− 18 ـ كەزەكتى ەۆروپا ديپلوماتتارى زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار شينجياڭنىڭ اشىق جانە وزىنە سەنىمدى ەكەندىگىنە كۋا بولدى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى سى لۋلۋ
7 ـ ايدىڭ 23 ـ كۇنىنەن 28 ـ كۇنىنە دەيىن بوسنيا − گەرتسەگوۆينا، نيدەرلاند، يسپانيا، سلوۆاكيا، اۆستريا قاتارلى ەۆروپاداعى 15 مەملەكەتتەن كەلگەن ديپلوماتتاردان ۇيىمداسقان 18 ـ كەزەكتى ەۆروپا ديپلوماتتارى زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار قاشقار ايماعى، سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسى، قىزىلسۋ قىرعىز اۆتونوميالى وبلىسى، ٴۇرىمجى قالاسى سياقتى جەرلەرگە بارىپ، اۋىل ـ قىستاقتاردى، الەۋمەتتىك اۋماقتاردى، كاسىپ سالاسى باقشا اۋماقتارىن، مادەنيەت ساراي ـ الاڭدارىن جانە سىرتقا ەسىك اشۋ تۇعىرلارىن ىشكەرىلەي ارالاپ، شينجياڭنىڭ ناقتى جاعدايىن سول ورىندا كورىپ سەزىندى.
قاشقار بايىرعى قالاسىندا شامدار سامالاداي جارقىراعان كوشەلەر مەن قام ـ قايعىسىز جۇرگەن تۇرعىندار تىنىشتىق كارتيناسىن قالىپتاستىرعانداي. زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار ايتكار مەشىتىنە جانە قاشقار قالاسى كونە قالا رايونىن قورعاۋ، كەشەندى وڭاۋ ەسكەرتكىش سارايىنا بارىپ، ٴدىني قيمىلداردىڭ ورىستەتىلۋى جانە كونە قالا رايونىن جاڭالاۋ سياقتى جاعدايلاردى ەگجەي ـ تەگجەيلى ۇعىستى. كونەشار اۋدانى جۇڭگو شينجياڭ ۇلتتىق مۋزيكا اسپاپتارى قىستاعىندا دۇتتار، تامبۇر، عىجەك جانە داپپەن مامىرلاعان اسەم كۇي ورىندالدى. سلوۆەنيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاي قىزمەتكەرى ۋەيد جەريپ ۇيىپ تىڭداپ بىلاي دەدى: ”تۇرلىشە مۋزيكا اسپاپتارىنىڭ ٴبىر كۇيدە ٴوزارا ۇندەستىك تابۋىنىڭ ٴوزى قوعامنىڭ تىنىش، ىنتىماقتى ەكەندىگىنىڭ جاندى بەينەسى“.
قىزىلسۋ قىرعىز اۆتونوميالى وبلىسى ماناس ەپوسىن قورعاۋ، زەرتتەۋ ورتالىعىندا «ماناس» ەپوسىنىڭ جالعاستىرىلۋى زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلارعا جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ٴداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ الۋان ٴتۇرلى باي مازمۇندى ەكەنىن سەزىندىردى. ٴۇرىمجى قالاسىندا ولار ”شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسى نەگىزگى تاقىرىپتىق كورمەسىن“ تاماشالادى. قىرۋار ناقتى زاتتار جانە بەينەجازبا ماتەريالدارى كەزىندەگى ٴبىر مەزگىلدەگى زورلىقتى كۇش، لاڭكەستىك قيمىلدارىنىڭ شينجياڭداعى ٴار ۇلت حالقىنا اكەلگەن اۋىر زاردابىن ناقتى كوز الدىعا ەلەستەتتى، سونداي ـ اق كوپشىلىكتىڭ شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋ جاعىندا جاساعان قۇلشىنىستارى مەن قول جەتكىزگەن ناتيجەلەرىن تۇسىنۋىنە، ولاردىڭ قازىرگى كەزدەگى شينجياڭنىڭ تىنىش، جاراسىمدى، دامىعان جاعدايى جونىندە اناعۇرلىم جان ـ جاقتى، شىنايى تانىمعا يە بولۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
قوعام ورنىقتىلىعى دامۋعا جول سالدى، شينجياڭنىڭ ەكونوميكاسىنىڭ تەز قارقىنمەن دامىعاندىعىن زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار ەرەكشە انىق كوردى.
