− باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ مەملەكەتتىك عىلىم ـ تەحنولوگيا سيلىعىن بەرۋ جينالىسىندا، ەكى اكادەميانىڭ اكادەميكتەر جينالىسىندا، جۇڭگو عىلىم ـ تەحنولوگيا قوعامىنىڭ مەملەكەتتىك 11 ـ قۇرىلتايىندا سويلەگەن ماڭىزدى ٴسوزىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندە
□ حالىق گازەتىنىڭ شولۋشىسى
قازىر 2035 ـ جىلى عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋعا نەبارى 9 جىل ۋاقىت قالدى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلى − عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرىلىسىنىڭ شەشۋشى قامال الۋ مەزگىلى.
مەملەكەتتىك عىلىم ـ تەحنولوگيا سيلىعىن بەرۋ جينالىسىندا، ەكى اكادەميانىڭ اكادەميكتەر جينالىسىندا، جۇڭگو عىلىم ـ تەحنولوگيا قوعامىنىڭ مەملەكەتتىك 11 ـ قۇرىلتايىندا باس شۋجي شي جينپيڭ: ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرىلىسىنىڭ ستراتەگيالىق مىندەتىن تەرەڭ ٴتۇسىندىرىپ، ”پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيا ىستەرى جونىندەگى ورنالاستىرۋلارىنىڭ تياناقتانۋىن بار كۇشپەن ويداعىداي يگەرۋ كەرەك“، ”2035 ـ جىلعا بارعاندا عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋ نىساناسىنا قاراي نىق قادام تاستاۋ كەرەك“ دەپ باسا دارىپتەدى.
2035 ـ جىلعا بارعاندا عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋ − شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەل ٴىشى جانە حالىقارا سىندى ەكى كەلەلى جاعدايدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ەلىمىزدىڭ دامۋ اۋقىمىن يگەرە وتىرىپ جاساعان ستراتەگيالىق جوباسى، ونان دا ماڭىزدىسى، سىرتقى حاۋىپ ـ قاتەر مەن سىن ـ سايىستارعا بايىپتىلىقپەن توتەپ بەرىپ، دامۋ ىرىقتىلىق ۇقىعىن مىقتى يگەرۋدەگى تەرەڭ جوسپارى.
جاعداي ادامدى ماجبۇرلەۋدە، بورىش جورىققا اتتانۋعا ۇندەۋدە. كۇردەلى دە قۇبىلمالى دامۋ ورتاسى الدىندا ەلىمىز عىلىم ـ تەحنولوگيانىڭ جەتەكشى ستراتەگيالىق تىرەگىنە بۇرىنعى ٴارقانداي كەزدەگىدەن دە نەعۇرلىم مۇقتاج بولىپ وتىر.
قامال الىپ، قيىندىقتاردى جەڭىپ، كەزەڭنەن اسىپ، قىساڭنان وتۋدە، ەڭ ٴتۇبىرلىسى، يدەيا مەن ارەكەتتى پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىمەن، ورنالاستىرۋلارىمەن شىن مانىندە بىرلىككە كەلتىرىپ، سەنىم مەن بەكىمدى نىعايتىپ، ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبادا بەلگىلەنگەن نىسانا ـ مىندەتتەردى مىقتاپ ارقاۋ ەتىپ، نەگىزگى قامال الۋ بەتالىسى مەن كۇش سالۋ ٴتۇيىنىن ٴداپ باسىپ تاۋىپ، نىق قاداممەن العا باسۋ.
”عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ بويىنشا جۇيەلىلەنگەن قامال الۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋ كەرەك“، ”عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ تەرەڭدەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“، ”ۇزدىك جاس عىلىم ـ تەحنولوگيا دارىندىلارىن بار كۇشپەن جەتىلدىرۋ كەرەك“، ”عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ۇسىنىلىمىنىڭ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ كەرەك“، ”عىلىم ـ تەحنولوگيالىق باعالاۋ سىلتەمە تاياقشاسىنان ويداعىداي پايدالانۋ كەرەك“، ”عىلىم ـ تەحنولوگيا ەتيكاسى مەن حاۋىپسىزدىك باسقارۋىن كۇشەيتۋ كەرەك “.
