□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى جاڭ تيڭ
1200 تۇيە باعۋ نەنى ۇعىندىرادى؟
قۇبا تۇزدەگى ەن دالادا تۇيەلەر توپ - توبىمەن بىرنەشە كيلومەترگە دەيىن بىتىراي جايىلىپ ءجۇر. كۇندەلىكتى باعىپ - باپتاۋ، تابىنعا ءبولۋ، ءورىستى ارالاۋ، ساۋۋ جانە جوعالىپ كەتۋدىڭ الدىن الۋ، بارلىعىندا تيتتەي دە بوساڭسۋعا بولمايدى. تۇيە ارىقتاسا، ىندەتكە شالدىقسا نەمەسە بوتا قاتارعا قوسىلماسا، وسىنىڭ ءبارى ۇلاسپالى ەكونوميكالىق زيان تۋدىرۋى مۇمكىن. بۇرىن وسىنداي اسا ءىرى كولەمدى تۇيە باعىمشىلىعى باسىم كوپ ساندى مالشىلار سىناپ كورۋگە باتىلدىق ەتە المايتىن ءىس ەدى.
الايدا بۋرىلتوعاي اۋدانى قاراماعاي قالاشىعى ويقورا قىستاعىنىڭ مالشىسى ومىربەك مىسىرقان بۇل قيىن ءىستى ورىندادى.
11 جىلدىڭ الدىندا ول بارلىق مال - مۇلكىن كەپىلگە قويىپ 12 تۇيە ساتىپ الادى؛ 11 جىلدان كەيىن ول 1000 تۇيە باعىپ، جىلىنا 197 توننا ءسۇت الىپ، جىلدىق كىرىسىن 4 ميلليون 600 مىڭ يۋانعا جەتكىزەدى. وسىنشاما ۇلكەن تۇيە فەرماسىن ول ءوزى جالعىز قالاي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ باسقارا الدى؟ مۇنىڭ استارىندا كوزقاراستا بۇرىلىس جاساۋ، تەحنولوگيانى شىڭداۋ، ونان دا ماڭىزدىسى، كاسىپ سالاسى مەن بازاردىڭ دەمەۋى الا كەلگەن ءداۋىر ورايى جاتىر.
9 - ايدىڭ 17 - كۇنى جەرگە ءالى تولىق جارىق تۇسپەگەن كەز، تاڭ سامالىمەن بىرگە پىشەننىڭ وزگەشە ءيىسى اڭقىپ، تۇتاس تۇيە فەرماسىن وياتتى. ومىربەك تۇيە قوراعا كىرىپ ءبىر كۇندىك قاربالاس جۇمىسىن باستادى.
ول ەڭكەيىپ ءبىر ۋىس ءشوپ الىپ، ۇساقتاپ مۇرنىنا اپارىپ يىسكەپ، قۇرعاق - دىمقىلدىعىن، تاتىمىن زەر سالا پارىقتادى. بىرنەشە ساۋىن تۇيە اقىرىن كەلىپ مۇرنىن ونىڭ بىلەگىنە ۇيكەدى، ول قولىمەن بوتانىڭ مۇرنىن اقىرىن سيپاپ تۇرىپ: ”ءسۇتتى جاقسى الۋ ءۇشىن، بۇل وتكەلدە استە شالاعايلىق ىستەۋگە بولمايدى“، - دەدى.
اعا بۋىن مالشىلار تۇيەنى باعۋدا، كوبىنەسە ”ءبىر ۋىس ءشوپ پەن ءبىر بولىك جەردە ءشوپ قۋالاپ تابيعاتقا سۇيەنىپ كۇنەلتۋ“ سىندى ۇتىمسىز باعۋ ۇلگىسىن قولداناتىن. 1000 تۇيەنى جاقسى باعۋ ءۇشىن، كونە ءادىس الدەقاشان كادەگە جاراماي قالعان. ومىربەك عىلمي جولمەن تابىنعا ءبولۋ، ەكولوگيالىق جولمەن باعۋ، ەگجەي - تەگجەيلى باسقارىپ - باپتاۋ سىندى وسى زامانعى باعىمشىلىق جولىمەن ءجۇردى.