جۇڭگو (شينجياڭ) ەركىن ساۋدا سىناق رايونى قاشقار اۋماعى ساۋداگەر شاقىرۋعا قىزمەت وتەۋ ورتالىعىندا جانە قاشقار كەشەندى قورعامالى باجى اۋماعىندا زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار وڭىرلىك ورىن ارتىقشىلىعىن، كاسىپ سالاسىنىڭ ورنالاسىمىن جانە سۇيەمەلدەۋ ساياساتتارىن جۇيەلى ۇعىستى. قاشقاردىڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونى وڭىرلىك ورىن ارتىقشىلىعىنا سۇيەنىپ، شەكارا اتتاعان ساۋدا، وسى زامانعى زات اينالىمى سياقتى كاسىپ سالالارىن بار كۇشپەن دامىتقانىن كورىپ، ولار مۇنىڭ مىعىم دامۋ ومىرشەڭدىگىنەن تەرەڭ اسەر الدى.
بولعاريا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ٴۇشىنشى حاتشىسى يۆايلو گاتيۆ جۇڭگو − ەۆروپا كەزەكشى پويەزى (ٴۇرىمجى) جينالۋ ورتالىعىن ەكسكۋرسيالاعاندا مىنانى ٴبىلدىردى: ”جۇڭگو − ەۆروپا كەزەكشى پويەزى وسى ارادان جولعا شىعادى ەكەن، جۇڭگونىڭ شينجياڭى − ازيا − ەۆروپا قۇرلىعىن تۇتاستىراتىن شەشۋشى توراپ. مۇنداي وڭىرلىك ورىن ارتىقشىلىعىنىڭ ورنىن ەشتەڭە باسا المايدى، ٴبىزدىڭ زات اينالىمى، ساۋدا سياقتى سالالارداعى سەلبەستىگىمىزدىڭ كومەسكى كۇشى زور“.
كاسىپ سالاسى دارەجەسىنىڭ جوعارىلاۋى دا ادامعا تەرەڭ اسەر قالدىردى. شينجياڭ جۇمساق بولشەك باقشاسىندا جوعارى، جاڭا تەحنولوگيا جەتىستىكتەر كورمەسى زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلارعا شينجياڭنىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ كۇشتەرىنىڭ قارىشتاي دامىعاندىعىن تىكە سەزىندىردى. شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىعى كورمە باقشاسىندا توپىراقسىز ٴوسىرۋ، زەردەلى سۋ مەن تىڭايتقىشتى ٴبىر تۇلعالاندىرۋ، قورشاعان ورتانى دالمە ـ ٴدال رەتتەۋ ـ مەڭگەرۋ سياقتى زەردەلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وزىق تەحنولوگيالارىنىڭ تياناقتانىپ قولدانىسقا ٴتۇسۋى دە زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلاردى قايران قالدىرىپ، القاۋىنا بولەندى.
7 ـ ايدىڭ 26 ـ كۇنى ٴۇرىمجى قالاسىندا وتكىزىلگەن اڭگىمە ماجىلىسىندە زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار مىنالاردى ٴبىلدىردى: جۇڭگو شينجياڭىنىڭ ماشينالاسۋ دەڭگەيى وسىنشاما جوعارى، ەگەر، شىنىمەن، ”زورلاپ ەڭبەككە سالاتىن“ بولسا، بۇل ماشينالار كىمگە قىزمەت ىستەپ وتىر؟ بۇل بۇدان بۇرىن كەيبىر حابارلاردان العان اسەرىمىزگە مۇلدە ۇقسامايدى.
ەكونوميكانىڭ دامۋ جەتىستىكتەرى، ەڭ سوڭىندا، بۇقارانىڭ تۇرمىسىندا تياناقتانۋى كەرەك. وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ اۋىل ـ قىستاقتارىندا دا زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار وسىنداي باقىت سەزىمىنىڭ قاراپايىم بەينەسىن بايقادى.
