ىشكى سۇرانىستى كەڭەيتۋدى كوزدەپ، كوپ جاقتان كۇش سالىپ، قارجى قوسۋ ءورىسىن كەڭەيتتى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى شى شين
شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق كارتاسىن اشقاندا، قارجى قوسۋ باستان - اياق جالپى جاعدايعا ساياتىن شەشۋشى كىلت.
”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلى ىشكى سۇرانىستىڭ كومەسكى كۇشىن جارىققا شىعارۋ مەن ارتۋدىڭ قوزعالىس قۋاتىن اۋىستىرۋ سىندى قوس تاقىرىپ الدىندا، شينجياڭ ءونىمدى قارجى قوسۋدى كەڭەيتۋدى ارتۋدى ورنىقتىرۋدىڭ، قۇرىلىمدى رەتتەۋدىڭ، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋدىڭ شەشۋشى شاراسى ەتتى. بيىلعى اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇكىمەت قىزمەتىنەن باياندامادا قارجى قوسۋدىڭ شەشۋشى رولىن ساۋلەلەندىرۋ ايقىن العا قويىلدى؛ اۆتونوميالى رايوننىڭ ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا قارجى قوسۋدىڭ ۇيلەسىمدى ارتۋىن ساقتاپ، قارجى قوسۋ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، قارجى قوسۋدىڭ جالپىلىق ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ العا قويىلدى.
ءبىرىنشى ماۋسىمداعى تەبىندى باستالۋدان الدىڭعى 5 ايداعى ورنىقتى اينالىمعا دەيىن شينجياڭ قارجى قوسۋدىڭ ”ىلگەرىلەۋى“ ارقىلى دامۋدىڭ ”ورنىقتىلىعىنا“ تىرەك بولىپ، نەگىزدىك قۇرىلعى، كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋ سىندى 3 ۇلكەن سالادا سايكەسە كۇش سالىپ، ءونىمدى قارجى قوسۋ تىڭ ءورىسىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، جوعارى ساپالى دامۋعا باياندى قوزعالىس قۋاتىن توپتادى.
نەگىزدىك قۇرىلعىلارعا قارجى قوسۋ تەبىنى ارتىپ، قارقىنى تەزدەدى
نەگىزدىك قۇرىلعىلار − ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ ماڭىزدى تىرەگى.
6 - ايدىڭ 30 - كۇنى ۇرىمجىدەگى تۇڭعىش سۋ تارتىپ ەنەرگيا جيناۋ ەلەكتر ستانسياسى − شينجياڭ دابانچىڭ سۋ تارتىپ ەنەرگيا جيناۋ ەلەكتر ستانسياسى رەسمي جۇمىس باستادى. بۇل نىساننىڭ جوباداعى اگراگات سيىمدىلىعى 1400 مەگاۆات، جالپى 10 ميلليارد 510 ميلليون يۋان قارجى قوسىلعان، ۇرىمجىدەگى جەكە قارجى قوسۋ كولەمى ەڭ ۇلكەن تازا ەنەرگيا نەگىزگى قۇرىلىس نىسانى، ول ەلەكتر قۋاتى جۇيەسىنىڭ قاۋىرت شاعىن رەتتەۋ، سايابىر شاعىن تولتىرۋ، ەنەرگيا ساقتاۋ سياقتى مىندەتتەردى جاپپاي ارقالاپ، شينجياڭنىڭ جاڭاشا ەلەكتر قۋاتى جۇيەسى قۇرىلىسىنا پارمەندى تىرەك ازىرلەيدى. سالىنىپ ىسكە قوسىلعاننان كەيىن، جىلىنا 705 مىڭ توننا ولشەمدى كومىر ۇنەمدەپ، ءبىر ميلليون 750 مىڭ توننا كومىر قىشقىل گازىن از ىعىستىرۋعا بولادى.
