− باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 105 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسىندا سويلەگەن ماڭىزدى ٴسوزىن ىشكەرىلەي ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندەگى جەلىلەس شولۋ (4)
□شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى ياڭ يجۇن، سۇن نان، شاۋ يفۋ
”105 جىل قاجىماي ـ تالماي كۇرەس جۇرگىزىپ، دۇنيە ٴجۇزى تاريحىنىڭ اياق الىسىنا تەرەڭ ىقپال جاسادى“. جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 105 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسىندا باس شۋجي شي جينپيڭ ٴىرى پارتيانىڭ، ٴىرى ەلدىڭ كوسەمىنە ٴتان كەڭ الەمدىك كوز ايامەن، تەرەڭ الەمدىك سۇيىسپەنشىلىكپەن جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ ۇرپاقتار بويى ادامزاتتىڭ العا باسۋىن كوزدەۋ، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ ۇلى بىرلىگىن كوزدەۋ جولىندا قول جەتكىزگەن تاريحي سيپاتتى ۇلى تابىستارىن ايرىقشا قورىتىندىلادى.
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جۇڭگو حالقىن باقىتقا كەنەلتەتىن ساياسي پارتيا، سونداي ـ اق ادامزاتتىڭ العا باسۋ ىستەرى ٴۇشىن كۇرەس جۇرگىزەتىن ساياسي پارتيا. ادامزات ٴۇشىن ۇزدىكسىز تىڭ دا اناعۇرلىم زور ۇلەس قوسۋ − جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ جانە جۇڭگو حالقىنىڭ باياعىدا ـ اق بەرگەن ايبىندى ۋادەسى.
بۇل دۇنيە ٴجۇزىنىڭ دامۋ اۋقىمى مەن جاعدايىنداعى تاريحي زور وزگەرىس −
بەيجيڭنىڭ تيان ـ انمىن مىنبەسىندە ”جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى جاساسىن“، ”دۇنيە ٴجۇزى حالقىنىڭ ۇلى ىنتىماعى جاساسىن“ دەگەن ۇلكەن جازبا ۇران التىن ٴتۇستى قاڭىلتاق كەرپىش پەن قىزىل تامنىڭ ايشىقتاۋىمەن شۇعىلا شاشادى. چاڭ ـ ان كوشەسىنىڭ ەكى جاعىندا بەس جۇلدىزدى قىزىل تۋ مەن ساپارلاي كەلگەن ەلدەردىڭ مەملەكەت تۋى جەلمەن بىرگە جەلبىرەپ، ٴار ەلدىڭ جۇڭگومەن قول ۇستاسا بىرگە ىلگەرىلەۋگە اسىق بولعان ٴداۋىر اۋقىمىنا كۋا بولىپ تۇر.
جۇڭگونىڭ تاياۋ زامان تاريحىنا قايىرىلا قاراساق، باتىستاعى ازۋلى ەلدەردىڭ سۇعاناقتىق جاساۋى جانە فەودالدىق ۇستەمدىكتىڭ شىرىكتەسۋى سەبەپتى جۇڭحۋا ۇلتى بۇرىن بولىپ كورمەگەن ازاپ تارتتى. جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرىپ، ”ٴوزىنىڭ وركەنيەتى مەن باقىتىن جاراتۋ، سونىمەن بىرگە دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن ەركىندىگىن دە جەبەۋ“ نەشە ۇرپاق ارداگەرلەردىڭ ومىرلىك كۇرەس جۇرگىزەتىن ارمانى بولدى.
1921 ـ جىلى قۇرىلعاننان باستاپ، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى باستان ـ اياق الەمدىك كوز ايامەن ادامزاتتىڭ بولاشاق تاعدىرىنا نازار اۋدارىپ، سىرتقى دۇنيەمەن قاتىناسىن ادامزات دامۋىنىڭ زور اۋقىمى، دۇنيە ٴجۇزى وزگەرىسىنىڭ ۇلكەن ارناسى، جۇڭگو دامۋىنىڭ ۇلكەن تاريحى تۇرعىسىنان سانالى يگەرىپ، ٴوزىن تىنباي الۋەتتەندىرەتىن كۇرەس ارقىلى دۇنيە ٴجۇزى تاريحى دوڭعالاعىنىڭ نۇرلى بولاشاققا قاراي ىلگەرىلەۋىن جەبەدى.
