□ انار بۇلت \شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى شى شين
جازدىڭ شىلىڭگىر ىستىعىندا قاراقۇرىم تاۋىنان قۋانىشتى حابار كەلدى. 2026 ـ جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا شينجياڭ حوتان داحۇڭليۋتان سيرەك مەتالدار كەنىن اشۋ قۇرىلىس نىسانىنىڭ ساۋدا كىرىسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %1014.86 ارتىپ، جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ”جىل ورتاسىنداعى ەمتيحان قاعازىن“ تاپسىردى.
بۇل جالعىز مىسال ەمەس، قايتا شينجياڭنىڭ ٴتۇستى مەتال سالاسىنىڭ توپتىق كۇش سالۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى.
بۇكىل ەلگە كوز جىبەرسەك، الدىڭعى جارتى جىلدا 10 ٴتۇرلى ٴتۇستى مەتالدىڭ جالپى ٴونىم مولشەرى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %3.3 ارتقان، كولەمنەن جوعارى ٴتۇستى مەتال كاسىپورىندارىنىڭ پايداسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %94 ارتقان، كاسىپ سالاسىنىڭ بەينەسى ۇزدىكسىز جاقسارعان. ال شينجياڭنىڭ جاۋابى جۇرت نازارىن تىپتەن اۋداردى: ٴتۇستى مەتال كەندەرىن سۇرىپتاۋ كاسىبىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن 20 %20.9 ارتتى، ٴتۇستى مەتال قورىتۋ جانە شىڭداۋ ـ سوزۋ ونەركاسىبىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %11.7 ارتىپ، بۇكىل ەلدىڭ ٴتۇستى مەتال كارتاسىندا ايقىن شينجياڭ قارقىنىن كورسەتتى.
جىل ورتاسى ماڭىزدى ٴتۇيىن، اۋەلى، باسپالداق. ناتيجەنى قورىتىندىلاۋداعى ماقسات − بەتالىستى ٴدال يگەرۋ، تابىستى اداقتاۋداعى ماقسات − كۇش توپتاپ، تاعى دا شايقاس جاساۋ. ”15 ـ بەسجىلدىق“ باستاما جىلىنىڭ ورتالىعىندا تۇرعان شينجياڭنىڭ ٴتۇستى مەتال كاسىپ سالاسى تۇتاس جىلدىق نىسانالاردى كوزدەپ، سوڭعى جارتى جىلدى ويداعىداي باسۋعا كۇش سالدى.
ٴوندىرىستى ورنىقتىرىپ، ٴونىم مولشەرىن ارتتىرىپ، نەگىزگى تاعاندى بەكەمدەدى
پەشتىڭ وتى سونبەدى، ٴوندىرىس توقتاپ قالمادى. 7 ـ ايدىڭ 31 ـ كۇنى شينجياڭ ۋشين مىس كاسىبى شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ بالقىتۋ سەحىنا بارعاندا، اينالمالى پەشتە مىس سۋى جوڭكىلىپ، ىستىق لەپ شارپيدى، ورتالىق مەڭگەرۋ ۇلكەن ەكرانىنداعى ٴتۇرلى پارامەترلەر تۇتاس جەلى بويىنشا جاسىل رەڭگە وزگەرىپ، ٴوندىرىس قۋاتىنىڭ كوتەرىمدىلىك مولشەرى %100تەن جوعارى بولۋدى ورنىقتى ساقتادى.
شيكىزاتپەن قامداۋدا تاپشىلىق بولدى، قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ تەجەمى كۇشەيدى، بازاردىڭ تولقۋى كۇشەيدى − قات ـ قابات قىسىم استىندا ۋشين مىس كاسىبى ٴالى دە جوعارى ناتيجە قاعازىن تاپسىردى: الدىڭعى جارتى جىلدا ونەركاسىپتىڭ جالپى ٴونىم قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %136.22 ارتىپ، ساۋدا كىرىس مولشەرى %110.41تەن اسىپ، نەگىزگى ساۋدا كورسەتكىشتەرى تۇتاس جەلى بويىنشا جوعارىلاي ٴتۇستى.
سونىمەن ٴبىر ۋاقىتتا داحۇڭليۋتان سيرەك مەتالدار كەنى كەن سۇرىپتاۋ سەحىندا سۇرعىلت ٴتۇستى كەن رۋداسى ۇنتاقتاۋ، ەلەكتەن وتكىزۋ، اۋىر دانەكەرلەردى سۇرىپتاۋ ارقىلى بىرتىندەپ كۇمىس سۇرى ٴتۇستى ليتيلى پيروكسەن سۇرىپتالعان كەنىنە اينالدى. الدىڭعى جارتى جىلدا كاسىپورىنداردىڭ بۇرىنعى كەن ونىمدەرى مولشەرى بويىنشا جىلدىق جوسپاردىڭ %59.12ى ورىندالىپ، ليتيلى پيروكسەن سۇرىپتالعان كەن ٴونىم مولشەرى %52.09 بولىپ، ٴتۇيىندى نىساندار ورنىقتى قاداممەن جىلدام ىلگەرىلەدى.
