تيانشان پەرزەنتتەرىنىڭ باقىتقا تولى حيكاياسىن ارقالاپ
”التىن پويەز“ بەيجيڭگە كىردى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ليۋ مىڭمىڭ
8 - ايدىڭ 24 - كۇنى، بەيجيڭ 7 - اقپان تەاترحاناسى. جاسىل ءتۇستى پويەز ساحناعا باياۋ ”شىعىپ“، گۋدوك ءۇنى ىشىندە 12 مۇقام مۋزيكاسى شىعاندادى، ساحنادا ورىلگەن اسەرلى اڭگىمەلەر كورەرمەندەردى تەرەڭ اسەرلەندىردى.
”باقىتقا شومعان التىن پويەز“ اتتى وسى ءان - ءبي تەاترىندا تاكلاماكان ءشولىن كەسىپ ءوتىپ 2000 كيلومەترگە جۋىق جول باسقان باياۋ پويەز ساحنادا سان مىڭداعان كورەرمەندى اسەرلەندىرگەن تاماشا تۋىندىعا اينالىپ، 7 - كەزەكتى مەملەكەتتىك از ۇلتتار ادەبيەت - كوركەمونەر كونسەرتىندە بوي كورسەتتى.
باياۋ پويەز ساپارىنداعى حيكايالار
2011 - جىلى 6 - ايدىڭ 28 - كۇنى تۇڭعىش رەتكى ”حوتان يۇيلۇڭ“ جولاۋشىلار پويەزى قاتىناپ، حوتان ايماعىنا پويەز قاتىناماۋ تاريحىن اياقتاتتى. وسى الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتتى باياۋ پويەز ءۇرىمجى مەن حوتان اراسىندا ارى - بەرى قاتىنايتىن، ەڭ تومەنگى بەلەت باعاسى نەبارى 4 يۋان عانا بولدى. پويەزدە بۇكىل ەلگە ايگىلى پويەز كوشپەلى بازارى، ينتەرنەت ەلەكتروندى ساۋدا بازارى دۇنيەگە كەلدى. جول بويىنداعى ءار ۇلت بۇقاراسى ونى ىقىلاسپەن ”التىن پويەز“ دەپ اتادى. ول ءارى ”كىرىستى ارتتىرۋ پويەزى“، ”بايۋ پويەزى“، تىپتەن، ”ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعىنىڭ“ جىلجىمالى دانەكەرى بولدى.
تەاتردىڭ سەناريسى دۇڭ نيدىڭ تانىستىرۋىنشا، ءان - ءبي تەاترى «باقىتقا شومعان التىن پويەز» 10 نەشە جىلدان بەرگى وسى پويەزدەگى سانسىز شىنايى حيكايالاردىڭ ساحنالانعان كورىنىسى ەكەن.
تەاتردا حوتان اۋدانىندا قىستاقتا تۇرعانىنا 6 جىل بولعان تەمىر جول كادرى جاۋ چىڭجۇڭنىڭ پروتوتيبى”حوتان يۇيلۇڭ“ پويەزىنىڭ پويەز جۇمىستارىنا جاۋاپتى جۇڭگو تەمىر جولى ءۇرىمجى مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى حوتان پويەز اترەتىنىڭ باستىعى ەركىن روزى ەدى. ”مەن ونى تۇڭعىش كورگەنىمدە قالىڭ قار جاۋىپ تۇرعان، ول قوس بالداققا سۇيەنىپ، جالعىزىلىك ءبىر قارتتىڭ ءۇي جۇمىسىمەن قاربالاس بولىپ جاتىر ەكەن“، - دەدى دۇڭ ني. بۇل كورىنىس ونى قاتتى اسەرلەندىرەدى ءارى ونىڭ تەمىر جول جەلىسىندەگى جاندى اڭگىمەلەردى ساحناعا شىعارۋ ويىن ونان ارى بەكەمدەي تۇسەدى.