جۇڭگو حالقىن ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىستىڭ ۇلى جەڭىسىنە قول جەتكىزىپ، دۇنيە جۇزىلىك فاشيزمگە قارسى سوعىستىڭ جەڭىسكە جەتۋىنە زور ۇلەس قوسۋدان حالىق وزىنە ـ ٴوزى قوجايىن بولاتىن جاڭا جۇڭگونى قۇرىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ەزىلگەن ۇلتتار مەن ەزىلگەن حالىقتىڭ ازاتتىققا قول جەتكىزۋ كۇرەسىنە دەم بەرۋگە دەيىن؛
بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنداعى زاڭدى ورنى قالپىنا كەلىپ، اناعۇرلىم بەلسەندى بەينەمەن حالىقارالىق ىستەردە رولىن ساۋلەلەندىرۋدەن 183 مەملەكەتپەن ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتىپ، بۇكىل جەر شارىن قامتىعان سەرىكتەستىك قاتىناس تورىن قۇرۋعا دەيىن؛
دۇنيە ٴجۇزىنىڭ كوپ ۇيەكتەنۋىن، ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋىن، حالىقارالىق قاتىناستىڭ دەموكراتيالانۋىن ىلگەرىلەتۋدەن جاڭاشا حالىقارالىق قاتىناس ورناتۋدى ىلگەرىلەتۋگە، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋگە، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋگە دەيىن...
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعىندا، جۇڭگو ”جەر شارى نوپوسىنان قۋالاندى بولۋ“ قاتەرىنە ٴدوپ كەلۋدەن الەمدەگى ەكىنشى ٴىرى ەكونوميكالىق تۇلعاعا اينالۋعا دەيىن سوتسياليستىك جۇڭگو دۇنيە ٴجۇزى ساحناسىنىڭ سەنترىنە قاراي ارشىندى قادام تاستاپ، اناعۇرلىم حالىقارالىق ىقپالعا، جاڭالىق اشۋ جەتەكشىلىك قۋاتىنا، ٴمورالدىق باۋراۋ قۋاتىنا يە جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن ٴىرى ەلگە اينالىپ، دۇنيە ٴجۇزى جاعدايىنىڭ كۇش سالىستىرماسىن جانە دۇنيە ٴجۇزىنىڭ دامۋ اۋقىمىن تەرەڭدەي وزگەرتۋدە.
بۇل دۇنيە ٴجۇزىنىڭ وسىزاماندانۋ كارتاسىنداعى تاريحي زور وزگەرىس −
تاريحقا كوز جىبەرسەك، باتىس ەلدەرى وسىزاماندانۋدىڭ پويەزىنە الدىمەن وتىرىپ، ”وسىزامانداندىرۋ دەگەنىمىز باتىستاندىرۋ“ دەگەن يدەيالىق الجاستىرۋ ٴبىر مەزەت اسقىنىپ، ”تاريح اقىرلاسادى ٴپاتۋاسى“ دا كەزىندە ٴبىر مەزگىل دابىرا تۋدىردى. الايدا تاريح پەن اماليات ٴوز ەلىنىڭ مەملەكەت جاعدايىمەن ساناسپاي باتىستىڭ ۇلگىسىن ٴوز قالپىندا كوشىرىپ قولدانۋدىڭ ”جەرسىنبەۋ“ تراگەدياسىنا اپارىپ سوعاتىنىن، ٴتىپتى، ”يەك سۇيەۋ ورىنا“ تۇسىرەتىنىن دالەلدەدى.
