□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ياڭ شۋحان
7 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى تاڭ سارىدە قۇبا ٴتۇز ٴالى دە شىرت ۇيقىدا جاتىر، تاڭ پەردەسى سوگىلگەندە قۇمىل قالاسى اراتۇرىك اۋدانى باي اۋىلىنداعى كارىز قۇدىعىنىڭ باسىنان كۇرەكتىڭ جەر قازعان داۋىسى ەستىلدى.
تاڭعى كۇن ساۋلەسى ٴازىم تاۋىنان وتكەندە توعان سۋى التىنداي جارقىرايدى. قىستاق تۇرعىنى ابلەز مامەتنياز توعان جاعاسىندا جۇرەلەپ وتىرىپ تۇرپىدەي الاقانىن سۋعا مالىپ، جەر استىندا تەرەڭنەن شىققان سالقىندىقتى سەزىندى. ”سۋ كەلدى“. ول ورنىنان تۇرىپ كوپشىلىككە قاراپ ايعاي سالدى، ”ارىنى بىلتىرعىدان دا كۇشتى ەكەن!“ ـ دەپ كوپشىلىك قوستاي جونەلدى.
بۇل باي اۋىلىنىڭ 36 ـ رەتكى ”ٴمولدىر بۇلاق مەرەكەسى“. توڭىرەكتەگى نەشە ون شاقىرىم جەردەگى اۋىلداستار كەلدى، سول جەردە تۇراتىن وفيتسەر ـ اسكەرلەر كەلدى، ساقشى بولىمشەسىنىڭ حالىق ساقشىلارى دا كەلدى. 300دەن استام ادام كارىز قۇدىعىنىڭ قاينار كوزىن قاۋمالاي قورشاپ الدى.
”ٴمولدىر بۇلاق!“ باي اۋىلدىق پارتكومنىڭ مۇشەسى، اۋىلدىڭ ورىنباسار باستىعى جاڭ نانىڭ ايعاي سالۋىمەن ادامدار قايشالىسىپ كەتتى.
وفيتسەر ـ اسكەرلەر ەڭ الدىمەن تىزەدەن كەلەتىن توعانعا سەكىرىپ ٴتۇستى. شياشى ۋاڭ حاۋ ەڭكەيىپ قاتىپ قالعان لايدى ٴسۇزىپ الىپ، جاعاعا لاقتىرعاندا لاي بەتىنە شاشىرادى، ول بەتىن ٴسۇرتىپ تاستاپ قايتا ەڭكەيدى. مۇنى كورگەن قىستاقتاعى رايحان مامەت اپاي كۇلىپ بىلاي دەدى: 36 جىلدىڭ الدىنداعى تۇڭعىش رەتكى ٴمولدىر بۇلاق مەرەكەسىندە دە وسى ”بالشىق مايمىل“ سياقتى اسكەر بالالار شارلاۋدان قايتقاندا تىنىستاۋعا دا ۇلگىرمەستەن توعانعا سەكىرىپ تۇسكەن بولاتىن، ”ول كەزدە ولار قازىرگى بۇل بالالاردان دا جاس ەدى“.
توعاندا قاتارعا تۇرعان ارميا مەن حالىق بەينە يرەلەڭدەگەن ۇزىن ايداعارعا ۇقسايدى. جوعارعى جاعىندا وفيتسەر ـ اسكەرلەر قولدارىنا كۇرەك الىپ توپىراق كۇرەپ، جالاڭاش قولدارىمەن بوگەتتەردى تازالاپ، ٴبىر جىل بويى تۇنعان لاي ـ قۇمداردى شەلەكتەپ كۇش جالعاپ جاعاعا شىعاردى؛ تومەنگى جاعىندا قىستاق تۇرعىنى ٴانۋار اسەن بىلتىر وفيتسەر ـ اسكەرلەردىڭ كومەكتەسىپ سايكەستىرۋىمەن قارىز اقشاعا ساتىپ العان شاعىن تۇنبا تازالاۋ ماشيناسىن بەل توعانعا ”ايداپ“ كىردى. ماشينانىڭ بىلەگى جەتپەيتىن قالتارىس بۇرىشتا ساقا پارتيا مۇشەسى ٴمۇنيرا عوپۇر بالشىقتى جالاڭ اياق كەشىپ، جاستاردان دا ارتىق كۇرەدى. ”سۋ جەتكىزىلگەندە عانا ٴجۇزىم ٴتاتتى بولادى، تۇرمىسىمىز ٴتىپتى دە باقىتتى بولادى“، ـ دەدى ول تەرىن سۇرتە كۇلىپ تۇرىپ.
