحۋان باس شۋجيدىڭ كوپشىلىككە ۇمىتپەن قاراعان جانارىن ۇمىتقان ەمەس.
بيىل 9 - ايدا جاۋ زىحۋان بەيجيڭ داشۋەسىنە دوكتورلىق عىلمي دارەجە بويىنشا وقۋعا ءتۇسىپ، مي ماگنيتىن، بيولوگيالىق ماگنيتتى تەكسەرۋ سالاسىنا تەرەڭ تامىر تارتپاقشى: ”مەن وتاننىڭ تىرەكتىسى بولىپ جەتىلۋگە قۇلشىنىپ، باس شۋجيدىڭ ءۇمىتىن اقتايمىن“.
”عىلىم - تەحنولوگيا ارقىلى ادامزاتتىڭ قۇت - ىرىسىن اناعۇرلىم ويداعىداي ارتتىرىپ، جۇڭگو عىلىم - تەحنولوگياسى ارقىلى ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋگە اناعۇرلىم زور ۇلەس قوسۋ كەرەك“
مەملەكەتتىك باكتەريا ءشوپ ينجەنەرياسى تەحنولوگياسىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باس عالىمى لين جانشيدىڭ كەڭسەسىنە گلوبۋس قويىلعان، ونىڭ ۇستىنە 100دەن استام جىپىرلاعان بەلگى سالىنعان، بۇل باكتەريا ءشوپ تەحنولوگياسى جالپىلاستىرىلعان 100دەن استام مەملەكەت پەن رايونعا ۋاكىلدىك ەتەدى.
ءبىر ۋىس ءشوپ سۇيىسپەنشىلىكتى ون مىڭ شاقىرىمعا جالعادى. 2021 - جىلى 11 - ايدىڭ 19 - كۇنى 3 - رەتكى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ قۇرىلىسى اڭگىمە ماجىلىسىنە قاتىناسقان باس شۋجي شي جينپيڭ ءوزىنىڭ فۋجياندا قىزمەت ىستەگەن كەزىندە وسى اراعا ساپارلاي كەلگەن پاپۋا - جاڭا گۆينەياسى دۇڭگاۋدي ولكەسىنىڭ باستىعىن كۇتىپ العاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى: ”مەن وعان باكتەريا ءشوپ تەحنولوگياسىن تانىستىردىم، ولكە باستىعى ەستىپ بۇعان قاتتى قىزىقتى. سونىمەن مەن «تاۋ - تەڭىز سۇيىسپەنشىلىگى» تەلەفيلمىندەگى الگى لين جانشيدى جىبەردىم“.
«تاۋ - تەڭىز سۇيىسپەنشىلىگى» اتتى تەلەفيلمدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگياسى مامانى ليڭ ينۇڭنىڭ پروتوتيبى ءدال لين جانشي ەدى. سول رەتكى كەزدەسۋدەن كەيىن كوپ وتپەي، لين جانشي وڭتۇستىك تىنىق مۇحيتتاعى ارال ەلىنە باردى. قازىر ول جاسى 80نەن اسقانىمەن، ءالى دە ۇجىم باستاپ دۇنيە ءجۇزىنىڭ جەر - جەرىندە كۋرس اشىپ، ۇلگى كورسەتۋ بازالارىن قۇرۋدا.
”باكتەريا ءشوپ تەحنولوگياسىن قالىڭ وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ حالقىنا باقىت جاراتاتىن ’باقىت شوبىنە‘ اينالدىرۋ − باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ءۇمىتى ءارى عىلىم - تەحنولوگيانىڭ ناعىز قۇنى“، - دەدى لين جانشي.
”بەيدوۋ جۇيەسىنىڭ بۇكىل الەمگە اناعۇرلىم ويداعىداي قىزمەت وتەۋىنە، ادامزاتتى باقىتقا كەنەلتۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ“ باسا دارىپتەلدى، كوك جۋساننىڭ ”بۇكىل الەمدەگى، اسىرەسە، وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەردەگى نەشە ميلليونداعان ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارعاندىعى“ تۇراقتاندىرىلدى، ”بۋدانداستىرىلعان كۇرىشتىڭ سوناۋ 5 ۇلكەن قۇرلىقتاعى 70كە جۋىق ەلدە ەگىلىپ، ءار ەلدىڭ استىق ءونىمىن ارتتىرۋىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋىنا كورنەكتى ۇلەس قوسقاندىعى“ ماداقتالدى... ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ ۇستانىمىنان جازباي، باس شۋجي شي جينپيڭ قالىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىن الەمدىك سىن - سايىستارعا توتەپ بەرۋگە، ادامزاتتىڭ دامۋىن، العا باسۋىن جەبەۋگە جۇڭگونىڭ اقىل - پاراساتى مەن جۇڭگو كۇشىن قوسۋعا شابىتتاندىردى.