”وسىزامانداندىرۋ جولىنىڭ تۇراقتى ۇلگىسى جوق، وزىمىزگە لايىقتىسى ەڭ جاقسىسى، قيسىنسىز ەلىكتەۋگە بولمايدى“. باس شۋجي شي جينپيڭ ايبىندى ۇلكەن تاريح كوزقاراسىن ۇستانىپ بىلاي دەپ تەرەڭ اتاپ كورسەتتى: ”ٴار ەلدىڭ ٴوز ەلىنىڭ مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىن وسىزاماندانۋ جولى جونىندە دەربەس ىزدەنىس جاساۋداعى قۇلشىنىسى تۇگەلدەي قۇرمەتكە يە بولۋعا ٴتيىس“.
باتىستىڭ كاپيتالدى وزەك ەتكەن، ەكى ۇيەككە بولىنگەن، ماتەريالشىلدىق اسقىنعان، سىرتقا ىرگە كەڭەيتىپ، تالان ـ تاراجىلاۋ جۇرگىزەتىن وسىزامانداندىرۋ كونە سۇردەگىن تاستاپ، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جۇڭگو حالقىنا باسشىلىق ەتىپ، ٴارى جۇڭگو حالقىنا باقىت جاراتاتىن، ٴارى دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بىرگە دامۋىن جەبەيتىن جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ جاڭا جولىن اشتى.
جان سانى كولەمى وراسان زور بولۋ، جالپى حالىق بىرگە بايۋ، زاتتىق وركەنيەت پەن رۋحاني وركەنيەت ٴوزارا سايكەسۋ، ادام مەن تابيعات جاراسىمدى قاتار ٴومىر ٴسۇرۋ، بەيبىت دامۋ جولىمەن ٴجۇرۋ... جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ادامزات وركەنيەتىنىڭ جاڭا فورماتسياسىن جاراتىپ، وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ وسىزاماندانۋعا بەت الۋ جولىن كەڭەيتىپ، دۇنيە جۇزىندەگى دامۋدى جەدەلدەتۋدى كوكسەپ وتىرعان ٴارى ٴوزىنىڭ دەربەستىگىن ساقتاعىسى كەلەتىن مەملەكەتتەر مەن ۇلتتارعا شىت جاڭا تالعام ۇسىندى.
بولاشاققا كوز جىبەرسەك، جۇڭگوداعى ٴبىر ميلليارد 400 ميلليوننان استام جان سانى جالپى تۇلعالىق جاقتان وسىزاماندانۋعا قادام تاستادى، كولەمى قازىرگى وركەندەگەن ەلدەردىڭ جان سانىنىڭ جيىنتىعىنان اسىپ تۇسەدى. جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ٴار جاقپەن بىرگە قۇلشىنىپ، وزىندىك ەرەكشەلىككە يە وسىزامانداندىرۋ ىستەرىن جيناقتاپ دۇنيە ٴجۇزىنىڭ گۇلدەنۋىن، العا باسۋىن ىلگەرىلەتەتىن ٴداۋىر كوشىنە اينالدىرادى.
بۇل − ادامزات قوعامىنىڭ بولاشاعى مەن تاعدىرى جونىنەن شۇعىلالى جەتەكشىلىك −
100 جىلدىق وزگەرىس جەدەل قۇبىلىپ، دۇنيە جۇزىندە وزگەرىس پەن بىلىقپالىق بارعان سايىن قاباتتاستى، قاقتىعىس پەن قارسىلاسۋ تولاستامادى، بەيبىتشىلىك قىزىل سيفرى، دامۋ قىزىل سيفرى، حاۋىپسىزدىك قىزىل سيفرى، باسقارۋ قىزىل سيفرى ارتپاسا كەمەيمەدى. ادامزات قوعامى قايدا بارۋى كەرەك؟ ٴبىز ۇرپاقتارعا قانداي بولاشاق جاراتۋىمىز كەرەك؟
دۇنيە سۇراۋىنا، تاريح سۇراۋىنا، ٴداۋىر سۇراۋىنا باس شۋجي شي جينپيڭ جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو كوممۋنيستەرى اتىنان باتىل جاۋاپ بەردى − ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتىپ، باياندى بەيبىت، جاپپاي حاۋىپسىز، بىرگە گۇلدەنگەن، اشىق، سيىسىمدى، تازا، كورىكتى دۇنيە ٴجۇزىن قۇرۋ كەرەك.