تەاترداعى ايەل باس كەيىپكەر گۇليانىڭ پروتوتيبى 2023 - جىلعى ”ەڭ ارداقتى تەمىر جول قىزمەتكەرى“، جۇڭگو تەمىر جولى ءۇرىمجى مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى كورلا جولاۋشى تاسىمال ۋچاستيكاسى حوتان 1 - اترەتىنىڭ پويەز باستىعى ميھىربان ھەيت ەدى. 2017 - جىلى ”ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى“ اتتى ەرەكشە جۇردەك پويەز رەسمي قاتىناپ، ميھىربان پويەز باستىعى بولدى. 7 جىلدىق قىزمەت بارىسىندا، ول قىزمەتتەستەرىمەن بىرگە شامامەن جيىنى 7 ميلليون 800 مىڭ (رەت) جولاۋشى تاسىپ، 1000نان استام (رەت) ءتۇيىندى جولاۋشىعا قىزمەت وتەدى. ول پويەزدە ”ۇلتتار ىنتىماعى جونىندە 5 مينۋت“ اتتى راديو باعدارلاماسىن اشىپ، ”اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ بازارى“ ينفورماتسيالىق ءوزارا كومەكتەسۋ تاقتاسىن ورناتىپ، ىلگەرىندى - كەيىندى 200دەن استام وتباسىنىڭ جاڭعاق، بادام سياقتى مولشەرمەن 15 مىڭ كيلوگرامدىق كەپتىرىلگەن جەمىسىن سىرتقا ساتۋىنا، 12 مىڭنان استام نانىن ساتۋىنا كومەكتەستى.
تەاترداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى كەيىپكەر − پويەز باستىعى بولاتقان، ول ”حوتان يۇيلۇڭ“ پويەزىندە 14 جىل تاپجىلماي ىستەپ، پويەزدە ”جىلجىمالى بازاردى“ تۇڭعىش رەت اشتى − پويەز قىزمەت ۇستەلىن ۋاقىتشا كورمە - ساۋدا تۇعىرىنا اينالدىرىپ، قىزىل فارفور كۇبىگە سالىنعان ءانجۇر توسابىن، قولمەن كەستەلەنگەن اسپا كىلەمدەر، جيدەنىڭ حوش ءيىسى اڭقىعان بادام سياقتى ەرەكشەلىككە يە 38 ءتۇرلى تاۋاردى كورمەگە قويىپ، ءار جىلى جول بويىنداعى اۋىلداستاردىڭ ءبىر ميلليون يۋاننان استام كىرىس ارتتىرۋىنا كومەكتەستى.
وسى شىنايى كەيىپكەرلەر مەن اڭگىمەلەر «باقىتقا شومعان التىن پويەزدىڭ» ەڭ بەرىك جاسامپازدىق نەگىزىنە اينالدى.
ءبىر سەناريانى كوپ رەت وڭدەدى
اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ كوپتەگەن جاندى رەال تاقىرىپتارى الدىندا اڭگىمەنى قالاي جاقسى بايانداۋعا بولادى؟ بۇل شىعارماشىلىق توبى ءدوپ كەلگەن سىن - سايىس بولدى.
دۇڭ ني بىلاي دەپ تانىستىردى: شىعارماشىلىق توبىمىز 2 جىل ۋاقىت جۇمساپ، تالاي رەت وڭتۇستىك شينجياڭداعى قۇمدى ءشول قويناۋىنا، سولتۇستىك شينجياڭداعى ىلە اڭعارىنا بارىپ، ”حوتان يۇيلۇڭ“ پويەزىنە، ”ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى“ پويەزىنە وتىرىپ كورىپ، جاعداي ۇعىسىپ، قىرۋار جاندى كەيىپكەر حيكايالارىن جينادى.
