□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى جۇڭ جو
9 - ايداعى گۋاڭدۇڭنىڭ سولتۇستىگى، تاۋ سامالى ورماندى كەسىپ ءوتىپ، كۇز لەبىن سەزىندىرەدى.
گۋاڭدۇڭ ولكەسى رىنحۋا اۋدانى چىڭكوۋ قالاشىعى تۇڭگۋليڭ قىزىل ارميا قۇرباندارى ەسكەرتكىش باقشاسى ءالى جاپ - جاسىل. قۇرباندار ەسكەرتكىشى اسقاق بوي سوزىپ تۇر، ەسكەرتكىشتىڭ توبەسىندەگى قىزىل جۇلدىز كوك اسپانعا ۇمسىنىپ، 90 نەشە جىلدىڭ الدىنداعى سول ءبىر جان تۇرشىگەرلىك توسقاۋىل شايقاسىن ءۇنسىز بايانداپ تۇر.
بۇل ارا تۇڭگۋليڭ توسقاۋىل شايقاسى بولعان جەر، سونداي - اق گۋاڭدۇڭنىڭ سولتۇستىگىندەگى ۇزاق جورىق جولىنداعى قاسىرەتتى قىزىل بەلگى. 1934 - جىلى 11 - ايدىڭ باس شەنىندە نەگىزگى كۇش اسكەري بولىمدەرىنىڭ گومينداڭنىڭ ەكىنشى قۇرساۋ شەبىن بۇزىپ ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن، قىزىل ارميا 1 - جۇنتۋان 2 - شى 6 - تۋانىنىڭ ءبىر ءبولىم اسكەري ءبولىمى وسى ارادا ەكى كۇن، ءبىر ءتۇن قاندى شايقاس جۇرگىزدى، مۇنىڭ ىشىندە 100دەن استام كوماندير - جاۋىنگەر جاس ومىرىمەن نەگىزگى كۇش قىزىل ارميانىڭ العا باسۋ جولىن اشتى.
ەسكەرتكىشتىڭ جانىندا «الەمنىڭ پەرزەنتى» اتتى ءمۇسىن اسقاق تۇر − ءبىر بالا جاۋىنگەردى اۋىلداستار باۋىرىنا باسىپ تۇر، ول ءبىر قولىن بيىك كوتەرىپ، تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىككە تولعان قوس جانارىمەن الىسقا قادالا قارايدى. چىڭكوۋ قالاشىعىنىڭ قىزىل مادەنيەت ءتۇسىندىرۋشىسى حۋاڭ بىنجوۋ سول جەردە اۋىزدان - اۋىزعا تارالعان وسى اڭگىمەنى باياندادى: سول جىلى تۇڭگۋليڭ توسقاۋىل شايقاسى اياقتاعاننان كەيىن، جارالانعان ەكى جاس قىزىل ارميا جاۋىنگەرىن سول جەردەگى اۋىلداستار بايقاپ قالادى، مۇنىڭ ىشىندە بىرەۋى اۋىر جارالى ەدى. كوز جۇمار ساتىندە اۋىلداستار: ”قاي اۋىلدانسىڭ“؟ - دەپ ابىرجي سۇرادى، بالا جاۋىنگەر بار كۇشىمەن: ”الەمنىڭ پەرزەنتىمىن“، - دەپ جاۋاپ بەرەدى.
تەك جاي ءسوز بولعانىمەن، باتپان جۇك ىسپەتتى بولدى. ”جاس جاۋىنگەردىڭ كىر جۋىپ كىندىك كەسكەن جەرى شالعاي قالعان، ءبىز ونىڭ قايدان كەلگەنىن بىلمەيمىز، ءبىراق ونىڭ دارقان پەيىل مەن ەڭ قاراپايىم سەنىم ارقالاپ، بار كۇشىن سالىپ الەمدەگى بارلىق ادامدى قورعاۋعا پەيىل ەكەنىن سەزىنە الامىز“. حۋاڭ بىنجوۋ بىلاي دەدى: قىستاق تۇرعىندارىنان بۇل اڭگىمەنى تۇڭعىش رەت ەستىگەننەن كەيىن تەرەڭ اسەر الدىم، ىلە - شالا كوپ جاقتان تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، اڭگىمەنىڭ اۋەلگى بەينەسىن قالپىنا كەلتىرىپ، ءتىپتى دە كوپ ادامنىڭ وسى قىزىل ەستەمەنى بىلۋىنە مۇمكىندىك جاسادىم.