قاشقار قالاسى پاقتاكلا اۋىلىندا كۇرىش اتىزدارى تۇتاسىپ، اسفالت جول ٴار ٴۇيدىڭ ەسىك الدىنا دەيىن جاتقىزىلىپتى. قىستاق ”داۋشياڭچۋان قىستاعى“ ماركاسىن شىعارىپ، اۋىل ـ قىستاق ساياحاتىمەن شۇعىلدانىپتى، تازا دا رەتتى اۋلادا قىستاق تۇرعىندارى كەپتىرىلگەن جەمىسپەن جانە نانمەن قوناقتاردى كۇتىپ الدى. بوسنيا ـ گەرتسەگوۆينا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باس حاتشىسى ەدىن ديربەروۆيچ جۇرە ٴجۇرىپ قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىرىس قاينارىن، وقۋ جاعدايىن، ەمدەۋ شارت ـ جاعدايىن سۇراستىردى. ٴبىر اينالىپ شىققان سوڭ، ول بىلاي دەدى: ”ٴبىر قىستاقتىڭ بەت ـ بەينەسى ادامدى الداي المايدى، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جۇزىندەگى كۇلكىدەن كوڭىل حوشتىعى مەن مۇندالايدى“.
كونەشار اۋدانى توققۇزاق قالاشىعى اياقمانگەن قىستاعىنىڭ نەگىزگى ساتىنى باسقارۋى دا زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلاردى قىزىقتىردى. قىستاقتا كاسىپ سالاسى، نەگىزدىك قۇرىلعى، سونداي ـ اق ٴبىر ايقىن باسقارۋ قۇرىلىمى بار. سولتۇستىك ماكەدونيانىڭ ديپلوماتيا جانە سىرتقى ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ اقىلشىسى ماريا فيدانوۆا بىلاي دەدى: ”كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋى بۇقارانىڭ ٴىس جۇزىندىك قاجەتىنە ۇيلەسەدى، نەگىزگى ساتىنى باسقارۋ كۇردەلى ەمەس، تىڭعىلىقتى ىستەلىپ جاتىپتى، وسى حالىق تۇرمىسى جەتىستىكتەرى قاعاز جۇزىندە ەمەس، ناقتى ەكەن“.
قاشقار قالاسى دۇڭحۋ ٴمالىسى دۇڭحۋ الەۋمەتتىك اۋماعىندا جانە ٴۇرىمجى قالاسى تيانشان رايونى حيجياشان ٴمالىسى يۋەجين كوشەسى وڭتۇستىك الەۋمەتتىك اۋماعىندا دا زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنداعىلار وسىنداي اسەردە بولدى. تازا دا رەتتى قونىس ورتاسى، كەمەلدى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ جانە تۇرعىنداردىڭ تابيعي تىرشىلىك تىنىسىن بايقاعان ولار ٴالسىن ـ ٴالى ايالداپ، قول تەلەفونمەن ەستەلىككە الىپ، مەيلى اۋىل ـ قىستاق، الدە قالا بولسىن، بۇل اراداعى ادامداردىڭ تىنىشتىق ىشىندە تۇرمىس كەشىرىپ جاتقاندىقتارىن قايتا ـ قايتا تۇراقتاندىردى.
”بەتپە ـ بەت تىلدەسۋ − سىڭار جاقتى كوزقاراستى جويۋدىڭ ەڭ جاقسى ٴتاسىلى“. اتتاناردا ەدىن ديربەروۆيچ بىلاي دەدى: ”وسى رەتكى ساپارىمىزدا ٴبىز قوعامى تىنىش، ەكونوميكاسى جالىندى، حالقى قام ـ قايعىسىز جۇڭگونىڭ شينجياڭىن كوردىك. ٴتىپتى دە كوپ ەۆروپالىقتىڭ وسى اراعا كەلىپ ٴوز كوزدەرىمەن كورىپ، سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدىڭ ورايىن قاراستىرۋىن ٴۇمىت ەتەمىز“.
