□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى فان سىشياڭ
”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبانىڭ باستاما جىلىندا مەملەكەتتىك چياۋمين ىستەرى قىزمەتى ٴماجىلىسى 7 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنىنەن 28 ـ كۇنىنە دەيىن بەيجيڭدە اشىلدى. ماجىلىستە باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋى جەتكىزىلىپ، جاڭا ٴداۋىردىڭ جاڭا جورىعىنداعى چياۋمين ىستەرى قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋگە ايقىن بەتالىس كورسەتىلىپ، ماڭىزدى بويسۇنۋ ولشەمى ازىرلەندى.
بۇل 2018 ـ جىلى پارتيا مەن مەملەكەت قۇرىلىمدارى رەفورماسىنان بەرى ۇلكەن بىرلىكساپ قىزمەتى جاعدايىندا پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ چياۋمين ىستەرىن نەگىزگى تاقىرىپ ەتكەن ٴماجىلىستى تۇڭعىش رەت اشۋى بولىپ تابىلادى، ماڭىزى زور.
پارتيانىڭ بىرلىكساپ قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى رەتىندە، چياۋمين ىستەرى قىزمەتى − پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق ستراتەگيالىق قىزمەتى، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كوكەيىندەگى ”مەملەكەتتىڭ زور ٴىسى“.
سوناۋ 1995 ـ جىلى شي جينپيڭ جولداس جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت ىستەگەن كەزدە «”ٴىرى چياۋمين ىستەرى“ كوزقاراسىنىڭ تۇراقتاندىرىلۋى» دەگەن تاقىرىپتا اۆتورلى ماقالا جاريالاپ، ”ٴىرى چياۋمين ىستەرى“ قىزمەت ۇستانىمىن ورتاعا قويدى. پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، باس شۋجي شي جينپيڭ جالپى جاعداي جانە ستراتەگيا بيىگىنەن چياۋمين ىستەرى قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ، زەيىن ـ زەردەنى، كۇش ـ قۋاتتى شوعىرلاندىرىپ، جۇڭگو ارمانىن بىرگە جۇزەگە اسىرۋ جانە ودان بىرگە يگىلىكتەنۋ جونىندە جاڭا ورنالاستىرۋ جاسادى، جاڭا تالاپتار قويدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىندا شەتەلدەگى قالىڭ چياۋمين باۋىرلاستاردىڭ جانە وتانعا ورالعان چياۋميندەردىڭ، چياۋميندەردىڭ تۋىس ـ تۋعاندارىنىڭ مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىن ىلگەرىلەتۋ، جۇڭحۋا مادەنيەتىن جالعاستىرۋ جانە ونى اسقاقتاتۋ، جۇڭگو مەن شەتەلدىڭ اۋىس ـ كۇيىسىن، سەلبەستىگىن كۇشەيتۋ سياقتى جاقتاردا قوسقان بەلسەندى ۇلەسىن جوعارى باعالادى. تاريح پەن رەالدىقتان قاراعاندا، شەتەلدەگى قالىڭ چياۋمين باۋىرلاستار − جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى كۇش، ولار توڭكەرىستە، قۇرىلىستا، رەفورمادا جانە جاڭا ٴداۋىردىڭ ۇلى امالياتىندا ماڭىزدى ٴارى وزگەشە رول اتقاردى.
قازىر دۇنيە جۇزىندە عاسىرلىق وزگەرىس جەدەل قۇبىلىپ، شەتەلدەگى چياۋمين باۋىرلاستاردىڭ سانى، قۇرىلىمى ۇزدىكسىز وزگەرىپ، وسى كۇشتىڭ ماڭىزدىلىعى بارعان سايىن كورنەكتىلەنە تۇسۋدە.
جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋ ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزۋىن قاجەت ەتەدى. ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبانىڭ باستاما جىلىندا اشىلعان وسى رەتكى ٴماجىلىستىڭ ماقساتى شەتەلدەگى قالىڭ چياۋمين باۋىرلاستاردى ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى ۇلى ٴىسىن جۇزەگە اسىرۋعا اقىل ـ پاراساتى مەن كۇش ـ قۋاتىن ارناۋعا بارىنشا جىگەرلەندىرىپ، ولاردى جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىنا اناعۇرلىم كەڭ كولەمدە، اناعۇرلىم جوعارى ساتىدا، اناعۇرلىم تەرەڭ دەڭگەيدە ات سالىسىپ، وتانىنىڭ (اتا مەكەنىنىڭ) ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ جەتىستىكتەرىنەن بىرگە يگىلىكتەنىپ، ٴوز ىستەرىنىڭ اناعۇرلىم زور دامۋىن جۇزەگە اسىرۋعا جەتەكتەۋ بولىپ تابىلادى.
شەتەلدەگى چياۋمين باۋىرلاستار − ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك ديپلوماتيا، حالىقتىق ديپلوماتيا جۇرگىزۋىندە ارقا سۇيەۋگە بولاتىن ماڭىزدى كۇش.
حالىقتار ارا دوستىقتىڭ ”ەلشىسى“ رەتىندە، شەتەلدەگى چياۋمين باۋىرلاستار جۇڭگو مەن وزدەرى قونىستانعان ەلدەردىڭ ەكونوميكا، مادەنيەت، وقۋ ـ اعارتۋ سياقتى سالالارداعى حالىقتىق سەلبەستىگىنە بەلسەنە دانەكەر بولىپ، ەكى ەل حالقىنىڭ ٴوزارا اۋىس ـ كۇيىسى مەن ٴتۇسىنىسۋىن كۇشەيتىپ، حالىقتار ارا دوستىقتىڭ نەگىزىن بەكەمدەپ، وركەنيەتتەردىڭ اۋىس ـ كۇيىسىن، ٴوزارا ۇلگى الۋىن جەبەدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ جاڭا جورىقتا ”چياۋميندەردىڭ زەيىن ـ زەردەسىن، كۇش ـ قۋاتىن اناعۇرلىم ويداعىداي ۇيىستىرۋدى“، ”ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزۋىن جەبەۋدى“ باسا دارىپتەدى، مۇنداعى ماقسات شەتەلدەگى چياۋمين باۋىرلاستار مەن وتانعا ورالعان چياۋميندەردىڭ، چياۋميندەردىڭ تۋىس ـ تۋعاندارىنىڭ اراسىنداعى وراسان زور ەنەرگيانى مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا ۇيىستىرۋ، ساۋلەلەندىرۋ بولىپ تابىلادى.
ىنتىماقتى، ٴبىر تۇتاس جۇڭحۋا ۇلتى − ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ ورتاق ”تامىرى“، باي مازمۇندى جۇڭحۋا مادەنيەتى − ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ ورتاق ”رۋحى“، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋ − ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ ورتاق ”ارمانى“.
”ورتاق تامىردى“ قورعاپ، ”ورتاق رۋحتى“ جالعاستىرىپ، ”ورتاق ارماندى“ جۇزەگە اسىرىپ، ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ تەلەگەي كۇشىن كەڭ كولەمدە توپتاساق، ٴبىز، ٴسوز جوق، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ارقىلى مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىن، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ۇلى ٴىسىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋدىڭ جاڭا جورىعىندا تىڭ دا اناعۇرلىم زور ىسكەرلىك كورسەتە الامىز.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
