− شينجياڭداعى قالالاردىڭ جاڭالانۋى جونىندە جەلىلەس شولۋ (2)
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ۋاڭ يايۇن
قالا جولى قالا قۇرىلىسىنداعى جەتەكشى نەگىزدىك قۇرىلعى رەتىندە، ەندىگارى جالاڭ قاتىناۋ دانەكەرى عانا ەمەس، اسىرەسە، قالانىڭ ”كولەمىن كەڭەيتۋدەن“ ”ماندىك دامۋعا“ قاراي تيپ جاڭالاۋىن ىلگەرىلەتۋدەگى وزەكتى قوزعالتقىشقا اينالدى.
سوڭعى جىلدارى شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى نازاردى بۇقارانىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىسىنداعى شۇعىل، قيىن، ۋايىمداعان، ٴزارۋ ىستەرىنە شوعىرلاندىرىپ، قالا رايونىنداعى جولداردىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ، وزگەرتىپ سالۋ سياقتى حالىق تۇرمىسى ينجەنەريالارىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، جول بەتىندەگى ٴتۇرلى كىناراتتاردى نىسانالى تۇردە ٴبىر جاقتى ەتىپ، نەگىزدىك قۇرىلعىلارداعى ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، قاتىناۋ شارت ـ جاعدايىن ۇزدىكسىز جاقسارتىپ، بۇقارانىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىسىنىڭ اناعۇرلىم حاۋىپسىز، اناعۇرلىم ىركىلىسسىز بولۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
جۇيەلى جاڭالانىپ، ماندىك كەڭەيتىلدى
”بۇرىن جولى ويلى ـ شۇڭقىر بولاتىن، جاڭبىر جاۋعان كۇندەرى سۋ وتە وڭاي جيىلىپ قالاتىن. قازىر جول بەتى تەگىس، جول شامدارى دا ەرەكشە جارىق، قاتىناۋ وتە ىركىلىسسىز“، ـ دەدى 8 ـ ايدىڭ 12 ـ كۇنى سانجى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ما فىڭشيا ۋ ـ ي جولىن وزگەرتۋدى تىلگە تيەك ەتكەندە باس بارماعىن كورسەتىپ.
سانجى قالاسى ۋ ـ ي جولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 3425 مەتر، قالانىڭ باتىس اۋماعى مەن كونە قالا رايونىن تۇتاستىرادى، ول قالانىڭ ىشكى قاتىناس كۇرە تامىرى ٴارى قالاعا كىرىپ ـ شىعاتىن نەگىزگى جول. 2024 ـ جىلى سانجى قالاسى ۋ ـ ي جولىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ، وزگەرتىپ سالۋ نىسانىن اتقاردى.
”نىسان جول، قاتىناس، كورىنىس، ەلەكتر، سۋمەن قامداۋ، سۋ ىعىستىرۋ، حابارلاسۋ، جول ورتاسى سىندى 7 بولىمشە ٴتۇر ينجەنەرياسىن قامتيدى“. سانجى قالالىق تۇرعىن ٴۇي جانە قالا، اۋىل قۇرىلىسى مەكەمەسى قالا قۇرىلىسى ٴبولىمىنىڭ باستىعى يۇي شۋانلياڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: قالا تۇرعىندارىنا اناعۇرلىم جاقسى ٴجۇرىس ـ تۇرىس اسەرىن سيلاۋ ٴۇشىن، جول يقۋاتى، قورشاعان ورتا كورىنىسى سياقتىلاردىڭ بارلىعىنىڭ دارەجەسى ٴوسىرىلدى. جول بويىنداعى بەلگى باعانالار، كامەرا، سيگنال شامدارى مەن جول شامدارىندا ”كوپ باعانا بىرىكتىرىلدى“، كوشە بويىنداعى حابارلاسۋ شارۋاشىلىق كاسپورىندارىنىڭ جابدىق شكابى، جول شامدارىن جارىقتاندىراتىن ەلەكتر ۇلەستىرۋ شكابى سىندى ”كوپ شكاپ بىرىكتىرىلدى“، قالا ورتاسى ٴتىپتى دە رەتتى، تازا بولا ٴتۇستى؛ جەلى بويىنداعى جاياۋلار جولى، قاتىناس جول اۋزى سياقتىلار جاسىلداندىرىلىپ جانە جاڭالانىپ، قالالاردىڭ سايكەستى قىزمەت وتەۋى ونان ارى كەمەلدەندىرىلدى.
