− شي جينپيڭ ەكونوميكا يدەياسى جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ جوعارى ساپالى دامىپ، ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى
□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى ان بەي، شيە شيياۋ، ۋاڭ يۇيشياۋ، جاڭ شياۋجيە
2026 ـ جىل − ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلى. دۇنيە جۇزىندەگى ەكىنشى ۇلكەن ەكونوميكالىق تۇلعانىڭ قانداي دامۋ جاۋاپناماسىن تاپسىراتىندىعى بۇكىل دۇنيەنىڭ نازارىن اۋداردى.
الدىڭعى جارتى جىلدا اناعۇرلىم كۇردەلى دە قاتاڭ بولا تۇسكەن ەل ٴىشى ـ سىرتى ورتاسى الدىندا، جۇڭگو ەكونوميكاسى قىسىمعا توتەپ بەرىپ ورنىقتى قاداممەن العا باسىپ، ٴتۇرلى سىرتقى سوققىلار مەن ىشكى قيىنشىلىقتارعا ٴونىمدى توتەپ بەرىپ قوزعالىس قۋاتى جاڭالانۋعا، قۇرىلىم ساپالىلانۋعا بەت العان دامۋ جاعدايىن جارىققا شىعاردى.
باس شۋجي شي جينپيڭ: ”سەنىمدى بەكەمدەپ، قيىندىقتاردان قامال الىپ، جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“، ـ دەپ ايقىن اتاپ كورسەتتى.
كەمە وزەننىڭ ورتاسىنا جەتكەندە اساۋ تولقىن ٴتىپتى دە كۇشەيەدى، جەلكەن جايىپ ەكپىندەي ىلگەرىلەۋگە تۋرا كەلەدى.
شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، شي جينپيڭ ەكونوميكا يدەياسىنىڭ عىلمي جەتەكشىلىگىندە، بۇكىل ەل بويىنشا جوعارىدان تومەنگە دەيىن قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، قيىندىققا قارسى اتتانىپ، ٴتۇرلى ورايدى مىقتى يگەرىپ، وزگەشە ارتىقشىلىقتان ويداعىداي پايدالانىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى قۇلشىنا ىلگەرىلەتتى، جۇڭگو ەكونوميكاسى الىپ كەمەسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى اناعۇرلىم كۇشەيىپ، سەنىمى اناعۇرلىم نىعايىپ، ارىنداعان شىعىس جەلىمەن تولقىن جارا ىلگەرىلەپ، اناعۇرلىم شالقار تەڭىزگە جول تارتتى.
”ەلىمىز دامۋىنىڭ ايقىندىلىعى مەن باياندىلىعىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋىمىز كەرەك“
بيىل جىل باسىنان بەرى، حالىقارالىق جاعداي بارعان سايىن اۋمالى ـ توكپەلى بولىپ، دۇنيە ەكونوميكاسىنىڭ قالپىنا كەلۋى ۇزدىكسىز قىسىمعا ۇشىرادى. جۇڭگو ەكونوميكاسى بوران ـ شاشىننان قورىقپاي، تولقىن جارا ەكپىندەي ىلگەرىلەپ، قايسارلىقپەن العا تارتۋ، ورنىقتى تۇردە جاقسارۋ اۋقىمىن ايگىلەدى:
”ورنىقتى بولۋ“ تۇعىرى اناعۇرلىم بەكەمدەلدى − الدىڭعى جارتى جىلدا ىشكى ٴوندىرىس جالپى قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %4.7 ارتىپ، ارتۋ مولشەرى 3 تريلليون 600 ميلليارد يۋانعا جەتىپ، سوڭعى 5 جىلداعى ۇقساس مەزگىلدەگى ەڭ زور ارتۋ مولشەرى بولدى؛ كاسىپورىنداردىڭ پايداسى ارتىپ، زات باعاسى قايتا ورلەپ، حالىق تۇرمىسى ۇزدىكسىز جاقسارىپ، حالىقاراداعى ەنەرگيا تاپشىلىعى، ٴوندىرۋ، قامداۋ تىزبەگىنىڭ كەدەرگىگە ۇشىراۋى سياقتى كوپ ٴتۇرلى سوققى جاعدايىندا جۇڭگو ەكونوميكاسى وڭاي قول جەتە بەرمەيتىن ورنىقتى دا اقاۋسىز دامۋدى جۇزەگە اسىردى.
”جاڭا بولۋ“ قوزعالىس قۋاتى اناعۇرلىم كۇشەيدى − ساۋدالىق عارىش ىستەرىندەگى كوپ تۇرپاتتى راكەتا ٴساتتى ۇشىرىلدى، كۆانتتىق ينفورماتسيا، ينتەگرالدى تىزبەك، يادرولىق بىرىگۋ سياقتى تەحنولوگيالار ”ۇدەتىلدى“، جۇڭگو كاسىپورىندارى الەمدەگى ەڭ زور كولەمدى اشىق قاينارلى مودەلدى جاريالادى، جوعارى دەڭگەيلى جاساۋ، سيفرلى ـ زەردەلى ەكونوميكا، وسى زامانعى قىزمەت وتەۋ ۋاكىل بولعان جاڭا قوزعالىس قۋاتىنىڭ الدىڭعى جارتى جىلدا ەكونوميكانىڭ ارتۋىنا قوسقان ۇلەسى %40تەن استى.
”جاندى بولۋ“ بەينەسى اناعۇرلىم كورنەكتىلەندى − قىزمەت وتەۋ تۇتىنۋى، جاسىل تۇتىنۋ، جاڭاشا تۇتىنۋدىڭ جارقىن تۇيىندەرى ىركەس ـ تىركەس جارىققا شىعىپ، ادام اعىنى، زات اينالىمى، ينفورماتسيا اينالىمى، قارجى اينالىمى بارىنشا جاندانىپ، جۇڭگونىڭ ٴبىر كۇندەگى جەدەل جەتكىزۋ مولشەرى 550 ميلليون دانادان استامعا جەتىپ، باسقا ەلدەردىڭ جالپى جيىنتىعىنان اسىپ ٴتۇسىپ، ەرەن كولەمدى بازار كومەسكى كۇشى ۇزدىكسىز جارىققا شىقتى.
”توعىسۋ“ قادامى اناعۇرلىم ورنىقتى بولدى − جۇڭگو سىرتقا ەسىك اشۋدى ىرىقتىلىقپەن كەڭەيتۋگە تاباندى بولىپ، 63 مەملەكەتكە كەدەن باجىسىن الماۋ ساياساتىن اتقاردى، الدىڭعى جارتى جىلدا يمپورتتىڭ ارتۋ قارقىنى %22.1كە جەتىپ، ەكسپورتتىڭ ارتۋ قارقىنىنان اسىپ ٴتۇستى؛ ”جۇڭگوعا ەكسپورت ەتۋ“، ”جۇڭگودا زات ساتىپ الۋ“، ”جۇڭگوعا قارجى قوسۋ“ ىقپالداس بولىپ، ٴبىرىن ـ ٴبىرى جەبەپ، جۇڭگو دۇنيە جۇزىمەن سەلبەستىك جاساپ بىرگە يگىلىككە كەنەلدى، قول ۇستاسا الىسقا اتتاندى.