2026 - جىلى 5 - ايدىڭ 18 - كۇنى جۇڭگونىڭ 42 - رەتكى وڭتۇستىك ۇيەكتى تەكسەرۋ مىندەتىن اتقارعان ”شۋەلۇڭ 2“ جەڭىسپەن ورالدى. 199 كۇندىك ساپاردا 10 نەشە مەملەكەت پەن وڭىردەن كەلگەن عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى جۇڭگو جاقتىڭ ۇجىمىمەن قول ۇستاسا سەلبەستى.
”باس شۋجي شي جينپيڭ: وڭتۇستىك ۇيەكتە عىلمي تەكسەرۋ جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور، ادامزاتقا باقىت جاراتاتىن وسكەلەڭ ءىس، - دەپ باعا بەردى“. جۇڭگونىڭ 42 - رەتكى وڭتۇستىك ۇيەكتى تەكسەرۋ اترەتىنىڭ مۇشەسى، جۇڭگو ۇيەك زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ (جۇڭگو ۇيەك زەرتتەۋ ورنى) اعا ينجەنەرى لو گۋاڭفۋ 2014 - جىلى 11 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ اۆستراليانىڭ حوبارت پورت رايونىندا جۇڭگو مەن اۆستراليانىڭ وڭتۇستىك ۇيەكتى عىلمي تەكسەرۋ قىزمەتكەرلەرىنەن حال سۇراعانداعى ءارى جۇڭگونىڭ ”شۋەلۇڭ“ اتتى عىلمي تەكسەرۋ كەمەسىنىڭ قىزمەت جاعدايىن تەكسەرگەندەگى كورىنىستى ۇمىتا المايدى.
”باس شۋجيدىڭ ۇزدىكسىز كوڭىل بولۋىندە، ىلگەرىلەتۋىندە، ءبىز ماڭىزدى حالىقارالىق ىقپالعا يە ءبىر توپ زەرتتەۋ جەتىستىكتەرىنە قول جەتكىزىپ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن ءىرى ەل وبرازىن ايگىلەدىك“. وڭتۇستىك، سولتۇستىك ۇيەكتەردى 11 رەت تەكسەرۋدى اياقتاتقان لو گۋاڭفۋ تاعى ءبىر رەت ساپارعا شىعۋدى ءۇمىت ەتتى.
وزەندەر قوسىلسا عانا شالقار تەڭىزگە اينالادى.
”تەرەڭ ۋاقىتتاعى سيفرلى جەر شارى“، ”تەڭىز - مۇحيتتاعى كەرى ىعىسۋ“ سياقتى حالىقارالىق ءىرى عىلمي جوسپارلاردى باستاماشىلدىقپەن اتقارىپ، شەتەلدىك عارىشكەرلەردى جۇڭگو كەڭىستىك بەكەتىنىڭ ۇشۋ مىندەتىنە قاتىناسۋعا ۇسىنىس ەتتى، ”جۇڭگو تيانيان“، ”فىندوۋجى“ اتتى ادام الىپ جۇرەتىن سۇڭگۋ جابدىعى سياقتى 10 ءىرى عىلمي زەرتتەۋ نەگىزدىك قۇرىلعىسى بۇكىل الەمگە اشىق ۇستالدى... باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جەتەكشىلىگىندە، جۇڭگونىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرى ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءوزىن الۋەتتەندىرۋ بارىسىندا دۇنيە جۇزىمەن قاۋىشىپ، ەسىك اشۋ، سەلبەستىك جاساۋ بارىسىندا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، ىسكەرلىك كورسەتتى.
”الەمدىك عىلىم - تەحنولوگيانى باسقارۋعا ىشكەرىلەي ات سالىسىپ، جۇڭگونىڭ اقىل - پاراساتىن ارناپ، عىلىم - تەحنولوگيادا ىزگىلىككە تالپىناتىن مادەنيەت ۇستانىمىن سومداپ، عىلىم - تەحنولوگيانىڭ ادامزاتتىڭ قۇت - ىرىسىن اناعۇرلىم ويداعىداي ارتتىرۋىنا، جۇڭگو عىلىم - تەحنولوگياسىنىڭ ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋگە اناعۇرلىم زور ۇلەس قوسۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك“.
شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، قالىڭ عىلىم - تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرى بورىشتى ادا ەتىپ، ءورىس اشا العا ىلگەرىلەپ، عىلىم - تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋ، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ۇلى ءىسىن جۇزەگە اسىرۋ ۇلى جورىعىندا ەرلىكپەن العا باسۋدا.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 - ايدىڭ 6 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى).