بيىل سانجى قالاسى ۋ ـ ي (باتىس سىرتقى اينالما − گۋاڭميڭ جولى) جول قاتىناسىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ، جاڭالاۋ نىسانىن اتقارۋدى تاعى باستادى.
”6 ـ ايدىڭ سوڭىندا جۇمىس باسىنا كەلىپ قۇرىلىس جۇرگىزدىك، قازىر جول بەتى قاباتىن قىرىپ شىعارۋ، بەلگى سىزىق سىزۋ، سونداي ـ اق كونە جولدارداعى كىناراتتاردى ٴبىر جاقتى ەتۋ قىزمەتى ورىندالدى“. حاۋتاي ينجەنەريا قۇرىلىسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى ينجەنەريا ٴبولىمىنىڭ باستىعى ياڭ تيڭتيڭ بىلاي دەدى: ”تاعى 6 الەۋمەتتىك قاتىناس ايالداماسىن شاعۋ، قايتا سالۋ، جاڭادان قوسىلعان 42 جارىقتاندىرۋ قۇرىلعىسىندا قۇرىلىس جۇرگىزۋ، جاياۋلار اسپا كوپىرى جانە جەر استى جولىنىڭ شىعار ـ كىرەر اۋزىن جاڭالاۋ سياقتىلار جۇرگىزىلەدى“.
بۇرىن جولدى جاڭالاۋ كوبىنەسە جول بەتىن جوندەۋ، كوپىردى بەكەمدەۋ سياقتىلارعا شوعىرلانىپ، وزەكتى نىسانا نەگىزگى قاتىناۋ حاۋىپسىزدىگى مەن قۇرىلىم ورنىقتىلىعىن قامتاماسىزداندىرۋ بولاتىن. قازىر جولدى جاڭالاۋ ”قاي جەر بۇزىلسا سول جەردى جاماۋ“ سىندى ويدان ارىلىپ، جەر ٴۇستى مەن جەر استىن ٴبىر تۇتاس جوسپارلاۋعا، يقۋاتى مەن كورىنىسىنە تەڭ ٴمان بەرۋگە تاباندى بولىپ، اناعۇرلىم باي مانگە يە بولدى.
عىلىم ـ تەحنولوگيا ارقىلى قۋات ۇستەلىپ، ساپاسى جوعارىلاتىلدى
”بۇرىن اۆتوكولىك جۇرگەندە قوپاقتاپ، شارقىلدايتىن. قازىر تەپ ـ تەگىس“، ٴار كۇنى جۇمىسقا بارىپ ـ قايتقاندا حىتان تەز قارقىندىق جولىمەن جۇرەتىن ٴۇرىمجى قالاسىنىڭ تۇرعىنى گاۋ مىڭ تەبىرەنە بىلاي دەدى: حىتان تەز قارقىندىق جولى ”عىلىم ـ تەحنولوگيا جاڭا كيىمىن“ كيگەننەن بەرى، ٴجۇرىس ـ تۇرىس ىركىلىسسىز بولدى.
گاۋ مىڭ ايتىپ وتىرعان ”عىلىم ـ تەحنولوگيا جاڭا كيىمى“ − جوعارى سەرپىمدى، ەرەكشە جۇقا اسفالتتى ۇيكەلىستى قابات تەحنولوگياسى.