7 ـ ايدىڭ 24 ـ كۇنى اشىلعان پارتيا سىرتىنداعى قايراتكەرلەر اڭگىمە ماجىلىسىندە باس شۋجي شي جينپيڭ الدىڭعى جارتى جىلداعى ەكونوميكالىق قىزمەت جونىندە ماڭىزدى تۇجىرىم جاسادى: ”جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، وڭىرلەر، تاراۋلار الدا ٴجۇرىپ كۇش سالىپ، ىرىقتىلىقپەن ٴىس تىندىرىپ، ىشكى ـ سىرتقى حاۋىپ ـ قاتەرلەر مەن سىن ـ سايىستارعا ٴونىمدى توتەپ بەردى، ەلىمىز ەكونوميكاسى قىسىمعا توتەپ بەرە العا ىلگەرىلەپ، جاڭا بولۋعا، ساپالى بولۋعا قاراي بەت الىپ، قۋاتتى سەرپىمدىلىگى مەن ومىرشەڭ كۇشىن ايگىلەدى“.
وڭاي ـ وسپاق قول جەتپەگەن تابىستىڭ ٴتۇپ سەبەبى عىلمي يدەيانىڭ جەتەكشىلىگىندە.
”ٴسوز جوق، ەكونوميكانىڭ كومەسكى قۋاتىن تولىق اشۋ كەرەك“، ”ٴسوز جوق، ساياساتتىق قولداۋ مەن رەفورما جاساۋدى، جاڭالىق اشۋدى قاتار جۇرگىزۋگە تاباندى بولۋ كەرەك“، ”ٴسوز جوق، ’ٴارى ەركىنە جىبەرىپ جانداندىرۋ‘، ’ٴارى ويداعىداي باسقارۋ‘ كەرەك“، ”ٴسوز جوق، زاتقا قارجى قوسۋ مەن ادامعا قارجى قوسۋدى تىعىز ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولۋ كەرەك“، ”ٴسوز جوق، ىشكى قابىلەتكە قاجىرلىلىقپەن جاتتىعۋ ارقىلى سىرتقى سىن ـ سايىسقا توتەپ بەرۋ كەرەك“.
2025 ـ جىلدىڭ سوڭىنداعى ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە باس شۋجي شي جينپيڭ جاڭا جاعدايداعى ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋ جونىندەگى جاڭا تانىم مەن اسەردى ”بەس ٴسوز جوق“ ارقىلى جيناقتاپ، شي جينپيڭ ەكونوميكا يدەياسىن ونان ارى بايىتىپ جانە دامىتىپ، ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋگە جاڭا ماڭىزدى بويسۇنۋ ولشەمىن ازىرلەدى.
نازاريادا جاڭالىق اشۋ مەن امالياتتا جاڭالىق اشۋ جاڭا ٴداۋىردىڭ جاڭا جورىعىندا ٴوزارا شۇعىلا شاشتى.
بيىل جىل باسىنان بەرى، ٴتۇيىندى سالالارعا، وڭىرلەرگە، كاسىپتەرگە باعىتتاي وتىرىپ، باس شۋجي شي جينپيڭ ٴبىر قىدىرۋ ايقىن تالاپتار قويىپ، ٴبىر قىدىرۋ ماڭىزدى شارالار ورنالاستىرىپ، ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىنداعى ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋگە ايقىن بەتالىس كورسەتتى.
مەملەكەتتىك ەكى ٴماجىلىس كەزىندە جياڭسۋ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ باياندامانى قاراۋىنا قاتىناسقاندا مىنانى العا قويدى: ”جياڭسۋ قاتارلى ەكونوميكالىق ٴىرى ولكەلەر رەفورما جاساۋدىڭ، ەسىك اشۋدىڭ الدىڭعى لەگىندە تۇر، جاڭا جاعدايلاردى زەرتتەۋ، جاڭا ماسەلەلەردى شەشۋ جاعىندا كۇش سالۋى، تاجىريبە قالىپتاستىرۋى كەرەك“.
حىبەيدىڭ شيۇڭ ـ ان جاڭا رايونىنا بارىپ قىزمەت تەكسەرىپ، شيۇڭ ـ ان جاڭا رايونىنىڭ جوعارى ساپالى قۇرىلىسى مەن دامۋىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ اڭگىمە ٴماجىلىسىن باسقارىپ اشقاندا بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”رەفورما جاساۋدى، جاڭالىق اشۋدى جەتەكشى ەتۋ ارقىلى ىشكى دامۋ قوزعاۋشى كۇشىن نىعايتىپ، فاكتور بايلىعىنىڭ ۇيلەسىمدى شوعىرلانۋىن ٴتۇيىن ەتۋ ارقىلى جاڭا رايوننىڭ ومىرشەڭ كۇشىن قاۋلاتۋ كەرەك“؛
قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ دامۋى جونىندە ماڭىزدى نۇسقاۋ بەرىپ، ”سۇرانىستى جەتەكشى ەتۋ، رەفورمادا قامال الۋ، عىلىم ـ تەحنولوگيا ارقىلى قۋات ۇستەۋ، ەسىك اشىپ سەلبەستىك جاساۋ“ ارقىلى قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ قۋاتىن ارتتىرىپ ساپاسىن جوعارىلاتۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى؛
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ توپتىق ۇيرەنۋىن باسقارعاندا بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”جاراتىلىستىق اپاتتان ساقتانۋ جانە وعان توتەپ بەرۋ قابىلەتىن كۇش سالا جوعارىلاتىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعى مەن مال ـ مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن شىنايى قورعاۋ كەرەك“؛
...
ىشكەرىلەي تالداۋ جاساپ جۇيەلى يگەردى؛ ارقاۋدى ۇستاپ باسقا ىستەردى يگەردى، ٴتۇبىردى مەڭگەرىپ باسقا ىستەردى وڭادى.
”جالپى جاعدايدى كوكەيگە ٴتۇيىپ، بيىكتە تۇرىپ الىسقا كوز جىبەرىپ، ستراتەگيا جاعىندا تاباندىلىقتى ساقتاپ، تاكتيكا جاعىندا دەن قويا جوسپارلاپ، ەلىمىز دامۋىنىڭ ايقىندىلىعى مەن باياندىلىعىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋىمىز كەرەك“.
1 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ ولكە، مينيسترلىك دارەجەلى نەگىزگى باسشى كادرلاردىڭ پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندەگى ارناۋلى تاقىرىپتىق زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنىڭ وقۋ باستاۋ سالتىندا ماڭىزدى ٴسوز سويلەپ، دامۋ ىرىقتىلىق ۇقىعىن يگەرۋدىڭ تەتىگىن ايقىن كورسەتتى.
جالپى جاعدايدى كوزدە ۇستاعان ورنالاستىرۋلار بارىسىندا دامۋ قوزعاۋشى كۇشى ۇزدىكسىز تاسقىندادى.
4 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ ٴماجىلىسىن باسقارىپ اشىپ، ەكونوميكالىق جاعداي مەن ەكونوميكالىق قىزمەتكە تالداۋ جاسادى جانە ونى اقىلداستى.
”سۋ تورى، جاڭاشا ەلەكتر تورى، ەسەپتەۋ قۋاتى تورى، جاڭا بۋىن حاباربايلانىس تورى، قالا جەر استى قۇبىر تورى، زات اينالىمى تورى سياقتىلاردى جوبالاپ سالۋدى كۇشەيتۋ“، ”زەردەلى ەكونوميكانىڭ جاڭا فورماتسياسىن دامىتۋ“، ”جۇمىستاندىرۋدى الدىمەن ويلاستىرۋ ساياساتتىق باعدارىن كۇشەيتۋ“... ٴماجىلىس ٴبىر قىدىرۋ ماڭىزدى شارا ورنالاستىرىپ، ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارۋ نەگىزىن اناعۇرلىم بەكەمدەۋ بەرىك سەنىمىن ايگىلەدى.