ول تۇيەنىڭ ءوسۋ پەريودى، ءسۇت بەرۋ احۋالى، كوبەيۋ قاجەتىنە نەگىزدەلىپ، 1200 تۇيەنى ءبولىپ ازىقتاندىردى ءارى جايلىم جاعدايىنا قاراي تابىنعا ءبولىپ كەزەكتەستىرىپ باقتى. كۇندەلىكتى قاجەتتى ازىقتىقپەن باعۋدى قوسىمشا ەتىپ، ءشوپ جاعدايىنا، ماۋسىم وزگەرىسىنە قاراي مال باعۋ ريتىمىن عىلمي ورنالاستىرىپ، تۇيە تابىنىنىڭ دەنە قۋاتىن قامتاماسىزداندىرىپ، تۇيە ءسۇتىنىڭ ءونىمى مەن ساپاسىن ورنىقتىردى.
قۇلان يەكتەنىپ تاڭ اتىپ كەلەدى، تاڭەرتەڭگى تۇيە ساۋۋ ءتارتىپتى ءجۇرىلدى، زەردەلى ءسۇت ساۋۋ جابدىقتارى ءبىر قالىپتى اينالىمعا ءتۇستى، ءمولدىر دە جاڭا تۇيە ءسۇتى ترۋبا ارقىلى باكتەرياسىز ءسۇت ساقتاۋ كۇبىسىنە قۇيىلدى. ءسۇت ساۋىلىپ بولعاننان سوڭ، جاڭا ءسۇتتى دەرەۋ ءسۇزىپ، تەز ارادا تەمپەراتۋراسىن تومەندەتىپ، 0 − 4 سەلتسي گرادۋستىق ورتادا تۇراقتى تەمپەراتۋرادا جاس كۇيىندە ساقتادى. كوپ وتپەي، شينجياڭ ۋاڭيۋان بيولوگيالىق عىلىم - تەحنولوگيا توبى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ (تومەندە قىسقارتىلىپ ”ۋاڭيۋان توبى“ دەلىنەدى) سۋىق تىزبەكتى ءسۇت جيناۋ اۆتوموبيلى ءشول دالاداعى جايلىمعا ءدال ۋاعىندا كەلىپ، سول كۇنگى جاڭا تۇيە ءسۇتىن تولتىرا تيەپ، وڭدەۋ زاۆودىنا جەتكىزدى.
مىڭداعان تۇيە كەڭ - بايتاق ءشول دالادا بىتىراي جايىلىپ ءجۇر، باعىپ - باپتاۋ اينالىپ وتۋگە بولمايتىن رەال قيىن ماسەلە. ءار كۇنى ءورىستى كوزدەۋ − ومىربەكتىڭ وزگەرمەس ادەتى.
ول قورا مەن ءورىس اراسىندا شاپقىلاپ، سۋات كولشىگىندەگى سۋ ساپاسىن تەكسەرىپ، ءاربىر تۇيەنىڭ جەم جەۋىن، كۇيىن باقىلايدى. قايسى تۇيەنىڭ جەم - شوپكە قاراماي كەتەۋى كەتىپ تۇرعانىن ول ءبىر قاراپ - اق بىلەدى. تۇيە فەرماسىندا جالداعان جۇمىسشى بار بولعانىمەن، جەم - ءشوپ بەرىپ، بوتانى باعىپ، ىندەتتىڭ الدىن الۋدا ءوز الدىنا جۇمىس ءبولىسى بولعانىمەن، جەم - ءشوپ دايىنداۋ، قورانى ارالاپ ءبىر - بىردەن تەكسەرىپ، ساۋعاندا جانىندا قاراپ تۇرۋ سىندى وزەكتى بۋىنداردى ومىربەك باستان - اياق ءوزى ىستەدى.
ەرتەرەكتە ومىربەك سيىر، قوي باعۋمەن كۇنەلتەتىن، كىرىسى شەكتى بولاتىن. ۋاڭيۋان توبى بۋرىلتوعايعا ىرگە تەۋىپ، تۇراقتى تۇيە ءسۇتىن ساتىپ الۋ ارناسىن اشتى، ول تۋىس - تۋعان، دوس - جاراندارىنىڭ ءناسيحاتىنا قاراماي، بارلىق سيىر، قويلارىن باتىلدىقپەن ساتىپ 12 ساۋىن تۇيە ساتىپ الىپ، شارۋاشىلىق قۇرۋدى باستايدى، ”مەنىڭ تەك وزگەشە كىرىستى ارتتىرۋ جولىن اشۋدى سىناپ كورگىم كەلدى“.