حىتان تەز قارقىندىق جولى ٴۇرىمجى قالاسىنىڭ قاتىناس تورابىنىڭ وزەكتى قاڭقاسى بولىپ، وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى تۇتاستىرىپ، قىرۋار قاتىناۋ، قالادان وتەتىن اۆتوموبيلدەر اعىنىن ارقالاپ وتىر. ۇزاق ۋاقىت جوعارى كۇشەمەلىلىكتەگى قاتىناۋ شىعىنى سالدارىنان، ٴىشىنارا جول بولەكتەرىندە جول بەتىنىڭ توزۋى، ۇساق سىزاتتار سياقتى ماسەلەلەر جارىققا شىعىپ، قالا تۇرعىندارىنىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىس اسەرىنە جانە قالا قاتىناسىنىڭ كوتەرىمدىلىك قۋاتىنا ىقپال جاسادى. 2025 ـ جىلى 6 ـ ايدا ٴۇرىمجى قالاسى حىتان تەز قارقىندىق جولىن قالپىنا كەلتىرۋ، جاڭالاۋ نىسانىن باستادى.
”نىسانعا جوعارى سەرپىمدى، ەرەكشە جۇقا اسفالتتى ۇيكەلىستى قابات تەحنولوگياسى ەنگىزىلدى، جاتقىزىلعان جول بەتىنىڭ قۇرىلىمدىق قاباتى جۇقا، جارىلۋعا ٴتوزىمدى، ۇزاققا شىدايتىن، حاۋىپسىز، كوركەم، تەگىس، تىنىش، تىعىز، سۋ وتپەيتىن، قۇرىلىس قارقىنى تەز، قالپىنا كەلتىرۋگە وڭاي بولۋ سياقتى ەرەكشەلىكتەرى بار“. شينجياڭ قالا قۇرىلىسى (توبى) جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى 1 ـ ينجەنەريا ىستەرى ٴبولىمى ٴۇرىمجى قالاسى حىتان تەز قارقىندىق جولىن جاڭالاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ نىسانى (EPC ) ينجەنەرياسىنىڭ جالپى كوتەرمەگە الۋ نىسانىنىڭ ٴوندىرىس ديرەكتورى ۋاڭ ي بىلاي دەپ تانىستىردى: بۇل تەحنولوگيانىڭ بايلىق ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيانىڭ سارىپ بولۋىن تومەندەتۋ جاعىندا كورنەكتى ارتىقشىلىعى بار. ونىڭ توسەلۋ قالىڭدىعى ٴداستۇرلى ۇيكەلىستى قاباتتى قۇرىلىمنىڭ تورتتەن بىرىندەي عانا بولىپ، ادام كۇشى، ماتەريال، ماشينا جانە نورمادان تىس قوسالقى قۇرىلعىلاردى وزگەرتىپ جاساۋ ۇسىنىلىمىن ۇنەمدەيدى.
قالا جولى نەگىزدىك قۇرىلعىلارىن جاڭالاۋ، وزگەرتىپ سالۋ قالانىڭ حاۋىپسىز اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ”ىشكى استارى“ ٴارى قالانىڭ ساپاسى مەن ومىرشەڭ كۇشىن ايگىلەيتىن ”سىرتقى تىسى“. تەحنولوگيانىڭ جاڭالانۋى قالا جولدارىنىڭ ”قاتىناي الۋدان“ ”جاقسى قاتىناۋعا، ۇزاق پايدالانۋعا، شەبەر باسقارۋعا“ قاراي ۇزدىكسىز سەكىرۋىن ىلگەرىلەتۋدە.
ۇعىسۋعا قاراعاندا، ٴۇرىمجى قالاسى شين ـ ي جولىن، كۇنلۇن جولىن جاڭالاۋدا جوعارى سەرپىمدىلىككە يە ەرەكشە جۇمساق، ەرەكشە جۇقا اسفالتتى ۇيكەلىستى قابات تەحنولوگياسىن قولدانىپ، باتىس سولتۇستىك ٴوڭىر بويىنشا قالا رايونىنداعى قالا اكىمشىلىك نەگىزگى جولىندا وسى تەحنيكانى قولدانعان تۇڭعىش مىسالعا اينالعان.