التىن جارىس جولىندا دا بار كۇشپەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. باتىس بولىك التىن شەكتى جارنا سەرىكتەستىگى كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ جاعدايىنا ىشكەرىلەي تۇجىرىم جاساپ، ساتۋ قۇرالدارىنان جان ـ جاقتىلى پايدالانىپ، دالمە ـ ٴدال شارا شىعاردى. ونىڭ قاراستىلىعىنداعى ٴۇرىمجى تيانشان شيڭگۇي مەتال شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ سىرتتان ساتىپ العان ساپالى التىن كاسىبىنىڭ مولشەرى تاريحتاعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ، قيان ـ كەسكى باسەكەدە ىرىقتىلىقپەن اتوي سالىپ، ورايدى الدىمەن يگەردى.
كاسىپورىن كۇشەيسە، كاسىپ سالاسى كۇشەيەدى. شينجياڭ ٴتۇستى مەتال كاسىبىنىڭ نەگىزگى كۇشى رەتىندە، شينجياڭ ٴتۇستى مەتال ونەركاسىبى (توبى) شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى الدىڭعى جارتى جىلدا تاعى دا تاريحتاعى سول تۇستاعى ەڭ جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزدى: ونەركاسىپتىڭ جالپى ٴونىم قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %134.24 ارتتى، ساۋدا كىرىسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %123 ارتتى، پايداسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %709 ارتتى. ونىمدەردىڭ ٴونىم مولشەرى ورنىقتى ارتىپ، ساۋدا ونىمدىلىگى جوعارىلاپ، دامۋ قوزعالىس قۋاتى كۇشەيىپ، ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاماسى قۋاتتى دا پارمەندى بولدى.
ٴوندىرىس قۋاتىنىڭ تولىق جارىققا شىعۋىنىڭ استارىندا كەمەلدەنگەن، ەگجەي ـ تەگجەيلى ٴوندىرىس ۇيىمدىق جۇيەسىنىڭ جوعارى ٴونىمدى اينالىمى جاتىر. ٴوندىرىستى ورنىقتىرۋ، ٴونىم مولشەرىن ارتتىرۋ شينجياڭنىڭ ٴتۇستى مەتال كاسىپ سالاسىنىڭ ەڭ بەرىك نەگىزىنە اينالدى.
جاڭالىق اشىپ، قۋات توپتاپ، ارتۋ ۇيەگىن جانداندىردى
كورنەكتى ناتيجە قايدان كەلدى؟ مۇنىڭ جاۋابى ۇڭعىما استىندا، تاجىريبەحانادا، نىسان جۇمىس باسىندا.
عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ٴوندىرىستى ورنىقتىرىپ، ٴونىم مولشەرىن ارتتىرۋدىڭ ەڭ كۇشتى قوزعالتقىشى.
باتىس بولىك التىن كاسىبى قارامايلى قاتۋ التىن كەنى شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ كەن اۋماعىندا ۇڭعىمانىڭ ٴۇستى مەن استىنداعى تىرەۋىش قويىلعان جەردەگى قالدىق كەن ۇيمەگىن جيناپ الۋ تەحنولوگياسىن ونەركاسىپتە پايدالانىپ، كەن رۋداسىنىڭ قالدىقتارىن حاۋىپسىز جيناپ الۋ، كونە قازۋ وڭىرلەرىندەگى قۇرىلمالاردى ٴبىر جاقتى ەتۋ، ماردىمسىز قالدىق رۋدالاردىڭ زيانىن دالمە ـ ٴدال تىزگىندەۋ سىندى 3 ۇلكەن قيىن وتكەلدەن ٴبىر جولدا قامال الىپ، كەن تىرەۋىشىن جيناپ الۋ مولشەرى مەجەدەگىدەن الدەقايدا اسىپ ٴتۇستى. بۇل تەحنولوگيا كەننىڭ قىزمەت وتەۋ جىل شەگىن ۇزارتۋمەن بىرگە، سول تۇردەگى كونە كەن وڭىرلەرىنىڭ كومەسكى كۇشىن اشۋىنا كوشىرىپ پايدالانۋعا بولاتىن ”شينجياڭ جوباسىن“ ازىرلەدى.
