− شينجياڭداعى ورتا، شاعىن كاسىپورىندار ۇزدىكسىز دامىپ زورايدى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ما ينيڭ
جاقىندا وتكىزىلگەن 9 ـ كەزەكتى جۇڭگو − ازيا − ەۆروپا كورمەسىندە شينجياڭنان ٴبىر توپ ورتا، شاعىن كاسىپورىن شوعىرلى بوي كورسەتىپ، جاسامپازدىق جەتىستىكتەرىن كورمەلەپ، ەرەن ناقتى قۋاتى جاعىندا باسەكەلەسىپ، ازيا − ەۆروپا ەلدەرىنە باعىتتالعان سەلبەستىك، اۋىس ـ كۇيىس ”دوستار شەڭبەرىن“ ۇزدىكسىز ۇلعايتتى.
ورتا، شاعىن كاسىپورىندار − شينجياڭنىڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونىن قۇرۋداعى، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى جەتىلدىرۋدەگى ماڭىزدى جالىندى كۇشى. ”15 ـ جىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا شينجياڭ كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنداعى بوگەتتى تۇيىندەردى ۇزدىكسىز اشىپ، شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدەگى قيىن ماسەلەلەردى شەشىپ، قالىڭ ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ تەز ارادا ”شاعىن دا بىتىراندى“ بولۋدان ”ارنايى دا كەمەلدى“ بولۋعا، ”جاڭا دا قۋاتتى“ بولۋعا تيپ جاڭالاپ دارەجەسىن جوعارىلاتۋىن ىلگەرىلەتتى.
عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ارتىقشىلىعىن تياناق ەتتى
ازيا ـ ەۆروپا بازارىن بار كۇشپەن تۇتاستىردى
9 ـ كەزەكتى جۇڭگو − ازيا − ەۆروپا كورمەسىندە شينجياڭ تيانشان ليفت جاساۋ شەكتى سەرىكتەستىگى تاماشالاۋ ليفتىن، ەبدەيلى ۇيدە قولدانىلاتىن ليفتتى كورمەگە قويدى، تەمىر جول قۇرىلىسى اۋىر ونەركاسىبى شينجياڭ شەكتى سەرىكتەستىگى ٴتورت قاتارلى ارالاس ەنەرگيالى تايلاۋىش ماقتا تەرۋ ماشيناسىن بازارعا سالدى، يۇنكۇن ۋيلاي (شينجياڭ) عىلىم ـ تەحنولوگيا شەكتى سەرىكتەستىگى اكەلگەن قۇلتەمىر، قۇلتەمىر ٴيت ويىندارى، شينجياڭ حىڭيۋان جۇڭحۇي ٴتۇستى باسپا قوراپتاۋ جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ كورمەگە قويعان 5 جىل ۋاقىت جۇمساپ زەرتتەپ اشقان تاس قاعاز وراۋىش ساندىعى... كوپتەگەن ساۋداگەر ايالداپ قاۋمالاي تاماشالاپ، سەلبەستىك جاساسۋ جونىندە اقىلداستى.
”ٴبىزدىڭ كورمەگە شىعارعان ٴۇش وزەكتى ٴونىمىمىز − ”كۇنلۇن . شۋەباۋ“ اۆتوكولىگى، بەنزين قوراپشاسى جانە گاز ساقتاۋ تۇتىگى جەلىلەس ونىمدەرى، سونداي ـ اق تەز ارادا كوپتەپ وندىرىلەتىن EV-ATV تولىق ەلەكترلى، بارلىق جەر جاعدايىنا ۇيلەسەتىن دالالىق اۆتوكولىك (ەلەكترلى ATV قايراڭ اۆتوكولىگى)، كاسىپورىننىڭ ٴداستۇرلى جاساۋدان عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشاتىن كاسىپ سالاسىنا تيپ جاڭالاعان تولىق تىزبەكتى ورنالاستىرۋىن تولىق ايگىلەدى“. شينجياڭ داداۋ شارۋاشىلىق قارجى قوسۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى چاڭ ۋي تانىستىرىپ بىلاي دەدى: كاسىپورنىمىز كورمە تۇعىرىنان پايدالانىپ، شينجياڭنىڭ جابدىق جاساۋ تەحنولوگياسىنىڭ ارتىقشىلىعىن تولىق ايگىلەپ، ىرىقتىلىقپەن ازيا − ەۆروپا بازارىمەن ٴتۇيىلىسىپ، شەكارا اتتاعان ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىگىن تەرەڭدەتىپ، ساپالى ونىمدەرگە سۇيەنىپ شەتەل بازارلارىنا ٴورىس اشتى.