6 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە قۇرىلىس باستاعان تۇڭعىش مەملەكەتتىك كەلەلى نىشاندىق ينجەنەريا − ٴۇش قىساڭ سۋ تاسىمالى جاڭا ارناسى ينجەنەرياسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
باستاما جىلدا ”التى تور“ قۇرىلىسى سايكەستى ىلگەرىلەتىلىپ، ٴوزارا قۋات ۇستەپ، 109 ٴتۇرلى كەلەلى ينجەنەريا نىسانى جەدەل تياناقتانىپ، ىشكى سۇرانىس ٴونىمدى تۇردە ۇلعايتىلىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ ستراتەگيالىق تۇعىرىن اناعۇرلىم بەكەمدەۋگە بەرىك تىرەك ازىرلەندى.
بەلگىلەنگەن نىسانانى كوزدەپ، اسۋلاردان اسىپ، وتكەلدەردەن ٴوتىپ، ۇدەرە العا تارتتى.
اناعۇرلىم بەلسەندى، ٴونىمدى ماكرولىق ساياسات اتقارىلىپ، قازىنا مەن فينانستى سايكەستىرىپ ىشكى سۇرانىستى جەبەۋگە قاتىستى ٴبىر قىدىرۋ ساياسات ـ شارالار تياناقتاندىرىلدى؛ الدىڭعى جارتى جىلدا جاڭادان 2 تريلليون 70 ميلليارد يۋان ارناۋلى زايوم كوبەيتىپ تاراتىلىپ، كەلەلى نىسانداردىڭ، ٴتۇيىندى سالالاردىڭ قارجى سۇرانىسى شىنايى قامتاماسىز ەتىلدى؛ قۇرىلىمدىق اقشا ساياساتىنىڭ ٴوسىم مولشەرى تومەندەتىلىپ، حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ قايتالاي قارىز اقشا الۋى بولەك ورنالاستىرىلدى؛ بيىل 800 ميلليارد يۋاندىق ”ەكى كەلەلى“ قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ٴتىزىمى مەن 200 ميلليارد يۋاندىق جابدىقتاردى جاڭالاۋ قارجىسى تۇگەل ٴتۇسىرىلدى.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاپ، ەكونوميكالىق ٴىرى ولكەلەر اتويلاپ العا شىعىپ، ەرلىكپەن العا ۇمتىلىپ، الدا ٴجۇرىپ ۇلگى كورسەتتى. بيىل الدىڭعى جارتى جىلدا ىشكى ٴوندىرىس جالپى قۇنى الدىڭعى 10 ورىندا تۇراتىن ولكەلەردىڭ ەكونوميكا جالپى مولشەرىنىڭ بۇكىل ەل بويىنشا ۇستايتىن سالىستىرماسى %60تەن اسىپ، ەكونوميكالىق ٴىرى ولكەلەردىڭ ارتۋ قوزعاۋشى كۇشى جاڭا وندىرگىش كۇشكە جەدەل بۇرىلىس جاساپ، جوعارى تەحنولوگيالىق جاساۋ كاسىبى مەن سيفرلى ەكونوميكا شەشۋشى تىرەككە اينالدى.
قالىڭ شارۋاشىلىق تۇلعالارى ىشكى قابىلەتتى قاجىرلىلىقپەن شىڭداپ، قايراتتانا العا باستى. الدىڭعى جارتى جىلدا كولەمنەن جوعارى ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ”شاعىن قۋاتتى“ ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %10.4 ارتتى، جوعارى تەحنولوگيالىق جاساۋ كاسىبى كاسىپورىندارىنىڭ پايداسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %30كە جۋىق ارتتى. زور توپتاعى كاسىپورىن جىكتەلگەن سالالاردى ىشكەرىلەي اشىپ، ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ۇزدىكسىز قوزعالىس قۋاتىن، ومىرشەڭ كۇش ۇستەدى.
ۇزدىكسىز كۇرەس جۇرگىزۋ جورىعىندا سەنىم مەن جىگەر اناعۇرلىم شىڭدالدى، قاۋلادى.
3 ـ ايدا 14 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ 4 ـ ماجىلىسىندە ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسى تەكسەرىلىپ بەكىتىلدى. 20 نەگىزگى كورسەتكىش، 16 جاقتاعى كەلەلى ستراتەگيالىق مىندەت، 109 كەلەلى ينجەنەريا نىسانى سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىن بەكەمدەپ، جاپپاي كۇش سالۋدىڭ شەشۋشى كەزەڭىندە جول كارتاسى مەن قۇرىلىس چەرتوجىن ايقىندادى.
”5 جىلدىق جوبانى عىلمي جاساۋ جانە ونى ۇزدىكسىز اتقارۋ − پارتيامىزدىڭ ەل باسقارۋداعى ماڭىزدى تاجىريبەسى ٴارى جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ ماڭىزدى ساياسي ارتىقشىلىعى“.
باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ ايقىن تالاپ قويدى: ”جەرگىلىكتى ورىننىڭ جوباسى مەن ارناۋلى جوبالاردى مەملەكەتتىڭ جالپى تۇلعالىق جوباسىمەن ويداعىداي ۇشتاستىرىپ، مەملەكەتتىڭ جالپى تۇلعالىق جوباسىنىڭ رۋحى مەن تالابىن ايگىلەۋ، سونىمەن بىرگە جەرگىلىكتى جاعدايعا، ٴىستىڭ جاعدايىنا قاراي ىستەپ، قاجەت پەن مۇمكىندىكتى بىرلىككە كەلتىرۋ كەرەك“.
بۇكىل ەلدەگى 31 ولكەنىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسى تولىق جاريالاندى؛ «اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ، اۋىل ـ قىستاقتىڭ وسىزاماندانۋىن جەدەلدەتۋدىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوباسى»، «وسىزاماندانعان شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ ’15 ـ بەسجىلدىق‘ جوباسى»، «وقۋ ـ اعارتۋدى دامىتۋدىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوباسى» سياقتى ارناۋلى جوبالار ىركەس ـ تىركەس شىعارىلدى...
جەر ـ جەر، تاراۋلار باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ نۇسقاۋىن، تالابىن دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، مەملەكەتتىڭ دامۋ جوباسىن ستراتەگيالىق باعدار ەتىپ، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەپ، ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، تەڭ ٴمان بەرىپ، ٴوزىنىڭ دامۋىن بۇكىل ەلدىڭ دامۋ كەلەلى جاعدايىمەن توعىستىردى.
بۇل قازىرگى جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ جالىندى تىنىسى ٴارى بولاشاقتاعى جوعارى ساپالى دامۋدىڭ پارمەندى پوتەنسيالدىق ەنەرگياسى.
العا باسۋ جولىندا اناعۇرلىم كۇردەلى ورتاعا توتەپ بەرىپ، اناعۇرلىم كوپ تەرەڭ قاتپارلى قايشىلىقتاردى شەشۋ كەرەك. داۋىل قانشالىقتى سۇراپىل، تولقىن قانشالىقتى جويقىن بولعان سايىن، جول باستاۋشىنىڭ رولدى مىقتى ۇستاپ، باعداردى بەلگىلەۋىن سونشالىقتى قاجەت ەتەدى.
7 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ ٴماجىلىسىن باسقارىپ اشتى.
”ماكرولىق ساياساتتىڭ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋعا كۇش سالۋ كەرەك“، ”ىشكى سۇرانىستى ٴونىمدى كەڭەيتۋ كەرەك“، ”ٴادىل، ٴتارتىپتى بازار باسەكەسى ورتاسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك“، ”حالىقارالىق ەكونوميكا ـ ساۋدادا ٴوزارا پايدا جەتكىزۋ سەلبەستىگىنىڭ ٴورىسىن كەڭەيتۋ كەرەك“، ”اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل ـ قىستاق، شارۋالار قىزمەتىن تيتتەي دە بوساڭسىماي ويداعىداي ىستەۋ كەرەك“، ”كوپ ٴتۇرلى شارانى قاتار قولدانىپ حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋدى كۇشەيتۋ كەرەك“، ”حاۋىپسىزدىك قالتقىسىن شىنايى بەكەمدەۋ كەرەك“...
شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارى سوڭعى جارتى جىلداعى ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋگە، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ نىسانا ـ مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قۋاتتى سەنىم ۇستەدى.
العان بەتتەن قايتپاي، بوران ـ شاشىننان تايسالماي بولاشاققا بەت الدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ اتاپ كورسەتكەندەي: ”تەك ستراتەگيالىق تاباندىلىقتى ساقتاپ، نىق قاداممەن ٴىز قالدىرىپ تاباندى تۇردە العا باسىپ، كەزەڭ سايىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتسەك بولعانى، پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىندە، ٴسوز جوق، ۇزدىكسىز شاعىن جەڭىستەردى توپتاپ ۇلكەن جەڭىسكە جەتەمىز، نىسانامىز، ٴسوز جوق، ورىندالادى“.
”تالپىنىسىمىز − جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋ“
شىلىڭگىر شىلدە، پۋجياڭ وزەنى جوڭكىلدى. ٴبىر رەتكى حالىقارالىق سالتاناتتى جينالىس دۇنيە ٴجۇزىنىڭ نازارىن اۋداردى.
”جاساندى زەردەنىڭ حاۋىپسىز، سەنىمدى، مەڭگەرىمدى بولۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتىپ، جاساندى زەردە سىندى ارعىماقتىڭ ٴارى تەز، ٴارى ورنىقتى شابىسىنا مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك“.
7 ـ ايدىڭ 17 ـ كۇنى ٴتوراعا شي جينپيڭ 2026 ـ جىلعى دۇنيە جۇزىلىك جاساندى زەردە جينالىسىنا جانە جاساندى زەردەنى الەمدىك باسقارۋ جوعارى دارەجەلىلەر ٴماجىلىسىنىڭ اشىلۋ سالتىنا قاتىناستى ٴارى ارقاۋ ٴسوز سويلەپ، الەمدىك جاساندى زەردەنىڭ دامۋى مەن ونى باسقارۋ جونىندەگى تەرەڭ تولعانىسىن جاندى ٴتۇسىندىرىپ، دۇنيە جۇزىنە جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن ٴىرى ەل رەتىندە، جۇڭگونىڭ جاساندى زەردە سالاسىندا باستان ـ اياق حالىقارالىق الەۋمەتتىك ونىمدەرمەن قامداۋشى بولۋعا كۇش سالاتىندىعىن جاريالادى.
پىڭبو اقپارات اگەنتتىگى سايتى ماقالا جاريالاپ، تاريح شاڭحايدا جازىلىپ جاتىر دەدى. ەگەر جۇڭگونىڭ جاساندى زەردە جونىندەگى بولاشاق بولجالى جۇزەگە اساتىن بولسا، ونىڭ ىقپالى بازار ۇلەسىنەن الدەقايدا تەرەڭ بولادى.
”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا دۇنيە ٴجۇزى مىناعان نازار اۋداردى: ٴالى دە قۇرىلىمدا تيپ جاڭالاۋدىڭ تولعاعىن باستان كەشىرىپ جاتقانىمەن، الايدا تولىسا جەتىلگەن جاڭا قوزعالىس قۋاتى جۇڭگونىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ جاڭا ماڭىزدى تىرەگىنە اينالۋدا.
ٴبىر نەگىزگى جەلى ەرەكشە انىق بولدى −
1 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسى جىل باسىندا تۇڭعىش رەت توپتىق ۇيرەنۋ وتكىزىپ، نازاردى كورەگەندىكپەن ورنالاستىرۋعا جانە بولاشاق كاسىپ سالاسىن دامىتۋعا شوعىرلاندىردى.
2 ـ ايدىڭ 9 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ بيىل تۇڭعىش رەت جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت تەكسەرىپ، بەيجيڭ يجۋاڭداعى مەملەكەتتىك ينفورماتسيا جاسامپازدىعى باقشاسىنا كەلىپ، ينفورماتسيا تەحنولوگياسىندا جاڭالىق اشۋ، قولدانۋ سياقتى جاعدايلاردى ەگجەي ـ تەگجەيلى ۇعىستى.
4 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ شاڭحايدا نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى اڭگىمە ماجىلىسىنە قاتىناسقاندا اناعۇرلىم زور تەبىنمەن، اناعۇرلىم ناقتى شارالارمەن نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتىپ، ەلىمىزدىڭ العاشقى جاسامپازدىق قابىلەتىن جوعارىلاتىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى مەملەكەت قۇرىلىسىنىڭ نەگىزىن ونان ارى بەكەمدەۋدى ايقىن العا قويدى.
7 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ مەملەكەتتىك عىلىم ـ تەحنولوگيا سيلىعىن بەرۋ جينالىسىنا، ەكى اكادەميانىڭ اكادەميكتەر جينالىسىنا، جۇڭگو عىلىم ـ تەحنولوگيا قوعامىنىڭ مەملەكەتتىك 11 ـ قۇرىلتايىنا قاتىناسقاندا بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىم ـ تەحنولوگيادا ٴوز كۇشىنە سۇيەنىپ ٴوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، 2035 ـ جىلعا بارعاندا عىلىم ـ تەحنولوگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋ نىساناسىنا قاراي نىق قادام تاستاپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋعا تىڭعىلىقتى تىرەك بولۋ جانە جەتەكشىلىك ەتۋ كەرەك.
جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ايقىندىعى ارقىلى سىرتقى ورتانىڭ شۇعىل وزگەرىسىنىڭ ايقىنسىزدىعىنا توتەپ بەرۋدە جۇڭگو وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن قۇرۋدى، جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىم ـ تەحنولوگيادا ٴوز كۇشىنە سۇيەنىپ ٴوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەلدەتۋدى اناعۇرلىم ماڭىزدى ورىنعا قويدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”ىشكى ٴوندىرىس جالپى ٴونىم قۇنىنىڭ ارتۋىنا عانا قاراۋعا بولمايدى، قازىرگى ارتقانى قاتتى ناقتى قۋات، تالپىنىسىمىز − جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋ. ۇزدىكسىز تيبىن جاڭالاپ دارەجەسىن ٴوسىرۋ، ساپاسىن جوعارىلاتىپ بۋىن اۋىستىرۋ ارقىلى بىرتە ـ بىرتە العا ىلگەرىلەۋ كەرەك“.
وقۋ ـ اعارتۋ، عىلىم ـ تەحنولوگيا، دارىندىلاردىڭ دامۋىن ٴبىر تۇلعالى ىلگەرىلەتتى؛ ٴداستۇرلى كاسىپ سالالارىن جاڭالاۋدى، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىن جەتىلدىرۋدى، زورايتۋدى، بولاشاق كاسىپ سالالارىن كورەگەندىكپەن ورنالاستىرۋدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، ”جاساندى زەردە +“دى تەرەڭدەتتى، كەڭەيتتى؛ بەيجيڭ (بەيجيڭ − تيانجين − حىبەي)، شاڭحاي (چاڭجياڭ اتىراۋى)، گۋاڭدۇڭ − شياڭگاڭ − اۋمىن ۇلكەن شىعاناق رايونى حالىقارالىق عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن جەدەل قۇردى...
بەتالىستى كوزدەپ، ٴبىر قىدىرۋ ورنالاستىرۋلار جاپپاي ورىستەتىلىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردىڭ تاسقىنداعان قوزعالىس قۋاتى جارىققا شىقتى.