سول كۇنى قۇلجادان اقسۋعا دەيىنگى تەمىر جولدىڭ تۇتاس جەلىسى جۇمىس باستادى. شينجياڭدى اينالاتىن تەمىر جولدىڭ ەڭ سوڭعى بۋىنى رەتىندە، ول وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى، قاشقار − حوتان تەمىر جولى، لوپنۇر − چارقىلىق تەمىر جولى، كۇيتۇن − التاي تەمىر جولى سياقتىلارمەن بىرگە شينجياڭدى اينالاتىن تەمىر جول ۇلكەن اينالما جەلىسىن قالىپتاستىرادى. سول كەزدە شينجياڭ تاس جول، تەمىر جول، حالىقتىق اۆياتسيا جالپىلىق قاتىناس اينالما جەلىسىن قالىپتاستىرىپ، دامۋ جۇلگەسىن اناعۇرلىم بەكەمدەيدى.
نىسان ”ءتۇيىن“، تۇيىندەردى تۇتاستىرىپ جەلى قالىپتاستىرىپ، جەلىدەن تور قۇرادى، شينجياڭدا نەگىزدىك قۇرىلعىلارعا قوسىلعان قارجى ”ساننىڭ كەڭەيۋىنەن“ ”ساپانىڭ جوعارىلاۋىنا“ قاراي بۇرىلىس جاسادى.
بيىل شينجياڭنىڭ قاتىناس - تاسىمال كاسىبى تۇراقتى مۇلىككە 90 ميلليارد يۋان قارجى قوسۋدى جوسپارلادى، مۇنىڭ ىشىندە تاس جول قاتىناسىنا 84 ميلليارد 480 ميلليون يۋان، جەرگىلىكتى تەمىر جول جانە تەمىر جول ارناۋلى جەلىسىنە 5 ميلليارد 300 ميلليون يۋان قارجى قوسىلادى. 24 ءتۇيىندى نىسان جەدەل ىلگەرىلەتىلىپ، 22 نىسان بيىل سالىنىپ بولۋعا كۇش سالىپ، جول تورىنىڭ تىعىزدىعى مەن تۇتاسۋ تەرەڭدىگى قاتار جوعارىلاتىلادى.
سۋ يگىلىگى جاعىندا، تورلاستىرۋدى، توردى تولىقتاۋدى، تىزبەكتى كۇشەيتۋدى نەگىزگى ءتۇيىن ەتىپ، تۇتاس جىلدا تۇراقتى مۇلىككە 40 ميلليارد يۋاننان استام قارجى قوسۋ نىساناسىن كوزدەپ، سۋ بايلىعىن ۇنەمدى، شوعىرلى پايدالانۋ، وسىزاماندانعان سۋ تورى قۇرىلىسى، وسىزاماندانعان سۋ، قۋاڭشىلىق اپاتىنان ساقتانۋ جۇيەسىن ورناتۋ سياقتى ءتۇيىندى قىزمەتتەردى جۇيەلىلەندىرىپ ىلگەرىلەتىپ، جاسىل القاپ ەكونوميكاسىنىڭ ”سۋ حاۋىپسىزدىگى تومەنگى شەگى“ بەكەمدەلىنەدى.
ەلەكتر قۋاتى سالاسىندا، شينجياڭ بيىل اسقىن جوعارى كەرنەۋلى، ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر تورىن جاڭادان سالۋ جانە جالعاستى سالۋ ينجەنەرياسىنان 30 نەشەسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتەدى. ۇزدىكسىز جيىلەپ، دارەجەسى جوعارىلاعان تىرەكتى ەلەكتر تورى ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا ورنىقتى قوزعالىس قۋاتىن جەتكىزەدى.