سيفرلى عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ جارىس جولى دا جارقىن تۇيىندەرگە تولدى. شينجياڭ شييان جاساندى زەردە شەكتى سەرىكتەستىگى دەربەس زەرتتەگەن شين ـ يان ۇلكەن ٴتىل مودەلى مەملەكەتتىڭ ”ينتەرنەت جەلىسى + ۇكىمەتتىك قىزمەت وتەۋ“ جونىنەن ۇلگى كورسەتۋ مىسالى بولىپ تاڭدالىپ، كوپتەگەن ولكە، اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇكىمەتتىك قىزمەت وتەۋ سالاسىندا ىرگە تەپتى.
وسى سەرىكتەستىكتىڭ كورمەگە قاتىناسۋ ىستەرىنە جاۋاپتى حاۋ لۇڭفي بىلاي دەدى: ”ورتا ازيا بازارىنىڭ كومەسكى كۇشىنە زور ٴۇمىت ارتىپ وتىرمىز، ۇرىمجىدە ورتالىق ساناشىق، چيپ سياقتى جابدىقتاردى ٴوندىرۋدى جوسپارلاۋدامىز“.
كاسىپورىنداردىڭ كورمەگە قاتىسۋعا كۇشتى قىزعىندىلىعى شينجياڭنىڭ كاسىپورىنداردى سۇيەمەلدەۋ، كاسىپورىندارعا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتىنىڭ كورنەكتى ونىمدىلىكتەرىن ايگىلەدى. شينجياڭ كاسىپورىنعا قىزمەت وتەۋ مەن كاسىپ سالاسىن باقىلاۋدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ويداعىداي ىستەپ، ورتا، شاعىن، ۇساق كاسىپورىنداردىڭ ەسەيىپ ـ تولىسۋىن كوپ ٴتۇرلى شارالاردى قاتار قولدانىپ سۇيەمەلدەدى، ٴبىرسىپىرا ورتا، شاعىن، ۇساق كاسىپورىندار الدەقاشان ارتۋدى ورنىقتىرۋدىڭ، جۇمىستانۋدى ورنىقتىرۋدىڭ، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋدىڭ تىرەكتى كۇشىنە اينالدى.
قۇنارلى توپىراقتا تەرەڭ تامىر تارتقىزىپ جەتىلدىردى
كاسىپورىنداردىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشى جانداندى
ٴۇرىمجى جوعارى، جاڭا تەحنولوگيالىق كاسىپ سالاسىن اشۋ رايونىندا (جاڭا قالا رايونى) شينچيكاڭ ٴدارى ـ دارمەك جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى وزەكتى كاسىپ سالاسى ارتىقشىلىعىنا سۇيەنىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ 2026 ـ جىلعى جاساۋ كاسىبى بويىنشا جەكە تۇردە اعا جۇلدەگەرلىكتى الىپ، بۇكىل شينجياڭداعى تۇڭعىش توپتا باعاناعا شىققان 10 كاسىپورىننىڭ قاتارىنان ورىن الدى. وسىدان بۇرىن وسى سەرىكتەستىك تاعى 7 ـ توپتاعى ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ”شاعىن قۋاتتى“ كاسىپورىندار تىزىمدىگىنە ٴساتتى تاڭدالعان ەدى.
”كاسىپورىن ىلگەرىندى ـ كەيىندى 12 جۇڭي ٴدارى ـ دارمەك ماتەريالدارى ولشەمدى ەگىمشىلىك بازاسىن قۇرىپ، ماقسارى، قىزىل ميا، ەتتى سۇڭعىلا سياقتى جەرگىلىكتى ٴدارى ـ دارمەك ماتەريالدارىن ولشەمدى، كولەمدى ەگۋدى ىسكە اسىردى. كاسىپورىن 200 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ قۇرعان ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول“ جۇڭي شيپاگەرلىگى ٴدارى ـ دارمەك ماتەريالدارى عىلىم ـ تەحنولوگيا كاسىپ سالاسى باقشاسى جىلىنا 5000 توننا جۇڭي شيپاگەرلىگى تۋرامالى دارىلەرىن وندىرە الادى“. وسى سەرىكتەستىكتىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى لي كى ـ اۋ تانىستىرىپ بىلاي دەدى: بيىل سيفرلى، زەردەلى، جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى، وسى زامانعى ۇيعۇر شيپاگەرلىگى ٴدارى ـ دارمەكتەرىن ٴوندىرۋ بازاسى قۇرىلىسى نىسانىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، جىلدىق ٴونىم قۇنىن 3 ميلليارد يۋاننان اسىرۋعا قۇلشىنىپ، ساپانى جوعارىلاتىپ ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى ورنىقتى ىسكە اسىرامىز.
ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ورتا، شاعىن كاسىپورىندار − جاڭالىق اشا دامۋدىڭ كوشباسشىلارى. سوڭعى جىلدارى شينجياڭ ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى ەسەلەپ مولايتىپ باۋلۋ ارەكەت جوسپارىن اتقارۋ ارقىلى ”تۇقىم تاڭداۋ، مايسا جەتىلدىرۋ، ساپالى باۋلۋ“ سىندى تولىق پەريودتى جەتىلدىرۋ جۇيەسىن قۇردى. قازىرگە دەيىن بۇكىل رايون بويىنشا جالپى جاڭالىق اشۋ ۇلگىسىندەگى 2815 ورتا، شاعىن كاسىپورىن، ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان 1303 ورتا، شاعىن كاسىپورىن، مەملەكەت دارەجەلى ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ”شاعىن قۋاتتى“ 61 ورتا، شاعىن كاسىپورىن جەتىلدىردى.
ساپالى كاسىپورىن جەتىلدىرۋمەن قاتار، شينجياڭ بۇكىل ەلدەگى جاڭالىق اشۋ، شارۋاشىلىق قۇرۋ جارىستارىنا ساپالى نىسانداردى ۇزدىكسىز جونەلتىپ وتىردى.
6 ـ ايدىڭ 16 ـ كۇنى 11 ـ كەزەكتى ”جۇڭگونىڭ شارۋاشىلىق قۇرۋشىلارى“ شينجياڭ ورتا، شاعىن كاسىپورىندار جاڭالىق اشۋ، شارۋاشىلىق قۇرۋ جارىسى ۇرىمجىدە باستالىپ، شارۋاشىلىق قۇرۋشىلارعا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋ، ٴوندىرىس پەن قارجى قۇراۋدى ٴتۇيىلىستىرۋ، سايكەسىپ زەرتتەپ اشۋ كوپىرىن سالدى.
شينجياڭ جۇڭكى BIPV فوتوۆولت تەرەزە ۇجىمىنىڭ جاۋاپتىسى سۇن شۋۋي بىلاي دەدى: ۇلكەن جارىس شارۋاشىلىق قۇرۋشىلاردىڭ ’سىنتاسى‘ ٴارى ارماننىڭ ’ۇدەتكىشى‘ بولىپ، ٴبىزدىڭ شوقتىعى بيىك قارجى قوسۋشىلارمەن، كاسىپ سالاسى ماماندارىمەن ىشكەرىلەي پىكىر اۋىستىرۋىمىزعا، باعالى جەتەكتەۋگە جانە قولداۋعا يە بولۋىمىزعا مۇمكىندىك جاسادى“.
10 جىلدىق جارىستىڭ تابىسى قوماقتى بولدى: بۇكىل شينجياڭنان 5260 ساپالى نىسان بىرگە قاتىناستى، 212 تاڭداۋلى نىسان اۆتونوميالى رايون دارەجەلى سيلىققا يە بولدى، 92 نىسان مەملەكەتتىك 500 ەگەي كاسىپورىن، 200 ەگەي كاسىپورىن، 100 ەگەي كاسىپورىن قاتارىنا كىردى، مۇنىڭ ىشىندە 16 نىسان مەملەكەتتىك شەشۋشى جارىستا سيلىققا يە بولدى. نىسان جەتىستىكتەرىنىڭ ٴساتتى تياناقتانۋى 800 ميلليون يۋاننان استام قارجى قۇراۋعا قول جەتكىزىپ، جارىس ارقىلى اقىل ـ پاراسات ۇيىستىرۋدى، جاڭالىق اشۋ ارقىلى كاسىپ سالاسىنا قۋات ۇستەۋدى شىن مانىندە ورىنداپ، تيانشان الابىندا شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ ومىرشەڭ كۇشىن ۇزدىكسىز جارىققا شىعاردى.
فينانستىق قامتاماسىزدىقتى كۇشەيتتى
كاسىپورىنداردىڭ قارجى قۇراۋى قيىن بولۋ ماسەلەسى باسەڭدەدى
ارنايى قارجىلار دالمە ـ ٴدال تياناقتانىپ، ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ جاڭالىق اشا دامۋىنا جاندى كۇش قوستى.