ٴۇرىمجى قالالىق قالا اكىمشىلىگى جابدىقتارىن باقىلاۋ ـ ولشەۋ ورتالىعىنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى ما شينجۇن مىنالاردى ٴبىلدىردى: ”بىرتە ـ بىرتە ورتالىق قالا رايونىندا نەگىزگى جولدا جاڭا تەحنولوگيا، جاڭا ماتەريالداردان پايدالانۋ ٴارى قالانىڭ دامۋىمەن جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ قاجەتىمەن ۇشتاستىرىپ، جول بولىكتەرىندەگى قاتىناستى ۇيىمداستىرۋدى ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، باياۋ قاتىناس جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، كورىنىس تۇيىندەرىنىڭ دارەجەسىن ٴوسىرۋدى ۇدايىلاندىرا ىلگەرىلەتىپ، حاۋىپسىز، ىركىلىسسىز، جايلى، كوركەم قالا ۇلگىلى تەز قارقىندىق جولىىن قالىپتاستىرامىز“.
سيفر قولداۋ كورسەتىپ، زەردەلىلەنۋ دارەجەسىن ٴوسىردى
8 ـ ايدىڭ 11 ـ كۇنى قاشقار قالاسى شىجي داڭعىلى سولتۇستىك جولىندا اسفالت جاتقىزۋ ماشيناسىنىڭ باياۋ ٴجۇرىپ وتۋىمەن قارا جىلتىر اسفالت بەتى 5 ـ ٴنومىرلى رومبى ٴتارىزدى ايقاسپالى كوپىر مەن 6 ـ ٴنومىرلى رومبى ٴتارىزدى ايقاسپالى كوپىر اراسىندا جاتقىزىلا باستادى.
شىجي داڭعىلى قاشقار قالاسى جوبالاپ سالعان تۇڭعىش تەز قارقىندىق جول، وڭتۇستىكتە شىنجىن − قاشقار داڭعىلىنان باستالىپ، سولتۇستىكتە قاشقار لاينيڭ حالىقارالىق اۋەجايىنا دەيىن بارادى، قالا اينالما جەلىسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى.
قاشقار قالالىق تۇرعىن ٴۇي جانە قالا، اۋىل قۇرىلىسى مەكەمەسى نىسان ورتالىعىنىڭ نىسان جاۋاپتىسى لياڭ شياۋشي بىلاي دەپ تانىستىردى: قاشقار قالاسى شىجي داڭعىلى تەز قارقىندىق جولىن جاڭالاۋ نىسانى نەگىزگى جەلى تەز قارقىندىق جول جانە اۋەجايدى ۇلاستىرۋ جەلىسى سىندى 2 بولىكتى قامتيدى، نەگىزگى جەلى تەز قارقىندىق جولىندا بۇرىنعى جولدىڭ ەكى جاعىنا قوس باعىتتاعى 4 اۆتوكولىك جولى قوسىمشا جولى قوسىلدى. اۋەجايدى ۇلاستىرۋ جەلىسى جاڭادان سالىنعان بيىك قالا نەگىزگى جولى، قوس باعىتتا 4 اۆتوكولىك قاتىنايدى. نىسان سالىنىپ بولعاننان كەيىن، قالانىڭ سۇلبالىق جول تورى جۇيەسىن قايتا قۇرىپ، قاشقاردىڭ ”ٴبىر قالا، ەكى اۋدانىن“ ٴبىر قالالاندىرىپ دامىتۋ ستراتەگياسىنا پارمەندى تىرەك بولادى.
