مەملەكەتتىڭ قاجەتىن، شينجياڭنىڭ قابىلەتىن تياناق ەتىپ، 100 ميلليون توننالىق بازا ۇتىلامالى قامداۋىمەن قامتاماسىز ەتتى
”شينجياڭ كومىرى“ 19 ولكەگە جەتكىزىلدى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى يۇي جياڭيان
كومىر − ەلىمىزدىڭ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگىنىڭ ”ورنىقتىرعىشى“. شينجياڭ − مەملەكەت بەلگىلەگەن ”ٴۇش بازا، ٴبىر ارنا“، كومىردىڭ مەجەلەنگەن بايلىق جالپى مولشەرى 2 تريلليون 190 ميلليارد توننا بولىپ، بۇكىل ەلدىكىنىڭ %40.6ىن ۇستايدى. سوڭعى جىلدارى شينجياڭ جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى باسقارۋ جالپى جوباسىن تولىق، دالمە ـ ٴدال، جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتى بەلگىلەگەن ”بەس ۇلكەن ستراتەگيالىق ورىندى“ كوزدەپ، مەملەكەتتىڭ قاجەتىن، شينجياڭنىڭ قابىلەتىن تياناق ەتىپ، كومىردىڭ ساپالى ٴوندىرىس قۋاتىن تارتىپپەن ىسكە قوستى.
بيىل الدىڭعى جارتى جىلدا شينجياڭ كومىر كاسىپورىندارىنىڭ بازاردى كەڭەيتۋىن، قامبادا باسىلىپ قالۋدى ازايتۋىن، ٴوندىرىستى ورنىقتىرۋىن بار كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، اشىق كومىر كەندەرىنىڭ ساپالى ٴوندىرىس قۋاتىن ىسكە قوسىپ، جيىنى 259 ميلليون 535 مىڭ توننا وڭدەلمەگەن كومىر ٴوندىرىپ، شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسىمالداۋمەن بۇكىل ەلدەگى 19 ولكە، اۆتونوميالى رايون، قالانى قامتىپ، مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوستى.
جارىس جولىن ەگجەي ـ تەگجەيلى ٴبولىپ، ٴبىر ”كومىردەن“ كوپ پايداعا كەنەلدى
7 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى بايشىحۋ اشىق كومىر كەنىندە قاربالاس ٴوندىرىس جاعدايى قالىپتاستى، 1000عا جۋىق شوفەرسىز كەن جۇك اۆتوكولىگى كومىردى، قوقسىقتى، توپىراقتى تارتىپپەن تاسىدى.
”ٴدال جازعى ەنەرگيا قاۋىرت پايدالانىلاتىن كەزدەن وتەتىن شەشۋشى مەزگىلدە نازاردى ەلەكترمەن، كومىرمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىنە شوعىرلاندىردىق، بايشىحۋ اشىق كومىر كەنى تولىق كوتەرىمدىلىكپەن ٴوندىرىس جۇرگىزۋدە، كۇنىنە وندىرىلەتىن كومىر ٴبىرىنشى توقسانداعىدان 30دا 40 مىڭ توننا كوبەيدى“، ـ دەدى اراتۇرىك گۋاڭحۇي كەن كاسىبى شەكتى سەرىكتەستىگى جۇمىس جۇرگىزۋدى باسقارۋ ٴبولىمىنىڭ باستىعى جاڭ جيە.
قۇمىل كومىرىنىڭ مەجەلەنگەن بايلىق مولشەرى 570 ميلليارد 800 ميلليون توننا بولىپ، بۇكىل ەلدىكىنىڭ سەگىزدەن ٴبىرىن، شينجياڭدىكىنىڭ ۇشتەن ٴبىرىن ۇستايدى. الدىڭعى جارتى جىلدا قۇمىلدىڭ سانتاڭحۋ كەن اۋماعى شىتوۋمەي 1 ـ ٴنومىرلى اشىق كومىر كەنىندە وندىرىلگەن وڭدەلمەگەن كومىر 14 ميلليون توننادان اسىپ، ساتىلۋى بىلتىرعى سول تۇستاعىدان %46 ارتتى.