ٴبىر توپ بازار اۋقىمى دەرەگى جۇڭگو ەكونوميكاسىنداعى تەرەڭ وزگەرىستەردى ايگىلەدى −
بۇكىل ەل بويىنشا 100 مىڭ كارتچكالى جاساندى زەردە اسقىن شوعىرى رەسمي ىسكە قوسىلدى، جۇڭگونىڭ كۇندىك ورتاشا مورفەما اۋىستىرىپ قولدانۋ مولشەرى نەشە ٴجۇز تريلليونعا جەتتى، ەلىمىزدە وندىرىلگەن ٴىرى مودەلدىڭ بۇكىل جەر شارىنداعى جالپى جۇكتەمە مولشەرى 10 ميلليارد رەتتەن استى، بۇكىل جەر شارىندا ٴار 10 دانا ادام ٴپىشىندى جانە ٴتورت اياقتى زەردەلى قۇلتەمىر ساتىلسا، سونىڭ سەگىزى جۇڭگودان شىققان... شەتەل مەديالارى جۇڭگو عىلىم ـ تەحنولوگياسىنىڭ دامۋى ”بار قارقىنمەن زىمىراۋدىڭ“ جاڭا كەزەڭىنە ٴوتتى دەپ باعالادى.
جاڭالىق اشۋدىڭ ىلگەرىلەۋى ارقىلى دامۋدىڭ نەگىزىن بەكەمدەپ، رەفورما كۇشى ارقىلى دامۋدىڭ ونىمدىلىگىن جانداندىردى.
6 ـ ايدىڭ 23 ـ كۇنى ۇكىمەتتىك ساتىپ الۋ زاڭىنا وزگەرىس ەنگىزۋ جوباسى 14 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتى 23 ـ ٴماجىلىسىنىڭ تۇڭعىش رەت قاراۋىنا ۇسىنىلىپ، جۇڭگونىڭ ۇكىمەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا ٴادىل باسەكەنى شىنايى قامتاماسىز ەتۋدەگى، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋدى قولداۋداعى شەشۋشى شاراسى دەپ قارالدى.
ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە ”مەملەكەتتىك ٴبىر تۇتاس ۇلكەن بازار قۇرىلىسى ەرەجەسىن جاساۋ“ ورنالاستىرىلعاننان 7 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسى ماجىلىسىندە ” ’ىشكى قاراتالاسۋ‘ ۇلگىسىندەگى باسەكەنى ۇزدىكسىز جان ـ جاقتى وڭاۋ“ باسا دارىپتەلگەنگە دەيىن مەملەكەتتىك ٴبىر تۇتاس ۇلكەن بازار قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، ٴادىل، ٴتارتىپتى بازار باسەكەسى ورتاسىن قالىپتاستىرىپ، فاكتورلاردىڭ ەركىن اينالىمىن جانە بايلىقتىڭ ساپالى ورنالاستىرىلۋىن جەبەپ، جاڭا دامۋ ارناسىن جەدەل قالىپتاستىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋدا نەگىزدى بەكەمدەۋدى جەبەدى.
”جەر ـ جەردىڭ جاعدايى ۇقسامايدى، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي جاڭالىق اشا دامۋ جولىن قاراستىرىپ، سالىستىرمالى ارتىقشىلىقتى ايقىنداپ، ەرەكشەلىككە يە جاڭالىق اشۋ بيىگىن قالىپتاستىرۋ كەرەك، كوزسىزدىكپەن دۇرمەككە ىلەسىپ، قولامتالى تۇيىندەردى قۋىپ، ’ىشكى قاراتالاسۋ‘ ۇلگىسىندەگى باسەكەمەن، بىرتەكتىلەندىرىپ دامۋمەن شۇعىلدانۋعا بولمايدى“، ـ دەپ اتاپ كورسەتتى باس شۋجي شي جينپيڭ.
ماسەلەنى باعدار ەتۋگە تاباندى بولىپ، رەفورما ٴادىسى ارقىلى دامۋداعى قيىن ماسەلەلەردى شەشۋگە باسا ٴمان بەرىپ، دامۋعا قوزعاۋشى كۇش قوسىپ، ومىرشەڭ كۇشتى تاسقىنداتتى.
مەملەكەتتىڭ كەلەلى عىلىم ـ تەحنولوگيا مىندەتتەرىن جوعارى ونىمدىلىكپەن ۇيىمداستىرىپ اتقارىپ، مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق عىلىم ـ تەحنولوگيا كۇشتەرىن جۇيەلىلەندىرىپ سەلبەسىپ قامال الۋدى كۇشەيتىپ، كاسىپورىن جەتەكشىلىك ەتكەن ٴوندىرۋ، وقىتۋ، زەرتتەۋ، قولدانۋدا سەلبەسىپ قامال الۋدى كۇشەيتىپ، كوپ نەگىزدى ۇسىنىلىم مەحانيزمىن اقاۋسىزداندىرىپ، باعالاۋ مەحانيزمى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، ٴبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋ ٴتۇزىمىن كەمەلدەندىردى... رەفورما تەرەڭ قويناۋعا قاراي ىلگەرىلەپ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەر توپتالىپ، اۋقىم قالىپتاستىردى.
انحۇي ارالىق كەزەڭدەگى تاجىريبەلىك دالەلدەۋدى قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ ساياساتتىق قولداۋ كولەمىنە ەنگىزىپ، عىلمي زەرتتەۋ جەتىستىكتەرىنىڭ تاجىريبەحانادان ٴوندىرىس جەلىسىنە بەت الۋىنا دەم بەردى؛ جىجياڭ ”حالىقتىق شارۋاشىلىققا قاتىستى 32 تارماقتى“ جاڭالاپ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، حالىقتىق قارجى قوسۋدىڭ ومىرشەڭدىگىن تاسقىنداتۋ جونىندە 13 تارماقتى تىڭنان قوستى... جەر ـ جەر جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەپ، ىرىقتىلىقپەن جاڭالىق اشىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردىڭ ٴوسىپ ـ جەتىلۋىنىڭ ٴتۇزىم قۇنارلى توپىراعىن نارلەندىردى.
رەفورما جاساۋ مەن زاڭمەن باسقارۋدىڭ بىرلىگىنە تاباندى بولىپ، زاڭمەن باسقارۋ ارقىلى نەگىزدى بەكەمدەدى، مەجەنى ورنىقتىردى، ۇزاق بولاشاققا تيىمدىلىك جاسادى.
3 ـ ايدا 14 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ 4 ـ ٴماجىلىسى ەكولوگيالىق ورتا زاڭناماسى، ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعىن جەبەۋ زاڭى، مەملەكەتتىڭ دامۋ جوباسى زاڭى سىندى 3 زاڭدى قاراپ ماقۇلداپ، ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ تۇزىمدىك نەگىزىن بەكەمدەدى.
بيىل جىل باسىنان بەرى، «مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ، قامداۋ تىزبەگىنىڭ حاۋىپسىزدىگى جونىندەگى بەلگىلەمەسىن» شىعارىپ، جاساندى زەردەنىڭ اقاۋسىز دامۋى جونىندەگى جالپىلىق زاڭ شىعارۋدى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، «ٴادىل باسەكەنى تەكسەرۋ ەرەجەسىن اتقارۋ ادىسىنە» وزگەرىس ەنگىزۋگە كىرىستى... زاڭمەن باسقارۋ كۇشىنەن ويداعىداي پايدالانىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى جەتىلدىرۋگە بەرىك تىرەك ورناتتى.