”جوبالاۋ ساتىسىندا ٴبىز BIM تەحنولوگياسىنان تولىق پايدالانىپ، كوپىر، ايقاسپالى جول، قۇبىر جەلىسى سيفرلى مودەلىن ورناتىپ، قۇرىلىسقا ەلىكتەۋ جانە سوعىلىسۋ تەكسەرۋىن ورىستەتىپ، ينجەنەريانىڭ تۇتاس پەريودتى سيفرلاندىرىپ باسقارۋ ـ مەڭگەرۋىن جۇزەگە اسىردىق“. شينجياڭ لۋچياۋ وڭتۇستىك شينجياڭ ينجەنەريا قۇرىلىسى شەكتى سەرىكتەستىگى پارتكومىنىڭ شۋجيى، باس ديرەكتور ما ۋانفي بىلاي دەپ تانىستىردى: كوپىر قۇرىلىم بولشەكتەرىندە زاۆودتىڭ الدىن الا جاساۋ ۇلگىسىن قولدانىپ، زەردەلى تارتۋ، قىسۋ ارقىلى سەمەنت سوقپاسىن شىڭداۋ جۇيەسىنە سۇيەنىپ قۇرىلىس جۇرگىزۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتتىك. سونىمەن بىرگە زەردەلى جۇمىس ورنى تۇعىرىندا ادام، ماشينا، شاڭ ـ توزاڭ، شۋىلدى الىس ارالىقتان باقىلاۋ ـ ولشەۋدى جۇزەگە اسىرىپ، قۇرىلىس الاڭىنىڭ حاۋىپسىزدىك قورعانىس شەبىن بەكەمدەدىك.
”قالا جول نەگىزدىك قۇرىلعىلارىنىڭ وزەگى جالاڭ قاتىناس دانەكەرىنىڭ كۇردەلى زەردەلى قالا الەۋمەتتىك تۇعىرىنا قاراي بۇرىلىس جاساپ، جالپى وڭىردە سەزۋ، سيفرلى مودەل قۇرۋ، زەردەلى ساقتاندىرۋ، جابىق اينالىمدا ٴبىر جاقتى ەتۋ ٴبىر تۇلعالانعان قالا نەگىزدىك قۇرىلعىلارىن زەردەلى باسقارۋ ـ مەڭگەرۋ ورتالىق تورابى جەدەل قالىپتاسۋدا“، ـ دەدى لياڭ شياۋشي.
قازىر ٴۇرىمجى قالاسىنىڭ اۋەجاي تەز قارقىندىق جولى جانە باتىس سىرتقى اينالما جەر بەتىن جاڭالاۋ ينجەنەرياسى، ٴۇرىمجى قالاسى حىتان تەز قارقىندىق تاس جولى جانە سايكەستى قۇرىلعىلاردى جاڭالاۋ نىسانى سياقتىلار جوبالانۋدا، قاشقار قالاسى شىجي داڭعىلىنىڭ شىنجىن − قاشقار داڭعىلىمەن، جيانشى جولىمەن، شىداي داڭعىلىمەن، كاماي داڭعىلىمەن، جاڭا رايون 1 ـ جولىمەن 5 جەردەگى ايقاسپالى وتكەلدەگى ايقاسپالى ٴتۇيىندى جاڭالاۋ نىسانىن ورنالاستىرۋدا، سانجى قالاسى سەگىز كولدەنەڭ، بەس بويلىق جۇلگەلى قالا جولىن وزگەرتىپ سالۋ، جاڭالاۋ جوباسىن جوسپارلاۋدا...
جول اشىق بولسا، سان سالا كوركەيەدى، جول تورى ىركىلىسسىز بولسا، قالا كوركەيەدى. جاڭارىپ، ساپاسى جوعارىلاتىلعان قالا جولدارى ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ تاماشا تۇرمىس تىلەگىن ارقالاپ، شينجياڭ قالالارىنىڭ ەگجەي ـ تەگجەيلى باسقارۋىنا، جوعارى ساپالى دامۋىنا ىركىلىسسىز، قولايلى، جاسىل، زەردەلى، مەيىرلى، قونىسقا جايلى حالىق تۇرمىسى داڭعىل جولىن اشۋدا.