بيىل جىل باسىنان بەرى، شينجياڭ قۇمىل سانتاڭحۋ ەنەرگيا اشۋ قۇرىلىسى شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى بازار اۋقىمىمەن تىعىز ۇشتاستىرىپ، جوعارعى ـ تومەنگى بۋىنداعى قاريدارلاردىڭ كومىردەن پايدالانۋ قاجەتىمەن دالمە ـ ٴدال ٴتۇيىلىستىرىپ، سانتاڭحۋ كەن اۋماعى شىتوۋمەي 1 ـ ٴنومىرلى اشىق كومىر كەنىنىڭ كومىر ونىمدەرى قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋدى، رەتتەۋدى جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، كومىر ونىمدەرى بازارىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى مەن وزەكتى باسەكەلىك قۋاتىن ۇزدىكسىز كۇشەيتتى.
كاسىپورىندار ”ادام كۇشىمەن ناقتى ورىندا ۇلگى الىپ تەكسەرۋ + الىپ جۇرۋگە قولايلى اسپاپتارمەن تەز تەكسەرۋ + دايىن كومىردى قايتا تەكسەرۋ، قايتا ساراپتاۋ“ سىندى ٴۇش ٴبىر تۇلعالانعان ساپا تەكسەرۋ ىقپالداستىق جۇيەسىن ورناتىپ، ساپانى باسقارۋ ـ مەڭگەرۋ ۇشىن قازۋ، سۇرىپتاۋ جالپى بارىسىنا دەيىن ورنالاستىردى. وسى باسقارۋ ـ مەڭگەرۋ جۇيەسى تياناقتانعاننان كەيىن، كومىر كۇلى كورسەتكىشى ورنىقتى، مەڭگەرۋگە بولاتىن جاعدايعا جەتتى، كومىر ساپاسىن تەكسەرۋ ساندى مالىمەتىنىڭ دالدىگى بارىنشا جوعارىلادى. كاسىپورىندار قاجەتكە قاراي تۇرلىشە جىلۋلىق قۇنىنداعى، تۇرلىشە تۇيىرشىك ولشەمىندەگى كوپىرشىكتى كومىر ونىمدەرىن بەلگىلەپ، ”5200 كالوريالىق كومىر ارقىلى نەگىزدى ورنىقتىرۋ، 5000 كالوريالىق كومىر ارقىلى كولەمدى كەڭەيتۋ، 5500 كالوريالىق كومىر ارقىلى ونىمدىلىكتى جوعارىلاتۋ، 5350 كالوريالىق كومىر ارقىلى ساتىلى دارەجەنى ارتتىرۋ“ سىندى كوپ ساتىلى ونىمدەرمەن قامداۋ جاعدايىن بىرتىندەپ قالىپتاستىرىپ، ٴونىم قۇرىلىمىنىڭ كوپ ٴتۇرلى، پارىقتى قامداۋعا ويىسۋىن ىلگەرىلەتتى.
”ٴونىم قۇرىلىمى ۇزدىكسىز ساپالىلانىپ، قاريدارلاردى قامتۋ كولەمى كەڭەيۋمەن بىرگە، كومىر ونىمدەرىنىڭ بازارداعى ۇيلەسىمدىلىك دەڭگەيى دە جوعارىلاپ، كاسىپورىنداردىڭ جالپى تۇلعالىق شارۋاشىلىق ونىمدىلىگى ورنىقتى جاقساردى“، ـ دەدى شينجياڭ قۇمىل سانتاڭحۋ ەنەرگيا اشۋ قۇرىلىسى شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى شارۋاشىلىق باسقارۋ ٴبولىمىنىڭ باستىعى ليۋ ي.