اسا قۇندى ەسىك اشۋ جاۋابى جۇڭگونىڭ جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەرىنىڭ بۋىن تارتىپ ٴوسىپ ـ جەتىلۋىن كورنەكتىلەندىردى.
الدىڭعى جارتى جىلدا جۇڭگونىڭ يمپورت ـ ەكسپورت كولەمى تاريحتاعى سول تۇستاعىمەن سالىستىرعاندا تۇڭعىش رەت 25 تريلليون يۋاننان استى، ينتەگرالدى تىزبەك، ونەركاسىپ قۇلتەمىرى، جاسىل ٴونىم سياقتى ۇستەمە قۇنى جوعارى ونىمدەر ەكسپورتتىڭ جاڭا قوزعالتقىشىنا اينالدى؛ شەتەل كاپيتالىمەن جاڭادان قۇرىلعان كاسىپورىنداردىڭ سانى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %5.3 ارتتى، جوعارى تەحنولوگيالى كاسىپ سالالارى ناقتى پايدالانعان شەتەل قارجىسىنىڭ سالىستىرماسى تاريحتاعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى...
ەل اتتاعان كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ ۇيىرمە ۇيىمداستىرىپ جۇڭگونىڭ دامۋ جوعارى جىكتەگىلەر تالقى مىنبەرىنىڭ 2026 ـ جىلعى جىلدىق ٴماجىلىسى، بو ـ اۋ ازيا تالقى مىنبەرىنىڭ 2026 ـ جىلعى جىلدىق ٴماجىلىسى، 2026 ـ جىلعى جازعى داۆوس تالقى مىنبەرى سياقتى حالىقارالىق سالتاناتتى جينالىستارعا قاتىناسۋىنان كوپ ەل ساياسي قايراتكەرلەرىنىڭ ونەركاسىپ ـ ساۋدا سالاسى ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىن باستاپ جۇڭگوعا ٴجيى ساپارلاي كەلۋىنە دەيىن جۇڭگو دۇنيە جۇزىندەگى جاڭالىق اشۋدا كەم بولسا بولمايتىن شەشۋشى كۇشكە اينالدى.
دۇنيە جۇزىلىك جاساندى زەردە سەلبەستىك ۇيىمىن قۇرۋدى دارىپتەۋدەن اۋا رايى بويىنشا زەردەلى ساقتاندىرۋ جوباسى ”مازۋدىڭ“ 30 مەملەكەتتە تياناقتانىپ قولدانىلۋىن ىلگەرىلەتۋگە، شىعىس وڭتۇستىك ازيا ەلدەرى وداعىنا، اراب ەلدەرى وداعىنا، افريكا ەلدەرى وداعىنا، لاتىن امەريكاسى جانە كارايب ەلدەرى ورتاق تۇلعاسىنا، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا، بريكس ەلدەرىنە باعىتتاي وتىرىپ، حالىقارالىق جاساندى زەردەنى قولدانۋ سەلبەستىك ورتالىعىن قۇرۋعا دەيىن جۇڭگو باستان ـ اياق دۇنيە جۇزىمەن جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرىنەن بىرگە يگىلىكتەنۋگە كۇش سالىپ كەلەدى.
بازارلانعان، زاڭمەن باسقارىلاتىن، حالىقارالانعان ماڭداي الدى شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن بەلسەنە قالىپتاستىرىپ، الەمدىك جاڭالىق اشۋ بايلىعى فاكتورلارىن باۋرايتىن ”كۇشتى ماگنيت ٴورىسىن“ قالىپتاستىردى؛ حالىقارالىق جوعارى ولشەمدى ەكونوميكا ـ ساۋدا ەرەجەسىمەن ىرىقتىلىقپەن ۇشتاسىپ، تۇزىمدىك ەسىك اشۋدى ورنىقتى كەڭەيتتى... ”جۇڭگو ورايى 2.0“ دۇنيە جۇزىنە اناعۇرلىم زور بازار پايداسىن ازىرلەپ قانا قويماي، عىلىم ـ تەحنولوگيا العاباسارلىعى مەن كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ ارقىلى دۇنيە جۇزىنە اناعۇرلىم كوپ جاڭالىق اشۋ پايداسىن دايىندادى.
”بۇقارا ٴجىتى قاداعالاپ وتىرعان ىستەردى ٴبىر ـ بىردەن ويداعىداي ىستەۋ كەرەك“
حۋاڭپۋجياڭ وزەنىنىڭ جاعاسىندا بانسۇڭيۋان جولى ٴمالىسى شىمين جاڭا قىستاعى تۇرعىندار اۋماعىنداعى بۇرىنعى ”كونە، توزعان، شاعىن ۇيلەرگە“ بۇگىنگى تاڭدا بولەك اس ٴۇي، تازالىق ٴۇي ورنالاستىرىلىپ، ليفت ورناتىلدى، ٴۇي سىرتىندا شاعىن گۇل باعى دا بار بولدى، كونە كورشى ـ قولاڭدار جاڭا تۇرمىستى قارسى الدى.
7 ـ ايدىڭ 15 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ شاڭحايدا قىزمەت تەكسەرگەندە وسى اراعا كەلىپ، قالانىڭ جاڭالانۋى بارىسىنداعى كونە، ەسكى شاعىن اۋماقتاردى جاڭالاۋ جونىندە تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، مىناداي ىقىلاستى تاپسىرما بەردى: ”بۇقارانىڭ ٴىسى − ٴىرى ٴىس. شاڭحايدىڭ شاعىن كوشەلەرىن جاڭالاۋ، بەيجيڭنىڭ حۋتۇڭىن وزگەرتۋ سياقتىلاردىڭ بارلىعى بۇقارانىڭ تىنىش ٴومىر، شات ـ شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋىنە سايادى، ٴبىز ەڭ كوڭىل بولۋگە ٴتيىستى ٴىس“.
وسىزاماندانعان حالىق قالاسىن قۇرۋ باس شۋجي شي جينپيڭ كوكەيىندە ساقتاعان ٴىرى ٴىس.
بيىل جىل باسىنان بەرى، بەيجيڭنىڭ اق قالدىرىپ جاسىل جەلەكپەن كومكەرىپ، بوس جەرگە اعاش ەگۋىن تۇراقتاندىرۋدان شيۇڭ ـ ان جاڭا رايونىندا قولايلى، جوعارى ٴونىمدى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن قۇرۋدى باسا دارىپتەۋگە دەيىن باس شۋجي شي جينپيڭ قالانى باسقارۋعا دالمە ـ ٴدال جەتەكشىلىك ەتتى.
5 ـ ايدا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش مەملەكەت دارەجەلى قالالاردى جاڭالاۋ ارناۋلى جوباسى جاريالاندى. قالا ـ قالاشىقتارداعى قاتەرلى، كونە ۇيلەردەن 500 مىڭ ٴۇي جاڭالاندى، قالا ـ قالاشىقتارداعى 115 مىڭ كونە شاعىن اۋماقتى جاڭالاۋ جۇمىسى جاڭادان باستالدى، قالا باقشالارىندا 20 مىڭ گەكتار كوگالدى جەر جاڭالانىپ دەڭگەيى جوعارىلاتىلدى... «قالالاردى جاڭالاۋدىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوباسىندا» الداعى 5 جىلداعى مىندەت حاتى ايقىندالدى.
”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا جالپى حالىقتىڭ بىرگە بايۋىن ىلگەرىلەتۋدە نىق قادام تاستالىپ، ەل باسقارۋداعى ورنى اناعۇرلىم كورنەكتىلەندى.