ءبىر جول الىسقا تۇتاسادى، ءبىر ەلەكتر ستانسياسى سان مىڭداعان وتباسىن نۇرلاندىرادى − نازاردى نەگىزدى كۇشەيتۋگە، قوزعالىس قۋاتىن ارتتىرۋعا، ۇزاق بولاشاققا تيىمدىلىك جاساۋعا شوعىرلاندىردى، شينجياڭ اتقارىپ وتىرعان كەلەلى بەلگى سيپاتتى ينجەنەريا ءارى دامۋ سەنىمىنىڭ ونان ارى بەكەمدەلۋى، ءارى بولاشاققا بەت العان ىرىقتى ورنالاستىرۋ.
كاسىپ سالاسىنا قارجى قوسۋ جاڭالانۋعا، جاسىلدانۋعا بۇرىلىس جاسادى
قارجى قوسۋ جالپى مولشەرىن ارتتىرۋ عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، دامۋ لوگيكاسىنىڭ تەرەڭ قايتا سومدالۋى. شينجياڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلاردىڭ ”قاتتى تىرەگىن“ بەكەمدەۋمەن بىرگە، قارجى قوسۋ ءتۇيىنىن جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالاسى مەن جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى سالالارعا قاراي كەڭەيتۋدى جەدەلدەتتى.
6 - ايدىڭ 30 - كۇنى تارباعاتاي ايماعى تولى اۋدانى شىنچىڭ زەردەلى ەسەپتەۋ ورتالىعى نىسانى جۇمىس باستادى. بۇل نىسانعا جالپى ءبىر ميلليارد 900 ميلليون يۋان قارجى قوسىلىپ، جوعارى ولشەمدى A تۇردەگى ماشينا بولمەلەرى جانە عىلمي زەرتتەۋ كەڭسەسى، ەنەرگيا ساقتاۋ سايكەستى قۇرىلعىلارى سالىنىپ، جاساندى زەردەنىڭ ۇلكەن مودەل جاتتىعۋىنا، ەسەپتەۋ قۋاتى تۇجىرىمىنا جوعارى دەڭگەيلى ەسەپتەۋ قۋاتى تىرەگىن ازىرلەيدى.
انحۇي − شينجياڭ جاساندى زەردەلى عىلىم - تەحنولوگيا كاسىپ سالاسى باقشاسىنىڭ ماشينا بولمەسىنە كىرگەندە، قاتار - قاتار سەرۆەر ىشكابى رەتتى ءتىزىلىپ، بەلگى شامدار توقتاۋسىز جىلتىلداپ تۇر ەكەن، بۇل ارادا ەسەپتەۋ قۋاتى 1021P سالىنىپ بولىپ، ىسكە قوسىلدى، بۇل ۇرىمجىدەگى تۇڭعىش 1000Pدان اسقان توعىسپالى زەردەلى ەسەپتەۋ ورتالىعى. وسى كاسىپ سالاسى باقشاسىنىڭ جاۋاپتىسى بىلاي دەپ تانىستىردى: شىعىس بولىكتەگى كوپتەگەن جاساندى زەردە كاسىپورىندارىنا ۇلكەن مودەل جاتتىعۋى جاعىنان قولداۋ كورسەتتىك، ”شينجياڭنىڭ جاسىل ەلەكترىنىڭ وزىندىك قۇن ارتىقشىلىعى ەسەپتەۋ قۋاتىنان پايدالانۋدىڭ وزىندىك قۇنىن شىعىس بولىكتەن شامامەن ％20 تومەندەتتى، بۇل زەرتتەۋ - اشۋ تيبىندەگى كاسىپورىندار جونىنەن ەرەكشە باۋراۋ قۋاتىنا يە“.