بالا جاۋىنگەر قۇربان بولعاننان كەيىن، اۋىلداستارى كوزىنە جاس الىپ، ونى چاشۋشان تاۋىنىڭ ەتەگىنە جەرلەيدى. 90 نەشە جىل بويى جالعاسقان ”الەمنىڭ پەرزەنتى“ حيكاياسى ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدى. سول جىلدارى وسى بالا جاۋىنگەر سياقتى كوپتەگەن اتسىز قاھارماندى اۋىلداستار سول جەردىڭ وزىندە تاۋ قويناۋىنداعى ورمان اراسىنا جەرلەدى. تالاي جىل جەل مەن جاڭبىر مۇجىپ، قۇرباندار قابىرى بىرتىندەپ جابايى ءشوپتىڭ اراسىندا كورىنبەي كەتتى.
قاھارمان قۇربانداردىڭ ”قوسىنعا ورالۋىنا، مەكەندەۋىنە“ مۇمكىندىك جاساۋ − جەرگىلىكتى پارتكوم مەن ۇكىمەتتىڭ ايبىندى ۋادەسى. قىستاق تۇرعىندارىنان احۋال ۇعىسۋ، سالىستىرىپ انىقتاۋ ارقىلى بارلىق جەردە بەيمالىم جاتقان قابىرلاردىڭ ورنى قايتادان بايقالدى ءارى تازالاپ ءسۇرتىلدى. رىنحۋا اۋداندىق حالىق ىستەرى جانە قوسىننان شەگىنگەن اسكەريلەر ىستەرى مەكەمەسىنىڭ ورىنباسار باستىعى ليۋ جىيۇڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: 2022 - جىلى كوكتەمدە جەرگىلىكتى ورىننىڭ جاپپاي تەكسەرۋىندە بايقالعان 32 جەردەگى بىتىراي جاتقان قىزىل ارميا قۇرباندارى قابىرى، جيىنى 103 قىزىل ارميا قۇربانىنىڭ سۇيەگى تۇگەلدەي تۇڭگۋليڭ قىزىل ارميا قۇرباندارى ەسكەرتكىش باقشاسىنا كوشىرىپ اكەلىنىپ، ارناۋلى ادام كۇزەتتى.
جىم - جىلاس ەسكەرتكىش باقشاسىندا قىزىل ارميا قۇرباندارىنىڭ قابىرى باسىنا قۇرمەتپەن كەلگەندەردىڭ اياعى ۇزىلمەدى.
”چاشۋشان تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى قىزىل ارميا قۇرباندارى“، ”بانتيانوداعى قىزىل ارميا قۇرباندارى“، ”ساۋدۇڭاۋداعى قىزىل ارميا قۇرباندارى“، ”شىجىنكىڭداعى قىزىل ارميا قۇرباندارى“... قۇلپىتاسقا قۇرباندار قۇربان بولعاننان كەيىن جەرلەنگەن ورىن ويىلىپ جازىلعان.
تاۋ - وزەن تىنىش - امان بولدى، قاھارماندار رۋحى تىنىم الدى. وتكەندە وق - ءدارى ءتۇتىنى تورلاعان سوعىس مايدانى قازىر الدەقاشان تىرشىلىك تىنىسىنا تولى جاراسىمدى، كورىكتى مەكەنگە اينالدى.
”قىزىل ارميا كەزىندە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇرەس جۇرگىزگەن ’الەم‘ ءدال كوز الداعى تىنىش ءومىر، شات - شادىمان تىرشىلىك كەشكەن كورىنىس. سەنىمنىڭ شۇعىلاسى وسىناۋ قىزىل توپىراق پەن تۇنىق سۋدىڭ اراسىندا شۇعىلا شاشىپ تۇر“، - دەدى ليۋ جىيۇڭ تەبىرەنە.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 9 - ايدىڭ 16 - كۇنى گۋاڭجوۋدان بەرگەن حابارى)