سىرتقى بازاردى بەلسەنە اشتى. بيىل جۇڭمەي توبى شينجياڭ ەنەرگيا شەكتى سەرىكتەستىگىندە جاڭادان ەكى ٴتۇرلى كومىر ٴتۇرى قوسىلدى: ٴبىرى، 3 − 1 سانتيمەترلىك تۇيىرشىكتى كومىر، تۇيىرشىكتەرى بىركەلكى، جانعانداعى اۋا وتكىزگىشتىگى جاقسى، جانۋى تولىق، ورنىقتى، نەگىزىنەن، استىقتى كەپتىرۋ مۇناراسىنا، اينالمالى اققىش پەشكە جانە شاعىن ونەركاسىپ پار قازاندارىنا جۇمسالىپ، ونەركاسىپ ٴوندىرىسىنىڭ جىلۋمەن قامداۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرادى؛ ەندى ٴبىرى، كىشكەنە كەسەك كومىر، تۇلعاسى رەتتى، تىزبەكتى پەش، حالىقتىق جىلۋمەن قامداۋ، قۇرىلىس ماتەريالدارىن وڭدەۋ سياقتى جاعدايلارعا ۇيلەسەدى، جانۋ ورنىقتىلىعى كۇشتى، بازار سۇرانىسى كۇشتى.
”قارا التىن“ جوڭكىلىپ، تاۋ ـ تەڭىزدەن ٴوتتى
بىلتىردان بەرى، كومىر بازارىنىڭ قۇلدىراۋ قىسىمى الدىندا قۇمىل قالاسى كومىر ٴوندىرۋ، تاسۋ، ساتۋ قىزمەتى ارناۋلى بانىن ۇيىمداستىرىپ، قىسقا مەرزىمدىك ”كومىردى كوپ ساتۋ، قامبادا باسىلىپ قالۋدى ازايتۋ، ٴونىمدى ورنىقتى ارتتىرۋ“ كەزەڭدىك مىندەتى مەن ۇزاق بولاشاقتىق ”ايگىلى ماركا تۇلعالاۋ، بازاردى كەڭەيتۋ، ۇلەستى جوعارىلاتۋ“ سىندى دامۋ ورنالاستىرۋىن ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، كومىر ٴوندىرىسىنىڭ، تاسىمالدىڭ، ساتۋدىڭ، بازاردىڭ جوعارى ٴونىمدى ۇشتاسۋىن ىلگەرىلەتىپ، كومىر كاسىبىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ٴبىر تۇتاس ىلگەرىلەتتى.
قۇمىل قالاسى ەل ىشىندەگى كوپ جەرلەرگە ىرىقتىلىقپەن بارىپ، بازاردى كەڭەيتىپ، 12 ولكە، اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالانىڭ ٴارقايسى ٴىرى كومىر تەرمينالدارىمەن ٴتۇيىلىستىرىپ، گانسۋ − نيڭشيا − ىشكى موڭعۇل، سىچۋان − چۇڭچيڭ − يۇننان سياقتى 12 كومىردى سىرتقا تاسۋ سەلبەستىگىنىڭ التىن ارناسىن ٴساتتى اشىپ، ساپالى كومىردىڭ ىقپال كولەمى ۇزدىكسىز كەڭەيىپ، بازارداعى باسەكەلىك قۋاتى، ەنەرگيامەن قامداۋ قۋاتى تىڭ ساتىعا كوتەرىلدى.
7 ـ ايدىڭ 10 ـ كۇنى 2026 ـ جىلعى جازعى مەملەكەتتىك كومىر جارمەڭكەسىندە قۇمىل قالاسى كومىر كاسىبىن دامىتۋ جينالىسىن وتكىزىپ، 12 ولكە، اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالاداعى شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسۋمەن شۇعىلداناتىن قاتىستى كاسىپورىندارمەن ارنانى سايكەستىرۋ، قامتاماسىزداندىرۋ كەلىسىمىنە قول قويىپ، شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسۋدىڭ 12 التىن ارناسىن رەسمي جاريالادى.
الدىڭعى جارتى جىلدا قۇمىل قالاسىنىڭ كومىردى سىرتقا تاسۋ مولشەرى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %25.2 ارتىپ، سىرتقا تاسۋ مولشەرى جالپى ٴونىم مولشەرىنىڭ %49.1ىن يەلەدى.
شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسۋ بازارى ۇزدىكسىز باپتالىپ، بۇكىل ەلدىڭ ەنەرگيامەن قامداۋ جۇيەسى كەمەلدەندىرىلدى. بيىل شينجياڭ ەنەرگيا توبى ساتۋ شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى شينجياڭ كومىرىن شاندۇڭعا، شينجياڭ كومىرىن انحۇيعا جەتكىزۋ سياقتى تاسىمال جەلىلەرىن ٴساتتى اشتى، شينجياڭ كومىرىنىڭ سىرتقا تاسىلۋ مولشەرى بىلتىرعى سول تۇستاعىدان %31 ارتتى.