”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا شينجياڭ بۇرىن بولىپ كورمەگەن بەكىممەن ”شىعىستىڭ ساندى مالىمەتتەرىن باتىستا ەسەپتەۋ“ ستراتەگيالىق ورايىن مىقتى يگەرىپ، جاسىل ەلەكتردىڭ وزىندىك قۇنى، تابيعي سۋىتۋ قاينارى، جەر بايلىعى جانە باتىسقا ەسىك اشۋدىڭ وڭىرلىك ورىن ارتىقشىلىعىنا سۇيەنىپ، ەسەپتەۋ قۋاتى كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ جاڭا بيىگىن كۇش سالا قالىپتاستىرۋدا. قازىر ءۇرىمجى، سانجى، قارامايلى، قۇمىل سىندى 4 ۇلكەن ەسەپتەۋ قۋاتى شوعىرى نەگىزىنەن قالىپتاسىپ، سالىنىپ بولعان زەردەلى ەسەپتەۋ كولەمى 30 مىڭ Pعا تايادى. اۆتونوميالى رايوننىڭ ءبىر تۇلعالانعان ەسەپتەۋ قۋاتى تورىن باقىلاۋ - ولشەۋ، ورنالاستىرۋ تۇعىرىنا مەردىگەر شاقىرىلىپ بولدى، مەجەمەن بيىل جىل سوڭىنان بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلەدى، بولاشاقتا بۇكىل شينجياڭنىڭ ەسەپتەۋ قۋاتى بايلىعىن ءبىر تۇتاس باقىلاپ - ولشەۋ، ورنالاستىرۋ جۇزەگە اسىرىلىپ، بۇكىل ەلدىڭ ءبىر تۇلعالانعان ەسەپتەۋ قۋاتى تورىمەن جاپپاي تۇيىلىستىرىلەدى.
ەسەپتەۋ قۋاتىنىڭ تياناعى ەلەكتر قۋاتى، ەلەكتر قۋاتىنىڭ تياناعى جاسىل ەلەكتر.
چارقىلىق اۋدانىندا جۇڭگو چاڭجياڭ سانشيا توبى شەكتى سەرىكتەستىگى قارجى قوسىپ سالعان ”شينجياڭ ەلەكترىن سىرتقا جەتكىزۋ“ 4 - ارناسىنىڭ ەلەكتر قاينارى نىسانى تارتىپپەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. ”شينجياڭ ەلەكترىن سىرتقا جەتكىزۋ“ 4 - ارناسى ينجەنەرياسىنا شامامەن جالپى 100 ميلليارد يۋان قارجى قوسىلعان، مۇنىڭ ىشىندە ەلەكتر قاينارى نىسانىنا مولشەرمەن قوسىلعان جالپى قارجى 71 ميلليارد 800 ميلليون يۋان بولىپ، جوسپارداعى جالپى اگراگات سيىمدىلىعى 19 ميلليون كيلوۆاتقا تايايدى. نىسان سالىنىپ بولىپ وندىرىسكە قوسىلعاننان كەيىن، سىچۋان، چۇڭچيڭ وڭىرىنە جەتكىزەتىن جاسىل ەلەكتر سالىستىرماسى ％60تەن اسادى، كەشكى قاۋىرت مەزگىلدە 5 ميلليون كيلوۆاتتىق سەنىمدى ەلەكتر تىرەگىن ازىرلەي الادى.
”شىعىستىڭ ساندى مالىمەتتەرىن باتىستا ەسەپتەۋدەن“ ”شينجياڭ ەلەكترىن سىرتقا جەتكىزۋگە“ دەيىن شينجياڭنىڭ بايلىق ارتىقشىلىعى دامۋ ارتىقشىلىعىنا جەدەل اينالۋدا.
ساپالى نىسانداردىڭ تياناقتانۋىنىڭ، كاسىپ سالاسىنىڭ جەدەل دامۋىنىڭ استارىندا كەمەلدى ساياساتتىق قامتاماسىزداندىرۋ مەن جوعارى ءونىمدى قىزمەت وتەۋ تىرەگى جاتىر. اۆتونوميالى رايون «ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارۋىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ءبىرقانشا شارانى» العا قويىپ، ولكە دارەجەلى باسشىلاردىڭ كوتەرمەگە الىپ بايلانىس جاساۋ مەحانيزمى ارقىلى نىسان قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، جاڭا ەنەرگيا كاسىپ سالاسى توڭىرەگىندە ارتقان مولشەردىڭ باسەكەلى باعاسى، دەربەس ەنەرگيا ساقتاۋ سيىمدىلىعىنىڭ ەلەكتر باعاسى سياقتى ساياساتتاردى شىعارىپ، ءونىمدى قارجى قوسۋدىڭ ارتۋ ءورىسىن ۇزدىكسىز كەڭەيتتى.