اقتاۋ كىباڭ مارگانەتس كاسىبى جاساۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ تەحنولوگيانى جاڭالاۋدان قامال الۋ ارناۋلى بانى ەلەكتروليزدىك مەتال مارگانەتس تەحنولوگياسىن جاڭالاۋ نىسانىن جەدەل ىلگەرىلەتۋدە، تاجىريبەحاناداعى مارگانەتس بايلىعىنان جان ـ جاقتى پايدالانۋ جانە جوعارى ساپالى دامۋ ٴوندىرىسىن زەرتتەۋ ـ قولدانۋ نىسانى شەشۋشى وڭدەۋ شەبەرلىگى شاعىن سىناعى مەن مارگانەتستى توقتاۋسىز شىلاۋ بارىسىنداعى ارالىق تاجىريبەسىن ورىنداپ، تەحنولوگيادا سەرپىلىس جاساۋعا بارعان سايىن جاقىندادى. مارگانەتس كاسىبى شينجياڭنىڭ ٴتۇستى مەتال بولىگىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى، كىباڭ مارگانەتس كاسىبى تەحنولوگياداعى بوگەتتەردى تالقانداي السا، ٴوندىرىستىڭ وزىندىك قۇنىن ٴونىمدى تومەندەتىپ، ٴونىمنىڭ قوسىمشا قۇنىن جوعارىلاتىپ، مارگانەتس كاسىبىنىڭ جاسىلدانۋعا، جوعارى دەڭگەيگە قاراي قادام تاستاۋىن ىلگەرىلەتەدى.
شينجياڭ شينشين كەن كاسىبى شەكتى جارنا سەرىكتەستىگى نازاردى ٴونىمدى جوعارىلاتۋ، ساپانى جوعارىلاتۋ، وزىندىك قۇندى تومەندەتۋ جالپى تىزبەگىنە شوعىرلاندىرىپ، ۇڭعىما استىندا تىرەۋىش قويۋ، قازۋ، قوپارۋ جاڭا تەحنولوگياسىن جاپپاي جالپىلاستىرىپ، ۇڭعىما استىندا زەردەلى حاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ، تاسىمالداۋدى زەردەلى باسقارۋ ـ مەڭگەرۋ سياقتى سيفرلانعان جۇيەلەردى توپقا ٴبولىپ ىسكە قوسىپ، كەن ٴوندىرىسىنىڭ اۆتوماتتانۋ، ماشينالانۋ دەڭگەيىن تاعى دا تىڭ ساتىعا كوتەردى.
ەگەر عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋدى ىشكى قوزعاۋشى كۇشتى جانداندىرۋ دەسەك، وندا نىسان قۇرىلىسى ٴوندىرىس قۋاتى ارتۋ مولشەرىنىڭ ”قاينارى“ بولىپ تابىلادى. قارا ٴشار فليۋوريت كەنى نىسانى نەگىزگى قۇرىلىستى اياقتاتۋدان قامال الدى − شينجياڭ حۋا ـ وۋ كەن كاسىبى شەكتى سەرىكتەستىگى اشقان ەل ىشىندەگى ەڭ ۇلكەن دارا تۇلعالى فليۋوريت كەنىنىڭ قورى شامامەن بۇكىل ەل بويىنشا انىقتالعان دارا تۇلعالى فليۋوريت كەنى جالپى مولشەرىنىڭ %15ىن يەلەيدى، وندىرىسكە قوسىلعاننان كەيىن، شينجياڭنىڭ، ٴتىپتى، بۇكىل ەلدىڭ فتور حيميا ونەركاسىپ كاسىپ تىزبەگىنە شەشۋشى بۋىن تولىقتايدى. قۇمىل دا بۇكىل شينجياڭداعى ەڭ ۇلكەن مىس مەتال ٴوندىرىس بازاسىن جەدەل قۇرىپ، مىس بايلىعىنىڭ ستراتەگيالىق قۇنى ونان ارى جاندانا ٴتۇستى.
كۇنلۇن تاۋىنان جوڭعار ويپاتىنا دەيىن ٴبىر توپ شەشۋشى ينجەنەريالاردان سەرپىلىس جاساۋدى جۇزەگە اسىرىپ، كاسىپ سالاسىن ۇلاستىرۋ قوزعاۋشى كۇشى ۇزدىكسىز كۇشەيدى.
قولايلى جاعدايدان ۇتىمدى پايدالانىپ، سوڭعى جارىم جىلدا شەشۋشى جەڭىسكە جەتۋگە قۇلشىندى
ورتا جولعا كەلگەندە دە قادامدى توقتاتپادى، شەشۋشى ساتتە قايراتتانا العا ۇمتىلدى.