”بۇرىن ’شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسۋدا‘، نەگىزىنەن، ەلەكترگە پايدالانىلاتىن كومىر بازارىنا كۇش سالىناتىن، بيىل حيميا ونەركاسىپ كومىر بازارى ٴساتتى اشىلدى، حيميا ونەركاسىپ كومىرىنىڭ شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسۋ جالپى مولشەرىندە ۇستايتىن سالىستىرماسى %34.5كە جەتتى“، ـ دەدى شينجياڭ ەنەرگيا توبى ساتۋ شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى پارتكومىنىڭ شۋجيى فان بيڭ.
وڭىرلىك بازاردىڭ قۇلدىراۋى، كاسىپ سالاسى باسەكەسىنىڭ شيەلەنىسۋى سياقتى كوپ ٴتۇرلى سىن ـ سايىستار الدىندا مەملەكەتتىك ەنەرگيا توبى شينجياڭ ەنەرگيا حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگى ”ٴبىر كەنگە ٴبىر شارا“ جوسپارلاۋ ـ ساتۋ تاكتيكاسىن جاپپاي اتقارىپ، جاڭادان 16 قاريدار قوستى. 7 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنىنە دەيىن كومىردىڭ كۇندىك ساتىلۋ مولشەرى كوكتەم مەرەكەسىنىڭ الدىنداعى 150 − 140 مىڭ توننادان 240 − 230 مىڭ تونناعا جەتتى. مۇنىڭ ىشىندە ”قاراتاۋ ساپالى ارالاس“ ماركالى كومىرىنىڭ جالپى ساتىلۋ مولشەرى 5 ميلليون 568 مىڭ 900 توننا بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %40.72 ارتىپ، تاريحتاعى ەڭ جوعارى ورەگە جەتتى.
بازاردى جوسپارلاۋ ـ ساتۋ جونىندە ىشكەرىلەي ىزدەنىپ، وزەكتى قاريدارلار شوعىرىن بەكەمدەدى. مەملەكەتتىك ەنەرگيا توبى شينجياڭ ەنەرگيا حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگى ”ٴبىر كاسىپورىنعا ٴبىر شارا“ بويىنشا بۇيىرتىپ دايىنداۋ قىزمەت كورسەتۋىن جولعا قويدى، سونىمەن بىرگە ينتەرنەت جەلىسىندە ەلەكتروندى ساۋدا ارناسىن ورنالاستىرىپ، باسەكە باعا ساۋداسىنا سۇيەنىپ، ونىمدەردىڭ ارتىق باعاسىن جۇزەگە اسىردى.
”ٴۇش ۇش“ قاتار ىلگەرىلەپ، بۇكىل تىزبەكتىڭ ارىنى ارتتى
مەملەكەتتىڭ قاجەتىن، شينجياڭنىڭ قابىلەتىن تياناق ەتىپ، بيىل جىل باسىنان بەرى، شينجياڭ كومىردىڭ ساپالى ٴوندىرىس قۋاتىن ۇزدىكسىز جارىققا شىعاردى.
قازىر شينجياڭدا جۇندۇڭ، قۇمىل سىندى 100 ميلليون توننالىق ەكى كومىر ٴوندىرىس بازاسى قۇرىلىپ، جەكە شاحتانىڭ ورتاشا ٴوندىرىس قۋاتى جىلىنا 5 ميلليون 500 مىڭ توننادان اسىپ، اشىق كومىر كەندەرىنىڭ ٴوندىرىس قۋاتىنىڭ سالىستىرماسى %70كە جەتىپ، ٴىرى وسىزاماندانعان كەن شاحتالارىنىڭ شوعىرلانۋ اسەرى بىرتىندەپ كورنەكتىلەنىپ، بۇكىل ەل بويىنشا كومىرمەن قامداۋداعى ماڭىزدى ىركىلىسسىز بازاعا اينالدى.