تۇيە باعۋ مەن سيىر، قوي باعۋدىڭ پارقى زور، شارۋاشىلىق قۇرۋ جولىندا ول تۇيەنىڭ ارىقتاۋى، ءسۇتىنىڭ ازايۋى سياقتى كوپتەگەن قيىن ماسەلەلەرگە تاپ بولدى. ول كاسىپورىن تەحنيكتەرىمەن بىرگە باعىمشىلىق تەحنولوگياسىن دەن قويا ۇيرەنىپ، ”تەحنولوگيا وتكەلىنەن“ قامال الدى. 2018 - جىلى ۋاڭيۋان توبىنىڭ ءبىر ميلليون يۋان تۇيە ساتىپ الۋدى سۇيەمەلدەۋ قارجىسىنان پايدالانىپ، ول 60 ساۋىن تۇيەنى كوبەيتىپ باقتى؛ سول جىلى وتباسىلىق فەرمانى تىزىمگە الدىرىپ قۇرىپ، باعىمشىلىق كولەمىندە تۇڭعىش رەتكى سەكىرۋدى جۇزەگە اسىردى.
ومىربەكتىڭ كەشىرمەسى ءدال جەرگىلىكتى ورىننىڭ تۇيە شارۋاشىلىعىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى. سوڭعى جىلدارى بۋرىلتوعاي اۋدانى ەرەكشەلىككە يە كاسىپ سالالارىن سۇيەمەلدەۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، تۇيە ءسۇتى كاسىبى سالاسىنىڭ ولشەمدەنە، كولەمدەنە دامۋىن ىلگەرىلەتتى. ۋاڭيۋان توبى مالشىلاردىڭ تۇيە باعۋدا ءنول وزىندىك قۇن ۇسىنىلىمى، ءنول شارۋاشىلىق حاۋىپ - قاتەرى، ءنول قاشىقتىقتا جۇمىسقا ورنالاسۋ سىندى ”ءۇش ءنول ۇلگىسىن“ جولعا قويىپ، مالشىلاردىڭ شارۋاشىلىق قۇرۋىنا كومەكتەسىپ، بۇقارانىڭ تيپ جاڭالاۋداعى كۇدىك - كۇمانىن، قارجى قيىنشىلىعىن، ساتۋ جولى قيىنشىلىعىن شەشىپ، مالشىلاردىڭ ”كوزقاراس وتكەلىنەن“، ”بازار وتكەلىنەن“ وتۋىنە بەرىك تىرەك ازىرلەدى.
تۇيە باعۋعا سۇيەنىپ، 2023 - جىلى ومىربەك 2 عيمارات ءۇي، 2 دۇكەن، 4 اۆتوكولىك ساتىپ الدى. ول بىلاي دەدى: ”بۇرىن مۇنى ويلاپ تا كورمەگەن ەدىك“. باعىمشىلىق فەرماسى جىل بويى ءوز قىستاعىنداعى، كورشى قىستاقتاعى قىستاق تۇرعىندارىن جۇمىسقا قابىلدايدى. قازىر 10 قىستاق تۇرعىنى ومىربەككە ىلەسىپ باعىمشىلىق تەحنولوگياسىن ۇيرەندى.
مول ءونىمنىڭ جاڭا باستاماسىندا ومىربەكتىڭ ويىندا دا وزگەرىس بولدى، ەندىگارى تۇيە تابىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا عانا بوي ۇرماي، عىلىم - تەحنولوگيا ارقىلى تۇيە باعۋعا، ساپاسىن جوعارىلاتىپ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءتۇيىندى ويىستى. ۋاڭيۋان توبى جوعارى مەكتەپتەرمەن بىرلەسىپ، ساۋىن تۇيەدەن ”4 جىلدا 3 رەت ءتول الۋ“ بويىنشا ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن عىلمي زەرتتەۋدەن قامال الىپ، وعان قۇبا تۇزدە تۇيە باعۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن كورسەتتى. كەلەسى قادامدا ول وسى عىلمي زەرتتەۋ جەتىستىكتەرىن ءوز فەرماسىندا تياناقتاندىرىپ، ءوسىرۋ ونىمدىلىگى مەن تۇيە ءسۇتى پايداسىن ونان ارى جوعارىلاتىپ، توڭىرەكتەگى مالشىلاردى باستاپ جوعارى ساپالى باعىمشىلىق جولىمەن ءجۇرۋدى جوسپارلادى.
مول ءونىمنىڭ ءدامى قانداي؟ ومىربەك جونىنەن العاندا، مول ءونىمنىڭ ءدامى تاڭ سارىدە تۇيە قوراسىنداعى پىشەن مەن جاڭا تۇيە ءسۇتىنىڭ ءيىسى قوسىلىپ، 10 نەشە تۇيەدەن باستاپ باعىمشىلىقتىڭ قات - قابات قيىن وتكەلىنەن بىرتىندەپ ءوتىپ، ۇشى - قيىرسىز ءشول دالادا پايدا بولعان ءونىم.
