بەتاشار
زەردەلى جاساۋ كاسىبى بۋىن جاڭالاپ دارەجەسىن جوعارىلاتتى، سيفرلى ەكونوميكانىڭ بۋىنى قاتايدى، ەرەكشە كاسىپ سالاسىنىڭ ساپاسى جوعارىلاپ ونىمدىلىگى ارتتى... تيانشان الابىندا عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ تولقىنى جوڭكىلە ىلگەرىلەپ، جوعارى ساپالى دامۋدىڭ وزىندىك ەنەرگياسى جەدەل شوعىرلاندى. پارتيا ورتالىق كوميتەتى بەلگىلەگەن ”بەس ۇلكەن ستراتەگيالىق ورىندى“ كوزدەگەن شينجياڭ عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋدى قوزعالتقىش ەتىپ، ءداستۇرلى كاسىپ سالالارىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋعا، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىن زورايتۋعا، بولاشاق كاسىپ سالالارىن جەتىلدىرۋگە كۇش سالۋدا.
بۇگىننەن باستاپ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتى ”جاڭالىق اشۋدان، زەردەلى جاساۋدان شينجياڭعا نازار“ ارناۋلى ايدارىن اشادى. تىلشىلەر ەنەرگيا بازاسى، كاسىپ سالاسى باقشا رايونى، سيفرلى شەكارا وتكەلى، زەردەلى اتىز سياقتى ءبىرىنشى شەپكە ىشكەرىلەي بارىپ، دامۋداعى قيىن ماسەلەلەردى شەشۋ، دامۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىن ارتتىرۋ، دامۋ ارتىقشىلىعىن نىعايتۋ، ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جاقتارىنداعى جاندى اماليات پەن بەلسەندى ناتيجەلەردى ەستەلىككە الىپ، بۇكىل رايوننىڭ ەكونوميكالىق اينالىمىنىڭ ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقسارعاندىعىن، قوزعالىس قۋاتىنىڭ جەتكىلىكتى، ومىرشەڭ كۇشتىڭ تاسقىنداعان تاماشا جاعدايىن نازارلارىڭىزعا تولىق ۇسىنادى.
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى سۇڭ ۋيگو
8 - ايدىڭ 30 - كۇنى شينجياڭ مۇناي الابى جەمسارى تاقتاتاس مايىنان ۇلگى كورسەتۋ اۋماعى 14 −JWH93 قۇدىعىنىڭ الاڭىنا بارعاندا، جۇڭگو مۇناي توبى بوحاي بۇرعىلاپ بارلاۋ ينجەنەرياسى شەكتى سەرىكتەستىگى 3 - قۇدىق بۇرعىلاۋ ينجەنەرياسى بولىمشە سەرىكتەستىگى BHZ70001 قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتىنىڭ بۇرعىلاۋ ماشيناسى جوعارى قارقىنمەن جۇمىس جۇرگىزىپ، بۇرعىلاۋ تەرەڭدىگى 4342 مەترگە جەتكەن ەدى. قۇرىلىس جۇرگىزۋ جوسپارى بويىنشا ەندى 2 كۇننەن كەيىن قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتى 4711 مەترلىك تىك قۇدىقتى بۇرعىلاۋ قىزمەتىن ورىنداپ، قاتەرى ءتىپتى دە جوعارى، تەحنولوگيالىق تالابى ءتىپتى دە قاتاڭ بولعان گوريزونتال بۇرعىلاۋ جۇمىسىنا رەسمي ويىسادى.
”گوريزونتال بولىككە كىرگەندە بارىپ، ناعىز تاقتاتاس مايى ساقتالعان قاباتقا جەتىپ، ’قايراق تاستان‘ ماي تارتا باستايمىز“، - دەدى BHZ70001 قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتىنىڭ باستىعى جاۋ يۇڭجيە توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ جاتقان بۇرعىلاۋ ماشيناسىنا قاراپ تۇرىپ نىق سەنىممەن.
تاقتاتاس مايى قورى جەر استىنداعى 4000 مەتردەي تەرەڭدىكتەگى جىنىس قاباتىنىڭ قۋىسىندا، ءونىمدى ماي قاباتى ءبىر مەتر اينالاسىندا عانا بولادى. تىعىز ءارى قاتتى جىنىس قاباتى، بەينە، بولەك - بولەك ”قايراق تاس“ سياقتى مۇناي - گاز جىنىس قاباتىنىڭ ساڭلاۋلارى اراسىندا ساقتالىپ، اشۋ اسا قيىن، ۇزاق ۋاقىتتان بەرى دۇنيە جۇزىلىك سيپاتتى اشۋداعى قيىن ماسەلە بولىپ كەلەدى. 2019 - جىلى 12 - ايدا شينجياڭ مۇناي الابى سەرىكتەستىگى جيچيڭ مۇناي الابى جۇمىس اۋماعىن قۇرىپ، ءبىر توپ مۇنايشى قۇبا ءتۇز، يەن دالاعا تامىر تارتىپ، اشۋداعى وسى ءبىر قيىن ماسەلەگە سايىس جاريالادى.