الەمدىك دامۋ باستاماسىن، الەمدىك حاۋىپسىزدىك باستاماسىن، الەمدىك وركەنيەت باستاماسىن، الەمدىك باسقارۋ باستاماسىن تياناقتاندىرۋدى ستراتەگيالىق جەتەكشى، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپالى بىرگە قۇرۋدى امالياتتىق تۇعىر ەتتى... ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرىپ، ادامزاتتىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىن شەشۋگە جۇڭگو اقىل ـ پاراساتىن، جۇڭگو جوباسىن، جۇڭگو كۇشىن ۇزدىكسىز ارنادى.
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ ۋستاۆىنا جانە جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى زاڭىنا ەنگىزىلىپ، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمى سياقتى كوپ جاقتى مەحانيزمدەردىڭ ماڭىزدى حۇجاتتارىنا سان مارتە جازىلدى... ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ جۇڭگونىڭ باستاماسىنان حالىقارالىق ورتاق تانىمعا كەڭەيىپ، كورىكتى دۇنيە ٴجۇزىن بىرگە قۇرۋدىڭ ەڭ ۇلكەن ورتاق بولگىشىن قالىپتاستىردى.
دۇنيە ٴجۇزىنىڭ تاعدىرى ٴار ەل حالقىنىڭ قولىندا، ادامزاتتىڭ بولاشاعى ٴار ەل حالقىنىڭ تالعامىنا بايلانىستى. جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەن جۇڭگو حالقى دۇنيە جۇزىندەگى ٴار ەلدىڭ ساياسي پارتيالارىمەن جانە حالقىمەن بىرگە ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسى قۇرىلىسىن تاباندىلىقپەن ىلگەرىلەتىپ، ادامزاتتىڭ كوركەم بولاشاعىن بىرگە جاراتۋدى قالايدى.
باستان ـ اياق دۇنيە ٴجۇزى بەيبىتشىلىگىنىڭ قۇرۋشىسى بولدى −
جۇڭگو بەيبىت دامۋدى نەگىزگى زاڭعا جانە بيلىك باسىنداعى پارتيانىڭ پارتيا ۋستاۆىنا ەنگىزگەن بىردەن ـ ٴبىر ٴىرى ەل. بەيبىت قاتار تۇرۋدىڭ بەس پرينسيبىن العا قويۋدان حالىقارالىق قولامتالى، قيىن ماسەلەلەردى ساياسي جولمەن شەشۋ اياق الىسىنا بەلسەنە ات سالىسۋعا دەيىن... جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعىندا، حالىقارالىق جاعداي مەيلى قالاي قۇبىلسا دا، جۇڭگو باستان ـ اياق دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىن، ورنىقتىلىعىن قورعاۋدىڭ تىرەگى بولىپ كەلەدى.
كورشىمەن تاتۋ بولۋ، بارلىق ەلمەن تاتۋ ـ ٴتاتتى ٴوتۋ − جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ٴومىر ٴسۇرۋ جولى. بولاشاققا بەت العاندا، مەيلى دامىپ قانداي دەڭگەيگە جەتسە دە، جۇڭگو قاشاندا بەيبىت دامۋ جولىمەن جۇرۋدەن جازبايدى، ماڭگى زورەكەر بولمايدى، ماڭگى ىرگە كەڭەيتپەيدى، بەيبىتشىلىك شۇعىلاسىنىڭ ادامزات تۇرمىس كەشىرىپ جاتقان عالامشاردى جاپپاي نۇرلاندىرۋىنا ماڭگى كۇش سالادى.