ولكە، مينيسترلىك دارەجەلى نەگىزگى باسشى كادرلاردىڭ پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندەگى ارناۋلى تاقىرىپتىق زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنىڭ وقۋ باستاۋ سالتىندا باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن قوعامنىڭ دامۋى ٴبىرىنىڭ ولقىلىعىن ٴبىرى تولىقتايدى، بىرەۋىنىڭ كوركەيىپ، بىرەۋىنىڭ مەشەۋ قالۋىنا بولمايدى“، ”حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدى قوعامدىق دامۋدى جەبەۋدىڭ ٴتۇيىنى ەتىپ، ەكونوميكانى دامىتۋمەن بىرگە، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ورنىقتى جوعارىلاتۋ كەرەك“.
مەملەكەتتىك ەكى ٴماجىلىس كەزىندە باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”جوعارى ساپالى تولىق جۇمىستانۋدى قالاي جۇزەگە اسىرۋ، قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كىرىسىن قالاي ارتتىرۋ، نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ مەن قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ دەڭگەيىن قالاي اناعۇرلىم جوعارىلاتۋ سياقتى تاقىرىپتارعا بەلسەندى، ىرىقتى تۇردە جاۋاپ بەرىپ، جالپى حالىقتىڭ بىرگە بايۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ ٴونىمدى جولى جونىندە ىزدەنىس جاساۋ كەرەك“.
باستاما جىلىندا جۇڭگو اناعۇرلىم زور تەبىنمەن ادامعا قارجى قوسىپ، حالىققا قىزمەت وتەدى.
«جۇمىستاندىرۋدى الدىمەن ويلاستىرۋ ستراتەگياسىن اتقارۋدىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوباسى» باسىپ تاراتىلىپ، جۇمىس ورنىن ورنىقتىرىپ، سيىمدىلىعىن ارتتىرىپ ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارەكەتى اتقارىلىپ، كاسىپ سالاسى مەن جۇمىستاندىرۋدىڭ سايكەسۋ اسەرى كۇشەيتىلدى؛ جاڭا جۇمىستانعان قاۋىمعا قىزمەت وتەۋ، باسقارۋ جونىندەگى ورتالىقتىڭ تۇڭعىش ارناۋلى حۇجاتى جاريالانىپ، جاسى اسىپ كەتكەن ەڭبەكشىلەردىڭ ۇقىق ـ مۇددەسى ايقىندالعان تۇڭعىش ارناۋلى ەرەجە شىعارىلىپ، جۇمىستانۋ ساپاسى ۇزدىكسىز جوعارىلادى. الدىڭعى جارتى جىلدا بۇكىل ەلدەگى قالا ـ قالاشىقتاردا 6 ميلليون 950 مىڭ ادام تىڭنان جۇمىستاندى، قالا ـ قالاشىقتاردا تەكسەرىلگەن جۇمىسسىزدىق مولشەرىنىڭ ورتاشا ٴمانى %5.2 بولىپ، جۇمىستانۋ جاعدايى جالپى جاقتان ورنىقتى بولدى.
”قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كىرىسىن ارتتىرۋ جوسپارىن جاساۋ، اتقارۋ“ ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماعا ەنگىزىلدى، قوعامدىق قۇتقارۋ ـ كومەكتەسۋ زاڭى اتقارىلدى، «تۇراقتى تۇراتىن ورىننىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدى ازىرلەۋىن جالپىلاستىرۋ جونىندەگى اتقارۋ پىكىرى» باسىپ تاراتىلدى؛ قازىنا حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جاقسارتۋ سەرپىنىن ارتتىرىپ، نەگىزگى ساتىنىڭ ”ٴۇشتى قامتاماسىز ەتۋ“ تومەنگى شەگىن مىقتاپ يگەردى؛ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ جەتىستىكتەرى ۇزدىكسىز بەكەمدەلىپ، كەڭەيتىلىپ، شارۋالار كىرىسىنىڭ ورنىقتى ارتۋى جەبەلدى...
3 ـ ايدىڭ 6 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ مەملەكەتتىك ەكى ٴماجىلىس كەزىندە ساياسي كەڭەستىڭ بىرىككەن گرۋپپا جيىنىنا قاتىناسقاندا، تەرەڭ تولعانىپ بىلاي دەدى: ”2035 ـ جىلعا بارعاندا سالاماتتى جۇڭگو قۇرۋ − جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى جاساعان ستراتەگيالىق شەشىم، ’15 ـ بەسجىلدىق‘ وسى نىسانانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ شەشۋشى مەزگىلى، ٴسوز جوق، ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ـ جوبالاپ، جەدەل ىلگەرىلەتىپ، شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋگە قۇلشىنۋ كەرەك“.
نەگىزگى ساتىدا ەمدەۋ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ 3 جىلدىق ارەكەتى ورىستەتىلىپ، بالالار ٴدارى ـ دارمەگىمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋ مەحانيزمىنە رەفورما جاسالىپ جانە كەمەلدەندىرىلىپ، بۇقارانىڭ اۋرۋ كورسەتۋىنىڭ اناعۇرلىم قولايلى، اناعۇرلىم جوعارى ٴونىمدى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسالدى؛ «جۇڭگو سەمىزدىك ارەكەتى مەن تۇرمىس تاسىلىنە ارالاسۋ باعدارناماسى» سياقتىلار جاريالانىپ، بۇقارانىڭ اۋرۋعا از شالدىعۋىنا، ٴتىپتى دە سالاماتتى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسالدى؛ ۇزاق ۋاقىت كۇتىمدەۋدى قامسىزداندىرۋ ٴتۇزىمىن جەدەل ورناتۋ جونىندەگى پىكىر جاريالانىپ، قابىلەتىنەن ايرىلعان قاۋىمدى كۇتىمدەۋدەگى قيىن ماسەلەلەر شەشىلدى.
” ’قارتتار‘ − ٴبىزدىڭ بايلىعىمىز، ’بالالار‘ − ٴبىزدىڭ بولاشاعىمىز“. كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭدەگى قارتتاردى كۇتىمدەۋ قىزمەت وتەۋ كوشە اۋماعىنا كەلىپ قىزمەت تەكسەردى، ” ’قارتتار مەن بالالارعا‘ ايرىقشا نازار اۋداردى“، ويتكەنى بۇل ەكى قاۋىم 100 ميلليونداعان وتباسىنا ىقپال جاسايدى، حالىق تۇرمىسى قۇت ـ ىرىسىنا سايادى، سونداي ـ اق ەلىمىز جان سانىنىڭ دامۋىنداعى جاڭا بەتالىستى، جاڭا ەرەكشەلىكتى يگەرۋدى نەگىز ەتەدى.
نەگىزدىك وقۋ ـ اعارتۋ قىزمەتى جونىندە ماڭىزدى نۇسقاۋ بەردى، جەرگىلىكتى ورىنداردا قىزمەت تەكسەرگەن كەزىندە الەۋمەتتىك اۋماق قىزمەتكەرلەرىمەن قارتتارعا ۇيلەستىرىپ جاڭالاۋ قىزمەت وتەۋى جونىندە ىقىلاستى اڭگىمەلەسىپ، ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى ٴماجىلىسىن باسقارىپ ” ’قارتتار مەن بالالارعا‘ قىزمەت وتەۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ويداعىداي يگەرۋدى“ ورنالاستىردى... جان سانىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋگە باس شۋجي شي جينپيڭ قاي ـ قاشان دا كوڭىل ٴبولىپ، كەلەلى جوسپار جاسادى.
حالىقتى بارىنەن جوعارى قويدى، ٴومىردى بارىنەن جوعارى قويدى.
