□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى دۇڭ رۇيفىڭ، لي حىڭ
2035 ـ جىلعا بارعاندا سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلادى، جورىققا اتتانۋ دابىلى قاعىلدى. ”15 ـ بەسجىلدىق“ وسى نىسانانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ شەشۋشى مەزگىلى، ٴسوز جوق، ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جوبالاپ، جەدەل ىلگەرىلەتىپ، شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋگە قۇلشىنۋ كەرەك.
8 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى باسپادان شىققان ىزدەنۋ جۋرنالىنىڭ 15 ـ سانىندا باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ «سالاماتتى جۇڭگو قۇرۋدى جەدەلدەتەيىك» اتتى ماڭىزدى ماقالاسى جاريالاندى. ماقالادا ”ٴسوز جوق، پارتيانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق قىزمەتىنە باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ“ اتاپ كورسەتىلىپ، ”جۇڭگوشا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق دامۋ جولىمەن جۇرۋدەن اۋىتقۋعا بولمايتىندىعى، جاڭا داۋىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق قىزمەتى باعىتىن دايەكتىلەندىرۋدەن اۋىتقۋعا بولمايتىندىعى“ باسا دارىپتەلىپ، ”سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلىسىن ماڭىزدى ٴتۇيىندى كورنەكتىلەندىرە وتىرىپ ىلگەرىلەتۋ“ تالاپ ەتىلدى.
بۇل − تاريحي تاجىريبەلەردىڭ تەرەڭ قورىتىندىسى، ونان دا ماڭىزدىسى، بولاشاققا بەت الۋدىڭ ايبىندى جارناماسى، وندا سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلىسىنىڭ عىلمي ادىستەمەسى قامتىلىپ، كەلەسى قادامداعى قىزمەتكە ايقىن بەتالىس كورسەتىلدى.
ستراتەگيا بەلگىلەنىپ بولدى، وزگەرىس بارىسىندا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ كەرەك.
ەلىمىز سوتسياليستىك مەملەكەت، جان سانى كولەمى اسا زور، قالا مەن اۋىلدىڭ وڭىرلىك پارقى ٴالى ٴبىرشاما زور وركەندەپ كەلە جاتقان مەملەكەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق ىستەرىنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋدە، ٴسوز جوق، مەملەكەت جاعدايىن شىعار ٴتۇيىن ەتۋگە تاباندى بولۋ كەرەك.
10 جىلدىڭ الدىندا 2016 ـ جىلعى مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق جينالىسىندا باس شۋجي شي جينپيڭ جۇڭگوشا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق دامۋ جولىنا تاباندى بولۋدى ايقىن اتاپ كورسەتتى، سونداي ـ اق جاڭا داۋىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق قىزمەتىنىڭ باعىتىن العا قويدى: نەگىزگى ساتىنى ٴتۇيىن، رەفورما جاساۋدى، جاڭالىق اشۋدى قوزعاۋشى كۇش، ساقتانۋدى نەگىز ەتىپ، جۇڭي شيپاگەرلىگى مەن باتىسشا شيپاگەرلىككە تەڭ ٴمان بەرىپ، سالاماتتىقتى بارلىق ساياساتپەن توعىستىرىپ، حالىق بىرگە قۇرىپ، بىرگە يگىلىكتەنۋى كەرەك.
جاڭا داۋىردەن بەرى، ٴبىر قىدىرۋ تاريحي تابىستار بۇل تالاپتاردىڭ ەلىمىزدىڭ مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىندىگىن، بۇكىلدەي دۇرىس ەكەندىگىن تولىق دالەلدەدى.
مەيلى دۇنيە جۇزىندەگى كولەمى ەڭ ۇلكەن ەمدەۋ بويىنشا قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن، نەگىزگى ەمدەۋ قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن، اۋرۋدان ساقتانۋ جانە ونى تىزگىندەۋ جۇيەسىن قۇرۋ بولسىن، الدە ادامداردىڭ ورتاشا مەجەلى عۇمىرىنىڭ ۇزدىكسىز جوعارىلاۋى، تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى دەنساۋلىق كورسەتكىشى ورتا، جوعارى كىرىستى ەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارىنا ٴوتۋى، عاسىرلىق ىندەتتىڭ اۋىر سوققىسىنا توتەپ بەرۋ بولسىن، سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسى بەرىك، تاجىريبەسى باعالى.