باستان ـ اياق دۇنيە ٴجۇزىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋشى بولدى −
ەڭ ٴىرى وركەندەپ كەلە جاتقان ەل رەتىندە، جۇڭگو باستان ـ اياق ٴوزىنىڭ دامۋىن ادامزات دامۋىنىڭ كوورديناتا جۇيەسىنە قويىپ كەلەدى. قالىڭ وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەرگە قىرۋار قولداۋ جانە كومەك كورسەتۋدەن افريكاداعى ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتقان 53 ەلگە كەدەن باجىسىن الماۋ شاراسىن جاپپاي اتقارۋعا دەيىن... جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعىندا، جۇڭگو باستان ـ اياق ٴوزىنىڭ دامۋى ارقىلى دۇنيە ٴجۇزىنىڭ دامۋىنا جاڭا وراي جاراتۋعا كۇش سالىپ كەلەدى.
ٴوزى تابىسقا جەتۋ ارقىلى وزگەنى يگىلىككە كەنەلتۋ، قوعامعا باقىت جاراتۋ − جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ وسكەلەڭ قاسيەتى. بولاشاققا بەت العاندا، جۇڭگو باستان ـ اياق حالىقتىڭ قامىن ويلاپ، الەمنىڭ يگىلىگىن كوزدەپ، جوعارى ساپالى دامۋ، جوعارى دەڭگەيدە ەسىك اشۋ ارقىلى دۇنيە جۇزىنە اناعۇرلىم كوپ ايقىندىق جانە جاڭا قوزعالىس قۋاتىن ۇستەپ، ٴار ەل حالقىنىڭ قۇت ـ ىرىسىن ۇزدىكسىز ارتتىرادى.
باستان ـ اياق حالىقارالىق ٴتارتىپتىڭ قورعاۋشىسى بولدى −
جۇڭگو «بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى ۋستاۆىنا» تۇڭعىش رەت قول قويعان مەملەكەت. بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ بەدەلى مەن ورنىن باتىل قورعاۋدان جەر شارىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەلدەردىڭ كوپ جاقتى باسقارۋ جۇيەسىندەگى ۋاكىلدىك سيپاتى مەن ٴسوز بيلىگىن ارتتىرۋدى ىلگەرىلەتۋگە دەيىن... جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعىندا، جۇڭگونىڭ ناعىز كوپ جاقتىلىقتى امالياتتا ايگىلەۋ، الەمدىك باسقارۋدىڭ اناعۇرلىم ٴادىل، ۇيلەسىمدى بەتالىسقا قاراي دامۋىن ىلگەرىلەتۋ ارەكەتى باستان ـ اياق جالعاسىپ كەلەدى.
داڭعىل جولمەن ٴجۇرۋ، دۇنيە كوپكە ورتاق بولۋ جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ تالىقپاس تالپىنىسى. بولاشاققا بەت العاندا، جۇڭگو جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن ٴىرى ەلدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ۇزدىكسىز ايگىلەپ، باستاماشىلدىقپەن پرينسيپتى دارىپتەپ، زاڭمەن باسقارۋدى دارىپتەپ، ٴمورالدى دارىپتەپ، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ ورمان قاعيداسىنا شەگىنۋىنە تۋى ايقىن تۇردە قارسى تۇرىپ، بۇكىل ادامزاتتىڭ ورتاق قۇنىن زور كۇشپەن اسقاقتاتىپ، حالىقارالىق ادىلدىك پەن ادىلەتتىلىكتى باتىل قورعايدى.
ٴور اسۋدى قۇرىش قامال دەمە استە وتە الماس، بوگەلمە، قايراتتانا نىق قادام باس. جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جۇڭگو حالقىن ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، باستان ـ اياق تاريحتىڭ دۇرىس جاعىندا تۇرىپ، ادامزات وركەنيەتىنىڭ العا باسۋ جاعىندا تۇرىپ، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ ۇلى ٴىسىن ىلگەرىلەتۋ ماقساتىنان جازباي، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىت، حاۋىپسىز، گۇلدەنگەن، العا باسقان نۇرلى بولاشاققا بەت الۋىن ىلگەرىلەتەدى!
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