2020 - جىلى 1 - ايدا مەملەكەتتىك ەنەرگيا مەكەمەسى، جاراتىلىستىق بايلىق مينيسترلىگى بىرلەسىپ حات قايتارىپ، شينجياڭ جەمسارى مەملەكەت دارەجەلى قۇرلىقتىق تاقتاتاس مايىنان ۇلگى كورسەتۋ اۋماعىن قۇرۋعا قوسىلدى، وسىدان باستاپ جەمسارى تاقتاتاس مايىن اشۋ نىق قاداممەن العا ىلگەرىلەدى. 2022 - جىلى تاقتاتاس مايى تۇڭعىش كولەمدى ءونىمدى اشىلىپ، ءونىم مولشەرى قاۋىرت جوعارىلادى؛ 2024 - جىلى ۇلگى كورسەتۋ اۋماعىنىڭ جالپى ءونىم مولشەرى ءبىر ميلليون توننادان استى؛ 2025 - جىلى تاقتاتاس مايىنىڭ جىلدىق ءونىم مولشەرى ءبىر ميلليون 700 مىڭ تونناعا كوتەرىلىپ، ۇلگى كورسەتۋ اۋماعى قۇرىلىسى مىندەتىن تولىق ورىندادى.
”بۇل قۇدىقتى بۇرعىلاۋعا قازىرگە دەيىن نەبارى 10 كۇن ۋاقىت كەتتى، تۇتاس قۇدىقتى بۇرعىلاپ بولۋعا مەجەمەن تاعى 10 كۇن اينالاسىندا ۋاقىت كەتەدى“. جاۋ يۇڭجيە بىلاي دەپ تانىستىردى: بۇل قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتىنىڭ تاقتاتاس مايىنان ۇلگى كورسەتۋ اۋماعىنداعى 3 - رەتكى بۇرعىلاۋ قارقىنىن تەزدەتۋ.
قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتىنىڭ قۇلشىنىسىنان سىرت، ۇلگى كورسەتۋ اۋماعى دا جاڭا سىناق جۇرگىزىپ، تىڭ تابىستارعا قول جەتكىزدى. ۇلگى كورسەتۋ اۋماعى تاقتاتاس مايى ”التىن نىسانا“ جالپىلىق پارىقتاۋ ولشەمىن ورناتقاننان كەيىن، اشۋ ونىمدىلىگى زور دارەجەدە جوعارىلاپ، ماي بۇرعىلاۋ مولشەرى بۇرىنعى ％44تەن قازىرگى ％85كە جوعارىلادى. 2025 - جىلى، تىپتەن، كولەمدى ءونىمدى اشۋ جۇزەگە اسىرىلىپ، ”ءبىر تولىق، التىلاندىرۋ“ سياقتى تەحنولوگيالىق تاجىريبەلەر قالىپتاستىرىلىپ، ەلىمىزدىڭ داعدىلى ەمەس مۇناي قورىن جوعارى ونىمدىلىكپەن اشۋىنا ۇلگى كورسەتۋ نۇسقاسىن ازىرلەدى.
2021 - جىلى 4 - ايدا ۇلگى كورسەتۋ اۋماعىنا ىرگە تەپكەننەن بەرى، BHZ70001 قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتى ءشول دالاعا تامىر تارتىپ، ”مۇناي ىزدەۋ جولىن“ اشتى. مۇناي الابى قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن، قوسىن قۇدىق بۇرعىلاۋ سايكەستى جابدىقتارىنىڭ دارەجەسىن ىلگەرىندى - كەيىندى 3 رەت جوعارىلاتىپ، تەحنولوگيا جاڭالاۋ ارقىلى بۇرعىلاۋ پەريودىن قىسقارتىپ، تاقتاتاس مايىن اشۋعا قىمباتتى ۋاقىت شىعاردى. قۇدىق بۇرعىلاۋدى ورىنداۋ مەرزىمى ەڭ العاشقى 40 كۇننەن قازىرگى 20 كۇنگە قىسقارىپ، ونىمدىلىگى زور دارەجەدە جوعارىلادى.
مۇناي - تابيعي گاز تابۋ تاقتاتاس مايى كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ ءبىرىنشى قادامى عانا. تاۋ جىنىسى قاباتىنىڭ قۋىستارىنا جاسىرىنعان وڭدەلمەگەن مۇنايدى 4000 مەتر جەر استىنان اشۋدىڭ استارىندا نەشە ۇرپاق مۇناي جۇمىسشىلارىنىڭ قاجىرلى قۇلشىنىسى جاتىر.