تەاتردا ادامدى اسەرلەندىرەتىن مىناداي ءبىر وقيعا بار: ءبىر قارت ”حوتان يۇيلۇڭ“ پويەزىنە وتىرىپ، كەزىندە پويەزبەن مالشىلاردىڭ كوشى - قونىنا كومەكتەسكەن قامقورشىسىن ىزدەيدى. بۇل ولار ماتەريال جيناۋ بارىسىندا جولىققان شىنايى اڭگىمە، ”كەنەت قارلى بوران سوعىپ، نەشە ءجۇز مىڭ سيىر مەن قوي قىرىلۋ حاۋپىنە ءدوپ كەلگەن ساتتە، قىستاقتا تۇراتىن كادرلار پويەز ارقىلى قوي، سيىرلاردى كوشىرۋگە كومەكتەسىپ، مالشىلاردىڭ جان باعىپ وتىرعان وسى قوي، سيىرلارىن اپاتتان امان الىپ قالادى. سودان باستاپ جىل سايىن نەشە ءجۇز مىڭ سيىر مەن قوي پويەزگە شىققان ايبىندى كورىنىس جارىققا شىعادى“، - دەدى دۇڭ ني.
”پويەزدەگى اڭگىمەلەر تەك ىقشام كورىنىس عانا، ونىڭ ارتىندا تاماشا تۇرمىسقا تالپىنۋ جولىندا قۇلشىنا كۇرەس جاساعان سان مىڭداعان ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى بار“. باس رەجيسسەر جياڭ تاۋدىڭ ويىنشا، پويەزدەگى ”كوشپەلى بازاردا“ اۋىلداستاردىڭ زات ساتىپ كىرىستى ارتتىرۋىنىڭ تابىسى مەن قۋانىشى عانا ايگىلەنىپ قويعان جوق، ”مۇنداي راي مەن ورتا كوپتەگەن قاراپايىم ادامداردىڭ كوزقاراسىن دا وزگەرتىپ، ولاردىڭ كىشكەنتاي ارماندارىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرىنىڭ ورىندالۋىنا مۇمكىندىك جاسادى، ءتىپتى، اۋەلگى تۇرمىس بەتالىسىن دا وزگەرتتى“.
ءدال وسىنداي ادامنىڭ جان الەمىنە ءۇڭىلۋدىڭ ناتيجەسىندە، «باقىتقا شومعان التىن پويەز» جاي عانا كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ اڭگىمەسى دەڭگەيىنەن اسىپ ءتۇستى. جاتتىعۋ بارىسىندا جياڭ تاۋ شىنايى پويەز ءومىرىن ساحنا تىلىنە اينالدىرىپ، حيكايانى ”تەاتر“ مەن ”ءان - ءبي“ ارقىلى بىرگە اڭگىمەلەدى.
ورتالىق تەاتر شۋەيۋانىنىڭ پروفەسسورى حۋاڭ ۋيرو تەاتردى كورگەننەن كەيىن بىلاي دەپ باعا بەردى: ”مىنە بۇل جۇڭگو ءسوز جۇيەسى مەن جۇڭگو بايانداۋ جۇيەسى ارقىلى جۇڭگو حيكاياسىن جاقسى بايانداۋدىڭ ۇلگىسى“.
سەناريا تالاي رەت وڭدەلىپ، نەشە رەت وزگەرتىلدى. دۇڭ ني حيكايانى قوس جەلى بويىنشا بايانداۋدى شەبەر ورنالاستىردى: ”تەمىر شۋجي“ جاۋ چىڭجۇڭنىڭ شيپاگەرگە كورىنبەكشى بولعانىن، بۇقارانىڭ ونى شىعارىپ سالعانىن نەگىزگى جەلى، مۇحتار مەن گۇليانىڭ ماحاببات حيكاياسىن قوسىمشا جەلى ەتتى. ”ءبىز كورەرمەندەردىڭ تاكلاماكان شولىنەن كەسىپ وتكەن التىن پويەزگە وتىرىپ، التىن سارى ءتۇستى توراڭعىنى، جالىنداعان جىڭعىلدى، بۋىرقانعان تارىم وزەنىن، دۋماندى پويەز بازارىن تاماشالاپ، جىبەك جولىنىڭ تىنىس - تىرشىلىگىن سەزىنىپ، وسىناۋ قۇتتى مەكەندەگى ءار ۇلت حالقىنىڭ ەتەنە سۇيىسپەنشىلىككە تولى باقىت حيكاياسىن وقىپ شىعۋىن ءۇمىت ەتەمىز“، - دەدى دۇڭ ني.