وسى رەتكى جينالىستا باس شۋجي شي جينپيڭ ەلىمىزدىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرىلىسى ٴدوپ كەلگەن جاڭا جاعدايدى، جاڭا مىندەتتى، جاڭا سىن ـ سايىستاردى ىشكەرىلەي يگەرىپ، نىسانانى باعدار ەتۋ مەن ماسەلەنى باعدار ەتۋدىڭ بىرلىگىنە تاباندى بولىپ، وسى 6 جاقتاعى ايقىن تالاپتى العا قويىپ، جاڭا جورىقتا عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرىلىسىنىڭ ۇتىلامالى جارىسىنىڭ ”شەشۋشى تاياقشاسىن“ قۇلشىنا جاقسى جەتكىزۋگە ماڭىزدى جەتەكشىلىك ازىرلەدى.
بۇل ارادا ”عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ تەرەڭدەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتۋدى“، ”ۇزدىك جاس عىلىم ـ تەحنولوگيا دارىندىلارىن بار كۇشپەن جەتىلدىرۋدى“ ارقاۋ ەتە وتىرىپ ىشكەرىلەي ٴتۇسىندىرۋ عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋدىڭ عىلمي ٴادىسى مەن امالياتتىق جولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ٴتۇسىنۋ جانە يگەرۋ ٴۇشىن بولىپ تابىلادى.
جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىم ـ تەحنولوگيادا ٴوز كۇشىنە سۇيەنىپ ٴوزىن الۋەتتەندىرۋ ارقىلى جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋعا جەتەكشىلىك ەتۋدىڭ تەتىگى عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ تەرەڭدەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتۋدە.
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسى ەكونوميكانىڭ تولقىن جارا العا ىلگەرىلەپ، كۇشتى سەرپىمدىلىك پەن ومىرشەڭ كۇشتى ساقتاۋىنىڭ ستراتەگيالىق تىرەگىنە اينالۋدا عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋعا جەتەكشىلىك ەتۋگە، جاڭالىق اشۋ تىزبەگى مەن كاسىپ سالاسى تىزبەگىن جىكسىز ۇشتاستىرۋعا سۇيەندى.
بيولوگيالىق ٴدارى ـ دارمەك كاسىپ سالاسىن مىسالعا الايىق. شاڭحاي ونى 3 ۇلكەن جەتەكشى كاسىپ سالاسىنىڭ ٴبىرى ەتىپ، ساياسات، كلينيكا، فينانس، كاسىپ سالالارىن كوپ ولشەمدى سايكەستىرۋ ارقىلى ٴوندىرىس، وقىتۋ، زەرتتەۋدىڭ تەرەڭدەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، بيولوگيالىق ٴدارى ـ دارمەكتىڭ تۇتاس تىزبەگىندە جاڭالىق اشۋدى جەدەلدەتىپ، ”ٴبىر كيلومەتر ىشىندە تۇتاس تىزبەكتى بايلىق تابۋعا بولاتىن“ جاڭالىق اشۋ جيىلىگى ارتىقشىلىعىن قالىپتاستىردى. 2025 ـ جىلى شاڭحاي بيولوگيالىق ٴدارى ـ دارمەك كاسىپ سالاسىنىڭ كولەمى تۇڭعىش رەت ٴبىر تريلليون يۋاندىق ٴىرى وتكەلدەن ٴوتتى.
بولاشاقتى بەتكە الساق، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋمەن قامداۋدى جانە كاسىپ سالاسى سۇرانىسى جەتەكشىلىگىن كورنەكتىلەندىرىپ، جوعارى ساپالى عىلىم ـ تەحنولوگيامەن قامداۋ ارقىلى كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋعا قۋات ۇستەپ، جوعارى دەڭگەيلىلەنگەن، جاسىلدانعان، زەردەلىلەنگەن كاسىپ سالاسى سۇرانىسى ارقىلى عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋعا جەتەكشىلىك ەتكەندە، ٴسوزسىز، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ وڭ باعىتتى اينالىمىن قالىپتاستىرىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرىلىسىنىڭ تاسقىنداعان قوزعالىس قۋاتىن قاۋلاتۋعا بولادى.
”عىلىم ـ تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋ مولشەرىنىڭ جوعارى بولماۋى − ٴبىز ىلعي دا ٴدوپ كەلىپ وتىرعان كورنەكتى ماسەلە“. عىلىم ـ تەحنولوگيانىڭ ومىرشەڭدىك كۇشى ونىڭ قولدانىلۋىندا. جەتىستىكتەردى كادەگە جاراتۋ قيىن بولۋ ماسەلەسىن شەشۋدىڭ تەتىگى جەتىستىكتەردى كادەگە جاراتۋ تىزبەگىندەگى بوگەتتەردى اشۋدا.