ادامعا قارجى قوسىلىپ، ىشكى سۇرانىستىڭ كومەسكى كۇشى قاۋلادى
كاسىپ سالاسىنىڭ جاڭالانۋىنىڭ، قۇرىلىمنىڭ ساپالى بولۋىنىڭ سوڭعى تياناعى ادامدا. ءونىمدى قارجى قوسۋدا ”زات“ تا، ”ادام“ دا بار بولۋ كەرەك. شينجياڭ ادامعا دەگەن قاجەت پەن دامۋدى اناعۇرلىم كورنەكتى ستراتەگيالىق ورىنعا قويدى، بيىلعى ۇكىمەت قىزمەتىنەن باياندامادا ادامعا قارجى قوسۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتۋ ايقىن العا قويىلدى.
ۇستانىم وزگەرىسى، ەڭ اۋەلى، ”قارتتار مەن بالالارعا“ قىزمەت وتەيتىن كۇندەلىكتى جاعدايدا جاندى بەينەلەندى.
ءۇرىمجى قالاسى تيانشان رايونى بايگە الاڭى ءمالىسى بايگە الاڭى باتىس الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ كورشىلەر ورتالىعىنا تۇستەن كەيىن ساعات 6دا ما جيە ءدال ۋاعىندا 2 جاستاعى قىزىن الۋعا كەلدى، ”بۇرىن ايەلىم تەك ۇيدە بالا عانا باعاتىن، قازىر الەۋمەتتىك اۋماق ۋاقىتشا اماناتتاپ باعۋ قىزمەت وتەۋىن ازىرلەگەندىكتەن، بالامنىڭ باراتىن جەرى بار بولدى، ءبىز ۋايىمنان ارىلدىق، ول قايتادان جۇمىسقا شىقتى“.
كورشىلەر ورتالىعىنىڭ 2 - قاباتى اماناتتاپ باعۋ ورتالىعى، 1 - قاباتى حالىققا قولايلى تۇرمىس اۋماعى، وسى اراداعى قالىپتى باعاداعى الەۋمەتتىك اۋماق اسحاناسى قارتتارعا ەرەكشە ءتيىمدى باعاداعى تاماق شىعارىپ قانا قويماي، ءجۇرىس - تۇرىسى قولايسىز قارتتارعا تاماقتى ۇيىنە جەتكىزىپ بەرىپ قىزمەت وتەيدى − ءبىر عيمارات ەكى ۇرپاق ادامداردىڭ الاڭسىز بولۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
مۇنداي الەۋمەتتىك اۋماقتا اماناتتاپ باقتىرۋ، قارتتاردى كۇتىمدەۋ قىزمەت وتەۋ تورى شينجياڭدا جەدەل جالپىلاسۋدا. بيىل ورتالىق قازىنا اۆتونوميالى رايونعا ورتالىقتىڭ نەگىزدىك قۇرىلىس قارجىسى مەجە ەسەبىنەن 9 ميلليارد 260 ميلليون يۋان ءتۇسىرىپ، وقۋ - اعارتۋ كولەمىن كەڭەيتۋ، ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ، قارتتاردى كۇتىمدەۋ مەن اماناتتاپ باقتىرۋ سياقتى سالالارعا ءتۇيىندى تۇردە قولداۋ كورسەتتى، بوسانۋ − اماناتتاپ باقتىرۋ − تاربيەلەۋ جانە ۇيدە، الەۋمەتتىك اۋماقتا قارتتاردى كۇتىمدەۋ قىزمەت وتەۋى تورى العاشقى ادىمدا قالىپتاسىپ، ”ءبىر ءىستى جوعارى ونىمدىلىكپەن ءبىتىرۋ“ تۇرىندەگى جۇمىس ءبىتىرۋ ۋاقىتى ورتا ەسەپپەن ％5. 61 قىسقاردى.