7 ـ ايدىڭ 19 ـ كۇنى اشىلعان شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق اينالىم جونىندەگى ورنالاستىرۋ، تالداۋ جاساۋ ماجىلىسىندە مىنالار ايقىن تالاپ ەتىلدى: ونەركاسىپ ەكونوميكاسىن كۇش سالا بەكەمدەپ، مۇناي ـ گاز، كومىر سياقتىلارعا ساياتىن ساپالى ٴوندىرىس قۋاتىن جارىققا شىعارىپ، ٴتۇيىندى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ ٴوندىرىستى ورنىقتىرىپ ٴونىم مولشەرىن ارتتىرۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك.
بۇل − ٴارى اتتانىسقا كەلتىرۋ بۇيرىعى، ٴارى جول كارتاسى.
بۇكىل ەلگە كوز جىبەرسەك، ٴتۇستى مەتال كاسىبى ستراتەگيالىق وراي مەزگىلىندە تۇر. جاڭا ەنەرگيالى اۆتوكولىك، ەنەرگيا ساقتاۋ، AI ەسەپتەۋ قۋاتى سياقتى جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالاسى مىس، ليتي، سيرەك جەر ەلەمەنتتەرى سياقتى شەشۋشى كەن ونىمدەرىنىڭ قاجەتىن ۇزدىكسىز جەبەدى، الدىڭعى جارتى جىلدا بۇكىل ەل بويىنشا كومىر قىشقىل ليتي ٴونىم مولشەرى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %33.9 ارتتى، مىسپەن قامداۋ مەن قاجەتسىنۋدىڭ كەمدىگى شامامەن 250 مىڭ توننا بولدى. قامداۋ تەجەمى كۇشەيىپ، سۇرانىستىڭ سەرپىمدىلىگى جارىققا شىعىپ، شينجياڭنىڭ بايلىق ارتىقشىلىعى كاسىپ سالاسىنىڭ باسەكەلىك ارتىقشىلىعىنا جەدەل اينالۋدا.
ساياساتتىق قولداۋ دا ساتىلار بويىنشا كۇشەيدى.
2026 ـ جىلى شينجياڭ ”التى ۇلكەن ارەكەتتى“ اتقارىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدى جوعارى ساپامەن ىلگەرىلەتىپ، ەلەكتروليزدىك اليۋمين، قورعاسىن ـ مىرىش، مىس، تيتان سياقتى ونىمدەردىڭ ورنىقتى ٴوندىرىلۋىن، ٴونىمىن ارتتىرۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، ٴتۇستى مەتال كاسىبىنىڭ جوعارى ارتۋ جاعدايىن جالعاستىرۋدى ايقىن العا قويدى. «ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارۋىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ٴبىرقانشا شارانى» باسىپ تاراتىپ، ٴتۇستى مەتال كاسىبىنىڭ ارتىقشىلىققا يە ٴونىم قۋاتىن ىسكە قوسىپ، ونەركاسىپ ەكونوميكاسىنىڭ اينالىمىن باقىلاۋ ـ ولشەۋدى، رەتتەۋدى كۇشەيتۋدى اناعۇرلىم باسا دارىپتەدى. اۆتونوميالى رايوندىق مەملەكەت مەنشىگىندەگى مال ـ مۇلىكتى باقىلاۋ ـ باسقارۋ كوميتەتى اۆتونوميالى رايونعا قاراستى مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىندارمەن شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ناتيجەسى جاۋاپكەرشىلىك حاتىنا قول قويىپ، ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاماسىنداعى وزەكتى ارتۋ نىساناسىن ايقىندادى. ساياساتتىڭ پايداسى ۇزدىكسىز جارىققا شىعىپ، ٴتۇستى مەتال كاسىبىنىڭ ٴوندىرىستى ورنىقتىرىپ ٴونىم مولشەرىن ارتتىرۋىنا بەرىك نەگىز قالادى.
كاسىپورىنداردىڭ ارەكەتى جاپپاي ورىستەتىلدى. شينجياڭ ٴتۇستى مەتال توبى سوڭعى جارتى جىلدا ٴوندىرىس حاۋىپسىزدىگى، ٴوندىرىستى ورنىقتىرىپ ٴونىم مولشەرىن ارتتىرۋ، نىسان قۇرىلىسى سياقتى 8 ٴتۇرلى مىندەتتى ٴتۇيىندى ويداعىداي يگەرەدى. ٴاربىر ٴتۇر تۇتاس جىلدىق نىسانانى كوزدەپ، ٴاربىر قادامدا دامۋدىڭ ريتىمىن ورنىقتى باسادى.
ٴوندىرىستىڭ ٴبىرىنشى شەبىنەن قۇرىلىس جۇمىس باسىنا دەيىن، تاجىريبەحانادان زەردەلىلەنگەن كەنگە دەيىن، شينجياڭ ٴتۇستى مەتال كاسىپورىندارى شەشۋشى شايقاس بەينەسىمەن بار كۇشپەن اتوي سالۋدا.