مەملەكەتتىڭ تەحنولوگيا كوشىرۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، كوپ نەگىزدى قولدانىلمالى ورتا مەن جوعارى دەڭگەيدەگى كاسىپ سالاسى شوعىرىن قالىپتاستىرىپ، ٴبىلىم مەنشىگى ۇقىعىن قورعاۋ ٴتۇزىمىن كەمەلدەندىرىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋعا سايكەسەتىن عىلىم ـ تەحنولوگيا فينانس ٴتۇزىلىسىن ورناتقاندا عانا اناعۇرلىم كوپ جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرىن تاجىريبەحانادان ٴوندىرىس جەلىسىنە بەت الدىرۋعا بولادى.
جاڭالىق اشۋ جولى دارىندىلارعا قول جەتكىزۋدە.
”عىلىمنىڭ بولاشاعى جاستاردا“. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”جاس عىلىم ـ تەحنولوگيا دارىندىلارى قوسىنى قۇرىلىسىن ستراتەگيالىق ينجەنەريا ەتۋ كەرەك“.
ساندى مالىمەتتە كورسەتىلۋىنشە، 2025 ـ جىلى ەلىمىزدىڭ زەرتتەۋ ـ اشۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالپى ۋاقىت بالاماسى 7 ميلليون 950 مىڭ ادام ـ جىلعا جەتىپ، ٴۇرتىس 13 جىل بويى دۇنيە ٴجۇزى بويىنشا ٴبىرىنشى ورىندا تۇرعان. مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورىنىڭ %80تىك نىسانىن 45 جاستان تومەنگى جاستار مىندەتىنە الۋدان بەيدوۋ، ايدى بارلاۋ سياقتى مەملەكەتتىڭ كەلەلى عىلىم ـ تەحنولوگيا ينجەنەرياسىنداعى كوپتەگەن نىسان ۇجىمدارى مۇشەلەرىنىڭ ورتاشا جاسى نەبارى 30 جاس اينالاسىندا بولۋعا دەيىن، ٴتىپتى دە كوپ جاس عىلىم ـ تەحنولوگيا دارىندىلارى اۋىر جۇكتى باتىلدىقپەن ارقالاپ، عىلمي زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى كۇشىنە جانە جاڭالىق اشۋدىڭ جالىندى كۇشىنە اينالدى.
تاڭداۋلى جاس عىلىم ـ تەحنولوگيا دارىندىلارىن قالاي تاربيەلەۋ كەرەك؟ مۇنداعى تەتىك ”وقۋ ـ اعارتۋ، عىلىم ـ تەحنولوگيا، دارىندىلاردىڭ دامۋىن ٴبىر تۇلعالى ىلگەرىلەتۋ“ سىندى وسى تابىستى تاجىريبەدەن ويداعىداي پايدالانۋ. عىلىم ـ تەحنولوگيا تاراۋلارى مەن وقۋ ـ اعارتۋ تاراۋى سەلبەسىپ ادام تاربيەلەۋ مەحانيزمىن ساپالىلاندىرىپ، باۋلۋ بارىسىندا پايدالانۋعا، پايدالانۋ بارىسىندا باۋلۋعا تاباندى بولعاندا، اناعۇرلىم كوپ تاڭداۋلى جاس عىلىم ـ تەحنولوگيا دارىندىلارىنىڭ جەتىلۋىنە، توپ جارىپ العا شىعۋىنا مۇمكىندىك جاساپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرىلىسىنا بەرىك دارىندىلار نەگىزىن قالاۋعا بولادى.
ەلىمىزدى عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل ەتىپ قۇرىپ شىعۋ − تاياۋ زاماننان بەرگى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ تالىقپاي تالپىنعان ارمانى. ەلىمىزدىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيا ىستەرىنىڭ گۇلدەنىپ ـ كوركەيۋىن ىلگەرىلەتۋ بۇكىل پارتيانىڭ، بۇكىل قوعامنىڭ ورتاق قۇلشىنۋىن قاجەت ەتەدى.
ۋاقىت كۇتىپ تۇرمايدى، تاريح كۇتىپ تۇرمايدى! ٴبىز شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ توڭىرەگىنە اناعۇرلىم تىعىز ىنتىماقتاسىپ، شي جينپيڭ جاڭا ٴداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ەلىمىزدىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيا سالاسىنىڭ مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋ، حالىققا باقىت جاراتۋ تاڭداۋلى ٴداستۇرىن ساۋلەلەندىرىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋدىڭ قۇدىرەتتى بىرىككەن كۇشىن ۇيىستىرىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ارقىلى مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىن، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ۇلى ٴىسىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋ جولىندا قاجىماي ـ تالماي كۇرەس جۇرگىزەيىك!
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 ـ ايدىڭ 11 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