كومىر كەندەردى زەردەلىلەندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ 3 جىلدىق ارەكەت جوسپارى اتقارىلدى. ”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە بۇكىل رايونىمىزداعى كومىر كەندەردى زەردەلىلەندىرۋ قۇرىلىسىنا جالپى 10 ميلليارد يۋاننان استام قارجى قوسىلىپ، 63 زەردەلى كومىر كەنى قۇرىلىپ، زەردەلىلەنگەن كومىر ٴوندىرىس قۋاتى %97تەن اسىپ، كومىر كەندەرىنىڭ ماندىك حاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ۇزدىكسىز جوعارىلادى.
7 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانى سانتاڭحۋ كەن اۋماعىنداعى شىتوۋمەي 2 ـ ٴنومىرلى كومىر كەنىنىڭ قۇرىلىسى رەسمي باستالدى. شىتوۋمەي 2 ـ ٴنومىرلى كومىر كەنى ”15 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە شينجياڭدا تۇڭعىش رەت قۇرىلىس باستاعان ەرەكشە ٴىرى كومىر كەنى، جىلىنا 8 ميلليون توننا كومىر وندىرىلەدى دەپ جوبالانعان، 2029 ـ جىلى سالىنىپ بولىپ وندىرىسكە قوسىلاتىندىعى جوسپارلاندى.
شىتوۋمەي 2 ـ ٴنومىرلى كومىر كەنى شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسىمالداۋ ٴوندىرىس قۋاتىن جەدەل كەڭەيتۋ ماڭىزدى بورىشىن ارقالاپ وتىر. نىسان سالىنىپ بولعاننان كەيىن، شىتوۋمەي 1 ـ ٴنومىرلى اشىق كومىر كەنىمەن سەلبەسىپ جۇمىس جۇرگىزىپ، ەل ىشىندەگى ەنەرگيامەن قامداۋ مەن قاجەتسىنۋدىڭ ورنىقتى بولۋىن قامتاماسىز ەتىپ، وڭىرلىك ەنەرگيانىڭ سايكەستى دامۋىنا دەم بەرەدى“، ـ دەدى باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ ورىنباسار اكىمى ۋاڭ حۇڭشيا.
قازىر شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسىمالداۋدا لانجوۋ − شينجياڭ تەمىر جولىن نەگىزگى ٴوس، لينحى − قۇمىل تەمىر جولىن سولتۇستىك قانات، گولمۋد − كورلا تەمىر جولىن وڭتۇستىك قانات ەتكەن ”ٴبىر ٴوس، ەكى قانات، كوپ جەلى تۇتاسۋ“ سىندى تەمىر جول ارناسى العاشقى قادامدا قالىپتاستى.
ەلىمىزدىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا لينحىدان قۇمىلعا دەيىنگى تەمىر جولدىڭ قۋاتىن ارتتىرىپ وزگەرتۋ سياقتى شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسىمالداۋداعى ٴتۇيىندى نىسانداردى قۇرۋ ايقىن ورتاعا قويىلدى. لينحى − قۇمىل تەمىر جولىنىڭ تۇتاس جەلىسى ساپالىلانىپ تۇتاسقاننان كەيىن، جۇك تاسىمال قۋاتى 200 ميلليون تونناعا جەتىپ، شينجياڭ كومىرىن سىرتقا تاسىمالداۋداعى ماڭىزدى التىن ارناعا اينالادى.
2026 ـ جىلى جازعى مەملەكەتتىك كومىر جارمەڭكەسىندە بۇكىل ەل بويىنشا كومىر ساتىپ الۋ، تەمىر جول، پورت كاسىپورىندارى شينجياڭعا جينالىپ، كومىر ساتىپ الۋ كەلىسىمىنە قول قويۋ جونىندە كەڭەس وتكىزدى. وسى رەتكى كومىر جارمەڭكەسىنىڭ قالدىرعانى تاپسىرىس عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، بازاردىڭ ”شينجياڭ كومىرى“ جونىندەگى سەنىمى بولدى.
”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ جاڭا باستاماسىندا شينجياڭ دالمە ـ ٴدال قامداۋ، قولايلى ارنا، يكەمدى جوسپارلاۋ ـ ساتۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگى ”ورنىقتىرعىشىنىڭ“ بەرىك نەگىزىن ۇزدىكسىز بەكەمدەۋدە.