اپتاپ ىستىقتا قۇبا تۇزدەگى جەر بەتىنىڭ تەمپەراتۋراسى 40 سەلتسي گرادۋسقا جەتتى.
”تەز كەلىڭدەر، كوك بۇرشاق سورپاسى دايىن بولدى!“ 54 جاستاعى قىستاق تۇرعىنى ايجامال اسەن اپكىشىن كوتەرىپ توعان جاعاسىنا كەلدى، كاتەلىندە ۇزاق قايناتىلعان ناۋات قوسىلعان كوك بۇرشاق سورپاسى بار. ايجامال ٴبىر شىنى قۇيىپ، اعا اسكەر جاڭ ميڭنىڭ الدىنا اكەلىپ: سەندەر كۇندى تۇنگە جالعاپ وتاندى قورعاپ، شەكارانى كۇزەتىپ كەلەسىڭدەر، جاپا شەكتىڭدەر! ـ دەدى. جاڭ ميڭ قوس قولىمەن الىپ تاۋىسىپ ٴىشىپ، كۇلىمسىرەي: ”ٴتاتتى ەكەن“، ـ دەدى.
بۇل ٴتاتتى ٴدام تەرگە ٴسىڭىپ، جۇرەككە ٴنار بەردى.
ٴتۇس الەتىندە ەڭ سوڭعى ٴبىر كۇرەك بالشىق جاعاعا شىعارىلدى. سىلدىراعان بۇلاق ارشىلعان ارنانى بويلاي جوڭكىلە اعىپ، توراڭعى ورمانىنان ٴوتىپ، ٴجۇزىم باقشاسىنان اينالىپ، الىستاعى قىستاققا قاراي سىلدىراي اقتى. سۋ سىلدىراي اعىپ جاتىر، كىمنىڭ باستاعانى بەلگىسىز. مامىرلاعان اۋەن كوتەرىلىپ، داپ داۋىسى ەستىلدى.
قىستاق تۇرعىندارى وفيتسەر ـ اسكەرلەردىڭ قولىنان ۇستاپ، توعان جاعاسىندا بيگە باستى. قىستاق تۇرعىنى ٴاليمان ابەيبوللانىڭ اتلاس كويلەگى ٴبىر شوق گۇلگە ۇقسايدى، ول جەتەكشى لي چىن ـ ياڭدى جەتەكتەپ، وعان اينالۋدى ۇيرەتتى، لي چىن ـ ياڭ سەندەلەكتەي بيگە باسقاندا، كوپشىلىك قارقىلداپ كۇلىپ جىبەردى. داپ ٴۇنى بارعان سايىن تەزدەپ، كۇلكى ٴۇنى جەلمەن الىسقا جەتىپ، كارىز قۇدىعىنان، قاراۋىل ورنىنان قالقىپ ٴوتىپ، كۇن شاپاعىندا التىنداي بالقىعان وزەنگە جەتتى.
توعان سۋى ٴتىل قاتپاعانىمەن، ٴاربىر ەڭكەيگەن بەينەنى ەسىندە ساقتاپ كەلدى. 30 نەشە جىلدان بەرى سول جەردەگى وفيتسەر ـ اسكەرلەر قانشا رەت اۋىسسا دا، كارىزدەگى سۋ تۇنىپ ـ لايلانىپ، لايلانىپ قايتا تۇنسا دا، ٴار جىلعى ”ۋادەلى كەزدەسۋ“ ەشقاشان دا ۇزىلگەن ەمەس. ەڭ العاشىنداعى تەمىر كۇرەك، تال شارباقتان قازىرگى لاي ـ باتپاقتى تازالاۋ ماشيناسىنا دەيىن؛ جالاڭ توعان قازۋدان سۋ جەتكىزۋ قۇرىلعىلارىن سالۋعا، سۋارۋ جۇيەسىن جاڭالاۋعا كومەكتەسۋگە دەيىن كارىزدىڭ ٴار رەتكى ”ەسكىنى تاستاپ، جاڭانى قابىلداۋى“ وسى ارانىڭ ٴومىر سۇرۋدەن دامۋعا قادام تاستاۋعا دەيىنگى قارىشتاۋىن ايگىلەپ وتىر.
كۇن ۇياسىنا باتقاندا، جاۋىنگەر ليۋ جۇن توعان جاعاسىندا جۇرەلەپ قولىن جۋدى، سۋ بەتىنە كەشكى شاپاق پەن ونىڭ جاس ٴجۇزىنىڭ بەينەسى ٴتۇسىپ تۇر. الىستا اۋىلداستاردىڭ ۇيىنەن ٴتۇتىن كوتەرىلىپ، ٴجۇزىم سورەسىنىڭ استىندا بالالاردىڭ اسىر سالعان داۋىسى ەستىلدى.