”ادامعا قارجى قوسۋ“ سىندى دامۋ ۇستانىمى كەڭ كولەمدى ورتاق تانىم قالىپتاستىرىپ، اماليات بارىسىندا جالپىلاسۋدا.
بيىل نازاردى جوعارى مەكتەپ بىتىرگەن وقۋشىلار سياقتى ءتۇيىندى قاۋىمعا شوعىرلاندىرىپ، ەڭبەكشىلەردىڭ جۇمىستانۋىنا قامقورلىق جاساۋ، كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ ارەكەتىن ۇزدىكسىز اتقارىپ، تۇتاس جىلدا قالا - قالاشىقتاردا 470 مىڭنان استام ادامدى تىڭنان جۇمىستاندىرۋعا كۇش سالادى؛ مىندەتتى وقۋ - اعارتۋ ساتىسىنداعى كەمىندە 400 ساپالى مەكتەپ تىڭنان قوسىلىپ، ادەتتەگى ورتا مەكتەپتەرگە وقۋشى قابىلداۋ جوسپارى ％10 تىڭنان ارتادى، مۇنىڭ ىشىندە ساپالى ادەتتەگى ورتا مەكتەپتەرگە وقۋشى قابىلداۋ جوسپارى الدىڭعى جىلداعىدان ％5تەن استام ارتادى؛ قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى جالعا بەرىلەتىن 24 مىڭ تۇرعىن ءۇيدى توپتاپ، قالاداعى جاڭا قالا تۇرعىندارى، جاستار سياقتى قاۋىمنىڭ كەزەڭدىك تۇرعىن ءۇي قاجەتىن ۇزدىكسىز قاناعاتتاندىرادى...
ۇكىمەت ”حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋعا“ قارجى قوسۋمەن بىرگە، حالىقتىق كاپيتال دا ”ومىرشەڭ كۇشىن“ ارتتىرۋدا. بيىل شينجياڭدا جاڭادان سالىنعان ءتۇيىندى نىسانداردا حالىقتىق كاپيتالدىڭ ات سالىسۋ مولشەرى تۇڭعىش رەت ％3. 41تەن اسىپ، تەمىر جولدان، سۋ يگىلىگىنەن جاڭا ەنەرگياعا، ەسەپتەۋ قۋاتى نەگىزدىك قۇرىلعىلارىنا دەيىن حالىقتىق كاپيتالدىڭ كەلەلى نىساندارعا ات سالىسۋ ارناسى ۇزدىكسىز كەڭەيدى. ”حالىقتىق قارجى قوسۋعا ارناۋلى كەپىل بولۋ جوسپارى“ جاپپاي جالپىلاستىرىلىپ، تياناقتاندىرىلىپ، قارجى قۇراۋداعى قيىن ماسەلەلەر دالمە - ءدال شەشىلدى.
”15 - بەسجىلدىق“ جوباداعى كەلەلى ينجەنەريالىق نىسانداردىڭ تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەۋىنە ىلەسە، ءونىمدى قارجى قوسۋ، ءسوز جوق، مەملەكەت ستراتەگياسىنا تىرەك بولۋ، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى جەبەۋ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە، جاقسارتۋعا قىزمەت وتەۋ بارىسىندا اناعۇرلىم زور رول اتقارىپ، شينجياڭنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا اناعۇرلىم تەبىندى، اناعۇرلىم باياندى دامۋ سەرپىنىن توپتايدى.