جوبا تياناقتاندى، جۇيەدە ماڭىزدى ٴتۇيىندى يگەرۋ قاجەت.
ماڭىزدى ٴتۇيىن دەگەن نە؟ باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: تيىمدىلىك جاساۋ كولەمى كەڭ، بىرەۋى ارقىلى بارىنە اسەر ەتەتىن، بارلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتىق ىستەرىنە كەلەلى ىقپالى بار قىزمەتتەردى مىقتى يگەرىپ، كۇشتى جانە بايلىقتى شوعىرلاندىرا وتىرىپ ىلگەرىلەتىپ، ۇزدىكسىز تىڭ ونىمدىلىكتەرگە قول جەتكىزۋ كەرەك.
ناقتىلاپ ايتقاندا، مۇندا الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ، ساپالى، جوعارى ٴونىمدى ەمدەۋ قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن قۇرۋ، اقاۋسىز، وركەنيەتتى تۇرمىس ٴتاسىلىن دارىپتەۋ سىندى ٴۇش كۇش سالۋ ٴتۇيىنى بار.
ستراتەگيالىق جاقتان جاعدايدى ويداعىداي ورنالاستىرىپ، شەشۋشى ورىندا ويداعىداي تياناقتاندىرىپ، ماڭىزدى ٴتۇيىن ارقىلى جالپى جاعدايعا جەتەكشىلىك ەتۋ كەرەك. ٴتۇيىندى قىزمەتتەر تىڭعىلىقتى ىستەلسە، سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلىسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلەدى.
دامۋ قارقىنى تەزدەدى، كۇشتى بىرىكتىرۋ بارىسىندا قامتاماسىزدىق قالىپتاستىرۋ كەرەك.
”سالاماتتى جۇڭگو قۇرۋ بۇكىل قوعامنىڭ بىرگە قۇلشىنۋىن قاجەت ەتەدى“. باس شۋجي شي جينپيڭ ماڭىزدى ماقالاسىندا ٴار جاقتىڭ سەلبەسۋىنە مىناداي ٴۇمىت ارتتى:
سالاماتتىقتى جەبەۋ ساياسات ـ ٴتۇزىم جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، سالاماتتىق ۇستانىمىن الەۋمەتتىك ساياسات بەلگىلەپ اتقارۋدىڭ تۇتاس بارىسىنا ٴسىڭىرىپ، ”پارتكوم ٴبىر تۇتاس باسشىلىق ەتەتىن، پارتيا مەن ۇكىمەت تەڭ يگەرىپ، بىرگە باسقاراتىن قىزمەت جاعدايىن اقاۋسىزداندىرۋ“ كەرەك.
ەمدەۋ، ەمدەۋ قامسىزداندىرۋى، ەمدەۋ ٴدارى ـ دارمەك ىستەرىن سايكەستى دامىتۋ جانە باسقارۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋدە ”ۇكىمەتتىك شيپاحانالار رەفورماسى مەن ەمدەۋ قامسىزداندىرۋىنىڭ تولەۋ ٴتاسىلى رەفورماسىن تەرەڭدەتۋ“ كەرەك.
مۇنان سىرت، ”جالپى حالىقتىڭ سالاماتتىعىن سيفرلاندىرۋ، زەردەلىلەندىرۋ قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ“، ”قالىڭ ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەلسەندىلىگىن، ىرىقتىلىعىن، جاسامپازدىعىن جۇمىلدىرۋ“ كەرەك.
تۇتاس قوعامنىڭ بىرىككەن كۇش قالىپتاستىرۋى سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلىسىنىڭ تابيعي بەتالىسى، سونداي ـ اق حالىقتىڭ بىرگە قۇرىپ، بىرگە يگىلىكتەنۋىندە بولۋعا ٴتيىستى مازمۇن.
جول ايقىن، باعىت انىق، ٴتۇيىن ٴدال، بىرىككەن كۇش جەتكىلىكتى بولدى، جوبانى سوڭىنا دەيىن جاساپ، تياناقتاندىرۋدى باستان ـ اياق مىقتى يگەرسەك، سالاماتتى جۇڭگو قۇرىلىسىندا، ٴسوز جوق، حالىقتىڭ ٴۇمىتىن اقتايتىن تىڭ داستان جازۋدى تەزدەتە الامىز.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 8 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