شينجياڭ جينشۋەچى عىلىم ـ تەحنولوگيا جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى ”تىكە جەتكىزۋ، تەز يگىلىكتەنۋ“ مەحانيزمىنە سۇيەنىپ، 2026 ـ جىلعى اۆتونوميالى رايوننىڭ ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى باۋلۋ نىسانى سيلىق قارجىسىنا يە بولدى. ناقتى قارجىلىق قولداۋ كاسىپورىنداردىڭ تەحنولوگيانى ۇزدىكسىز زەرتتەپ اشۋىنا ورنىقتىرعىش ازىرلەدى.
”بىلتىر ٴبىز زەرتتەپ اشقان اق ٴتۇستى ەرەكشە ماي، كۇپشەك ماي سياقتى جىبىتكىش ماي ونىمدەرىن ولشەمدى وندىرە باستادىق. وسى رەتكى ساياساتتىڭ پايداسى ٴبىزدىڭ جاڭا ونىمدەردى زەرتتەپ اشۋ سەنىم تياناعىمىزدى نىعايتا ٴتۇستى“. وسى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى لي شياۋحى مىنالاردى ٴبىلدىردى: سەرىكتەستىك كەلەسى قادامدا جاڭا ەنەرگيالى اۆتوكولىك، تومەن كومىر قىشقىل گازدى تەحنولوگيا، سيفرلى شارۋاشىلىق سياقتى جاڭادان گۇلدەنگەن جارىس جولدارىنا اتوي سالىپ، كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ جاڭا ورايىن مىقتى يگەرەدى.
ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ورتا، شاعىن كاسىپورىندار قوسىنىن ۇزدىكسىز ۇلعايتۋ ٴۇشىن، شينجياڭ قازىنالىق قولداۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىردى. 2019 ـ جىلدان بەرى مەملەكەتتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنا ارناعان 400 ميلليون يۋاننان استام قارجىسىنا كۇش سالا قول جەتكىزىپ جانە وعان ورنالاستىرۋ جاساپ، 1000نان اسا ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ورتا، شاعىن كاسىپورىنعا تيىمدىلىك جاساپ، كاسىپورىننىڭ تەحنولوگيادان قامال الۋدى ورنىقتى قاداممەن ورىستەتۋىنە دەم بەرىپ، كاسىپورىنداردىڭ جاڭالىق اشۋ نەگىزىن ۇزدىكسىز بەكەمدەدى.
قازىنالىق جاقتان سيلاۋ ـ تولىقتاۋدان سىرت، بۇكىل رايونىمىزدا ”ٴبىر ايدا ٴبىر تىزبەك“، ”10 بانكە، 100 ميلليارد يۋان، 10 مىڭ كاسىپورىن“ قارجى قۇراۋ بويىنشا قىزمەت وتەۋدى ۇدايىلاندىرا ورىستەتتى، سەلبەستىك جاساسقان 17 فينانس قۇرىلىمى 30 مىڭنان استام ورتا، شاعىن كاسىورىنعا 560 ميلليارد يۋاننان استام قارىز اقشا بوساتىپ، قارجى قۇراۋدىڭ وزىندىك قۇنىن ٴونىمدى تومەندەتىپ، كاسىپورىنداردىڭ قارجى اينالىمى قيىن بولۋ ماسەلەسىن شەشتى. سونىمەن ٴبىر ۋاقىتتا كاپيتال بازارىنىڭ قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، باتىس سولتۇستىكتەگى 5 ولكە، اۆتونوميالى رايوندا الدىمەن ”ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان“ ارناۋلى بولىگىن اشىپ، 253 جەرگىلىكتى كاسىپورىندى جانە بيڭتۋان كاسىپورىندارىن بولىككە ەنگىزىپ باۋلىپ، جەتىلدىرۋ ساتىسىنا، ولشەمدەندىرۋ ساتىسىنا كىرگەن 60 كاسىپورىندى سيلادى. وسىمەن ٴبىر ۋاقىتتا مەملەكەت پەن اۆتونوميالى رايون 272 ميلليون يۋان ارناۋلى قارجى بوساتىپ قارجى قۇراۋعا كەپىل بولاتىن قۇرىلىمداردى قولداپ، رايونىمىزداعى جىلدىق كەپىل قارجى مولشەرى %2تەن تومەن بولعان قارجى قۇراۋعا كەپىل بولاتىن قۇرىلىمداردى سيلادى.
تولاسسىز قارجى قاينارى مەن سايكەستى ساياساتتىق پايدانىڭ ۇزدىكسىز قاباتتاسۋىندا، تيانشان الابىنداعى ورتا، شاعىن كاسىپورىندار شايقاسقا جەڭىل اتتانىپ، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋ تولقىنىندا ۇزدىكسىز قوزعالىس قۋاتىن توپتاپ، ارشىندى قاداممەن العا باستى.