ءبىر ساحنا الىستاعى جۇرەكتەردى توعىستىردى
بارابان ءۇنى كوتەرىلىپ، مۋزيكا اسپاپتارى كۇمبىرلەدى، 12 مۇقامدى ورىنداعان 10 ارتيست ءان شىرقاۋمەن بىرگە، اسپاپتا مۋزيكا ورىندادى، داپ سوعىپ، ىشەكتەردى شەرتىپ، كوڭىلدەگى العىس پەن باقىتتى تامىلجىتا شىرقادى.
تەاتردىڭ مۋزيكاسىن جازعان شۇي حاۋ قىرۋار حۇجات، ماتەريال كورىپ، ەڭ سوڭىندا شينجياڭنىڭ مۇقام كوركەمونەرىنىڭ مۋزيكا ەلەمەنتتەرىن وسى زامانعى مۋزيكا ۇستانىمىمەن توعىستىردى. تەاتردا ەۆروپاشا اۋەن، ۇلتتىق اۋەن، كەڭ تارالعان اۋەن سياقتى كوپ ءتۇرلى ءان ايتۋ ءتاسىلى ءبىر ارناعا توعىستىرىلدى. بۇل تەك بەيزاتتىق مۇرالاردىڭ ايگىلەنۋى عانا ەمەس، اسىرەسە، بايىرعى كوركەمونەردىڭ قازىرگى زامان ساحناسىندا جاڭعىرۋى بولدى.
شىعارماشىلىق توبىنىڭ ويىنشا، «باقىتقا شومعان التىن پويەزدىڭ» جازۋ، دايىنداۋ بارىسىنىڭ ءوزى ءار ۇلتتىڭ ارالاسۋىنىڭ، ىشتەسۋىنىڭ، توعىسۋىنىڭ جاندى ۇلگىسى. ”شينجياڭ كوركەمونەر تەاترحاناسى 28 ءان - ءبي، اسپاپتىق مۋزيكا، تەاتر ارتيسىن تاڭداپ، جۇڭگو تەمىر جول ويىن - ساۋىق ۇيىرمەسىمەن سەلبەستى، كوپشىلىك بىرگە تاماقتانىپ، بىرگە تۇرىپ، تىزە قوسا شىعارماشىلىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، 50 نەشە كۇن شوعىرلى جاتتىعۋ جاسادى. جاتتىعۋ زالىندا ءار ۇلت ارتيستەرى ىقىلاسپەن اڭگىمەلەسىپ، تۇرلىشە ستيلدەگى ءبي ارەكەتتەرى ءوزارا توعىستى. كەيبىرەۋلەر مۇقامنىڭ ءداستۇرلى ىرعاعىن ۇيرەتسە، كەيبىرەۋلەر وسى زامان ءبيىنىڭ كۇش سالۋ شەبەرلىگىن ءتۇسىندىردى، قايتا - قايتا ۇيلەسۋ بارىسىندا بارلىق ادام ورتاق كوركەمونەر ىرعاعىن تاپتى“، - دەدى رەجيسسەر ءجۇرات ۋايىت.
اۆتونوميالى رايوندىق مادەنيەت جانە ساياحات مەڭگەرمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ مۇشەسى، ورىنباسار مەڭگەرمە باستىعى ساي شياۋرۇڭ مىنالاردى ءبىلدىردى: ءان - ءبي تەاترى «باقىتقا شومعان التىن پويەزدەن» پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ ايرىقشا ءمان بەرۋىنىڭ ارقاسىندا شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ىنتىماقتاسا ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ كارتيناسىن كورۋگە بولادى، شينجياڭنىڭ اشىق، وزىنە سەنىمدى جاڭا بەت - بەينەسىن، جاڭا رايىن كورۋگە بولادى. ادەبيەت - كوركەمونەر ساحناسى وسىنداي اناعۇرلىم كوپ تۋىندى ارقىلى جاڭا داۋىردەگى شينجياڭ حيكاياسىن ويداعىداي بايانداۋدى قاجەت ەتەدى.