سۇن پىڭكى جيچيڭ مۇناي الابى جۇمىس اۋماعى تاقتاتاس مايى اينالىمىن قورعاۋ ورتالىعى مۇناي قازۋ 1 - بانىنىڭ باستىعى، 2011 - جىلى 12 - ايدا ول ەكى قىزمەتتەسىمەن بىرگە اۋماق بولىگىندە سىناق رەتىندە مۇناي الۋ مىندەتىن تاپسىرىپ الدى، ”سول كەزدە قۇدىق الاڭىندا ادام بالاسى جوق بولاتىن، ءشول دالادا نەبارى 3 بولمەلى قاراپايىم قاڭىلتىر ءۇي عانا بار ەدى“.
ول كەزدە سىناق رەتىندە مۇناي الۋدىڭ شارت - جاعدايى جاپالى، ءونىم مولشەرى دە توتەنشە شەكتى بولسا دا، ءبىراق مۇنايشىلاردىڭ ارىنىن توسا المادى. ۇشەۋى كۇن سايىن سىناق جاساپ، ءوندىرىس جۇرگىزىپ، تاس جاپسارىنا جاسىرىنعان مۇناي - تابيعي گازدى اشۋعا بار ىنتاسىمەن كىرىستى. قازىر ۇزدىكسىز جاڭالانعان ءوندىرىس دەرەكتەرىن كورگەن سۇن پىڭكى قۋانىشىن جاسىرا الماي: ”قازىر تاقتاتاس مايىنىڭ ءونىم مولشەرى كۇننەن - كۇنگە جوعارىلاپ كەلەدى، مۇنى كورىپ قاتتى قۋاندىق“، - دەدى.
تاقتاتاس مايى ادەتتەگى وڭدەلمەگەن مۇنايمەن ۇقسامايدى. جەر استىنا تەرەڭ كومىلگەن تاقتاتاس مايىن قىسىممەن جارۋ تەحنولوگياسىنا سۇيەنگەندە عانا تاۋ جىنىسى قاباتىنىڭ ساڭلاۋلارىنداعى وڭدەلمەگەن مۇنايدى ”ىعىستىرىپ“ شىعارۋعا بولادى. قىسىممەن قابات جارۋ ارقىلى قازىپ الىنعان وڭدەلمەگەن مۇنايدىڭ ارالاسپا زاتتارى كوپ، سۋ قۇرامى جوعارى بولعاندىقتان، مۇناي ايىرۋ حيميا ونەركاسىبى كاسىپورىندارىنا تىكەلەي اپارىپ وڭدەۋگە كەلمەيدى. قۇبا تۇزگە ورنالاسقان جيچيڭ مۇناي الابى جۇمىس اۋماعىنداعى تاقتاتاس مايى بىرلەسكەن پۋنكتى بەينە ”مۇناي شيپاحاناسى“ ىسپەتتى، وڭدەلمەگەن مۇنايدى تازارتۋ، ءبىر جاقتى ەتۋ اۋىر مىندەتىن ارقالاپ وتىر.
120دان استام مۇناي قۇدىعىنان كەلگەن وڭدەلمەگەن مۇناي قۇبىر ارقىلى بىرلەسكەن پۋنكتكە تولاسسىز جەتكىزىلىپ، ءۇش فازالى ايىرعىش ارقىلى الدىن الا سۋسىزداندىرىلعاننان كەيىن گاز ەلەكتر تاراتۋ شيكىزاتىنا اينالادى، سۋ قىسىممەن جارىلاتىن سۇيىقتىقتىڭ شيكىزاتىنا اينالادى، بۇل كەزدەگى وڭدەلمەگەن مۇناي دا ءوندىرىس ولشەمىنە ۇيلەسەدى، ەڭ سوڭىندا جۇڭگو مۇناي توبى ءۇرىمجى مۇناي حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ مۇناي ايىرۋ زاۆودىنا جەتكىزىلىپ، ىشكەرىلەي مۇناي ايىرۋ حيميا ونەركاسىبى ارقىلى ءتۇرلى حيميا ونەركاسىپ ونىمدەرىنە اينالىپ، سان مىڭداعان وتباسىنا بەت الادى.
جيچيڭ مۇناي الابى جۇمىس اۋماعى پارتكومىنىڭ مۇشەسى، باس گەولوگ چىن ي - ۋي بىلاي دەدى: جەمسارى تاقتاتاس مايىن ءساتتى اشۋ ”قۇرلىقتىق ارالاسپا شوگىندى ۇلگىدەگى تاقتاتاس مايىن ءونىمدى اشۋ قيىن“ دەيتىن ەجەلدەن بەرگى سىڭار جاقتى كوزقاراستى تالقانداپ، ەلىمىزدىڭ قۇرلىقتىق تاقتاتاس مايىن اشۋ نازارياسى مەن تەحنولوگياسىنىڭ دۇنيە ءجۇزىنىڭ الدىڭعى قاتارىنا وتكەندىگىن تولىق دالەلدەدى. بولاشاقتا عىلمي زەرتتەۋ جانە ءوندىرىس قوسىنى اناعۇرلىم تەرەڭ جەر قاباتى جونىندە ىزدەنىس جاساپ، مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە شينجياڭ كۇش - قۋاتىن قوسادى.