بيىل تاسقىن مەزگىلى كىرگەننەن بەرى، كۇشتى جاۋىن ـ شاشىن كوپ بولىپ، ۋاقىت پەن كەڭىستىك جاعىنداعى تارالۋى بىركەلكى بولماي، ورتا، شاعىن وزەندەردە تاسقىن ٴجيى تۋىلىپ، اۋىر زيان تۋدىرۋ سيپاتى كورنەكتىلەنىپ، تاسقىننان ساقتانۋ جاعدايى اۋىر دا كۇردەلى بولدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ تالاي رەت ماڭىزدى نۇسقاۋ بەرىپ، ”وڭىرلەر، قاتىستى جاقتار تومەنگى شەكتە ويلاۋدى، سوڭعى شەكتە ويلاۋدى بەكەمدەۋ“، ”اپاتتان ساقتانۋ، اپاتتان قۇتقارۋ قىزمەتتەرىن تىڭعىلىقتى ويداعىداي ىستەۋ“، ”تابيعات زاڭدىلىعىنا قۇرمەت ەتۋگە تاباندى بولۋ، ساقتانۋدى نەگىز ەتۋگە تاباندى بولۋ، رەفورما جاساۋ مەن جاڭالىق اشۋعا تاباندى بولۋ، جۇيە كوزقاراسىنا تاباندى بولۋ، قوعام بىرگە باسقارۋعا تاباندى بولۋ“ كەرەكتىگىن باسا دارىپتەپ، اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ قىزمەتىنە ايقىن بەتالىس كورسەتتى.
تاسقىننان ساقتانۋ، تايفىڭ داۋىلىنان ساقتانۋ ”ۇلكەن سىناعى“ الدىندا جەر ـ جەر، تاراۋلار بۇيرىقتى ەستي سالا اتتانىسقا كەلىپ، عىلمي توتەپ بەرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعى مەن مال ـ مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن بار كۇشپەن قورعادى.
دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاۋعا تاباندى بولۋ − ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدا، ٴسوز جوق، بويسۇنۋعا ٴتيىستى پرينسيپ.
جازعى تۇقىم ٴسىڭىرۋ كەزىندە باس شۋجي شي جينپيڭ شاندۇڭ ولكەسىنىڭ دىجوۋ قالاسىنا كەلىپ قىزمەت تەكسەرىپ، اتىز باسىنا بارىپ استىق ٴوندىرىسىنىڭ جاعدايىن ۇعىسىپ، ”اۋىل شارۋاشىلىعىن، اۋىل ـ قىستاقتى وسىزامانداندىرۋدىڭ جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ جالپى جاعدايى مەن ساپاسىنا ساياتىندىعىن“ باسا دارىپتەپ، ”استىق سياقتى ماڭىزدى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىمەن تۇراقتى قامداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋدى“ تاپسىردى.
سان ميلليونداعان ەگىنشى بۇقارا قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتتى، اۋىل شارۋاشىلىعىن كۇشەيتۋ، اۋىل ـ قىستاققا تيىمدىلىك جەتكىزۋ، شارۋالاردى بايىتۋ ساياساتى پارمەندى بولدى، قالىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرى ٴبىرىنشى شەپكە بارىپ قىزمەت وتەدى... بيىل جازعى استىق وندىرىسىندە كەڭ كولەمدە جاي ەگۋ، ٴونىم الۋ مەزگىلىندە كوپ رەت جاڭبىر جاۋۋ سياقتى ىقپالدار جويىلىپ، ٴونىم مولشەرى تۇڭعىش رەت 300 ميلليارد جىڭنان اسىپ، تۇتاس جىلداعى استىق وندىرىسىنە، زات باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە بەرىك نەگىز قالاندى.
وڭىرلىك قاقتىعىستىڭ بۇكىل جەر شارىنداعى ەنەرگيامەن قامداۋعا اۋىر سوققى بەرۋىنە توتەپ بەرىپ، مەملەكەت وڭدەلگەن مۇنايدىڭ باعاسىن رەتتەۋ ـ مەڭگەرۋ شاراسىن 2 رەت قولدانىپ، قامداۋدى قامتاماسىز ەتىپ، باعانى ورنىقتىرۋ پارمەندى دە ٴونىمدى بولدى؛ جاز ماۋسىمىندا ەنەرگيا قاۋىرت پايدالانىلاتىن مەزگىلدەگى ەنەرگيامەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كۇش سالا ويداعىداي ىستەپ، حالىق تۇرمىسىنىڭ، ٴتۇيىندى ونەركاسىپتىڭ ەلەكتردەن پايدالانۋىنىڭ تومەنگى شەگىن ساقتادى؛ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگىنىڭ جاڭا ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارىپ، تازا، تومەن كومىر قىشقىل گازدى، حاۋىپسىز، جوعارى ٴونىمدى جاڭاشا ەنەرگيا جۇيەسىن جەدەل ورناتىپ، ەنەرگيادا قۋاتتى ەل قۇردى.
ىشكى ـ سىرتقى حاۋىپ ـ قاتەرلەر مەن سىن ـ سايىستاردى ٴبىر تۇتاس ويلاستىرىپ، جوعارى ٴونىمدى باسقارۋ ارقىلى جوعارى ساپالى دامۋ مەن جوعارى دەڭگەيلى حاۋىپسىزدىكتىڭ ٴتيىمدى ىقپالداستىعىن جەبەپ، جاڭا حاۋىپسىزدىك ارناسى ارقىلى جاڭا دامۋ ارناسىن قامتاماسىز ەتتى.
باستاما اشىپ قادام تاستادى، بەينەنى جاڭارتتى. 2026 ـ جىل − جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 105 جىلدىعى. قازىر دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ ۇيرەنۋ تاربيەسى بۇكىل پارتيادا ورىستەتىلۋدە، ٴار دارەجەلى باسشى كادرلار اناعۇرلىم اسقاق جىگەرمەن جوعارى ساپالى دامۋدىڭ تىڭ ناتيجەلەرىن ۇزدىكسىز جاراتۋدا.
جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت تەكسەرگەن كەزدەگى باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىندا حالىق كوسەمىنىڭ شىنايى حالىقتىق سۇيىسپەنشىلىگى قامتىلعان: ”قىزمەت بارىسىندا دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن بەرىك ورناتىپ جانە امالياتتا ايگىلەپ، بۇقارانىڭ ويلاعانىن ويلاپ، بۇقارانىڭ اسىققانىنا اسىعىپ، ٴونىمدى ساياسات ـ شارالاردى بەلگىلەپ جانە اتقارىپ، ۇزدىكسىز قاجىماي كۇش سالۋعا تاباندى بولىپ، بۇقارا ٴجىتى قاداعالاپ وتىرعان ىستەردى ٴبىر ـ بىردەن ويداعىداي ىستەپ، حالىق تۇرمىسى قۇت ـ ىرىسىن ۇزدىكسىز ارتتىرۋ كەرەك“.
سوڭعى جارتى جىلداعى ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋ ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ تاماشا باستالۋىنا سايادى.
ستراتەگيالىق تاباندىلىقتى ساقتاپ، دامۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، يدەيا مەن ارەكەتتى شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەكونوميكالىق جاعداي جونىندەگى تالداۋىمەن، تۇجىرىمىمەن جانە ەكونوميكالىق قىزمەت جونىندەگى شەشىمدەرىمەن، ورنالاستىرۋلارىمەن بىرلىككە كەلتىرىپ، ٴبىر جاعادان باس، ٴبىر جەڭنەن قول شىعارىپ، قايراتتانا ٴىس تىندىرساق، ٴسوز جوق، تۇتاس جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ نىسانا ـ مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرىپ، مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىن، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ۇلى ٴىسىن ىلگەرىلەتۋ جورىعىندا نىق قاداممەن الىسقا جەتە الامىز.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 8 ـ ايدىڭ 3 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
