− شينجياڭ تۇڭعىش رەتكى ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ۇگىت اپتالىعى جەلىلەس قيمىلىن تىڭعىلىقتى ورىستەتتى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى لي جيا - ني
9 - ايدىڭ 21 - كۇنىنەن 27 - كۇنىنە دەيىن «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتار ىنتىماعىن، العاباسارلىعىن جەبەۋ زاڭى» اتقارىلعاننان كەيىنگى تۇڭعىش رەتكى ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ۇگىت اپتالىعى بولدى.
ۇگىت اپتالىعى كەزىندە شينجياڭنىڭ جەر - جەرى ”ۇلتتار ىنتىماعىن، العاباسارلىعىن جەبەپ، ۇلى گۇلدەنۋ جورىعىندا ەكپىندەي ىلگەرىلەيىك“ نەگىزگى تاقىرىبىن تىعىز ارقاۋ ەتىپ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋ نەگىزگى جەلىسىن قيمىلدىڭ جالپى بارىسىنا ءسىڭىرىپ، زاڭمەن باسقارۋ ۇگىتى، نەگىزگى ساتىدا ۇگىت لەكسيا جاساۋ، مادەنيەت، دەنە تاربيە قيمىلى سياقتى دانەكەرلەردى ءبىر تۇتاس جوسپارلادى، قالالارداعى الەۋمەتتىك اۋماقتاردان شەت - شالعاي مال شارۋاشىلىق وڭىرلەرىنە، مەكتەپ اۋلاسى ساباقحانالارىنان كاسىپ سالاسى باقشا رايوندارىنا دەيىن، بۇقارامەن ەتەنە، مەيىرگە تولى، جۇرت تىلەگىن ۇيىستىراتىن تاقىرىپتىق قيمىلدار تيانشان الابىندا ورىستەتىلىپ، ۇلتتار ىنتىماعى ۇستانىمى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ كۇندەلىكتى وندىرىسىمەن، تۇرمىسىمەن توعىستىرىلدى.
جوعارى دەڭگەيدە ىلگەرىلەتىلدى، ىنتىماق نەگىزگى اۋەنى تيانشان الابىن جاڭعىرتتى
شينجياڭ جونىنەن العاندا، تۇڭعىش رەتكى ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ۇگىت اپتالىعىنىڭ سالماعى وزگەشە. 1982 - جىلى شينجياڭ ەڭ الدىمەن بۇكىل ەلدە ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى بويىنشا ماداقتاۋ - سيلاۋ ورىستەتتى، 1983 - جىلدان باستاپ، ءار جىلى 5 - ايدا ”ۇلتتار ىنتىماعى تاربيە ايى“ قيمىلىن ورىستەتتى، 2009 - جىلى مەملەكەت بويىنشا ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسىن كۇشەيتۋ جونىندەگى تۇڭعىش جەرگىلىكتى زاڭ ەرەجەنى جاريالادى... نەشە ون جىلدىق اماليات ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ىستەرىنە بەرىك بۇقارالىق نەگىز قالادى.
وسى رەتكى تۇڭعىش ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ۇگىت اپتالىعىندا شينجياڭ جەلىلەس تاقىرىپتىق قيمىلداردى ورىستەتىپ، ۇلتتار ىنتىماعى قىزمەتىنىڭ دەڭگەيىن ۇدايىلانعان تاربيەدەن زاڭمەن باسقارۋ، ارناعا ءتۇسىرۋ دەڭگەيىنە كوتەرۋدى ىلگەرىلەتتى. اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم بىرلىكساپ ءبولىمىنىڭ ورىنباسار باستىعى، اۆتونوميالى رايوندىق ۇلت ىستەرى كوميتەتى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى ۋي جيانگو بىلاي دەپ تانىستىردى: ۇگىت اپتالىعى كەزىندە ءارقايسى تاراۋلار سايكەسە ارەكەتتەنىپ، جوعارى مەن تومەندى تۇتاستىرىپ، تۇتاس ءوڭىر بويىنشا كۇش سالىپ، ”جوعارى دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋ، تۇتاس ءوڭىردى قامتۋ، دارەجە بويىنشا تياناقتاندىرۋ، بارلىق قىزمەتكەر ات سالىسۋ“ سىندى ستەرەولدى قىزمەت جاعدايىن جەدەل قالىپتاستىردى. جەر - جەر قىزمەتتىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىن تياناق ەتىپ، قيمىل مازمۇنىن جۇيەلى جوسپارلاپ، شارالاردى اشالاپ، تياناقتاندىرىپ، ءتۇرلى بايلىقتاردى بىرىكتىرىپ، زاڭمەن باسقارۋدى جالپىلاستىرۋ، نازاريالىق ۇگىت لەكسيا، مادەنيەت ارقىلى قۋات ۇستەۋ، امالياتتىق توعىسۋ سياقتى ءتۇيىندى قىزمەتتەردى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ۇگىتىنىڭ تۇزىمدەنۋ، جىكتەلۋ، حيكايالانۋ، ۇدايىلانۋ دارەجەسىن جاپپاي جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتتى.
جەر - جەر ساياساتتى شوعىرلى ۇگىتتەۋ، زاڭمەن باسقارۋ بىلىمدەرى جارىسى، تاقىرىپتىق كورمە سياقتى قيمىلداردى ىركەس - تىركەس ورىستەتىپ، اۋدان دارەجەلى توعىسپالى مەديا ورتالىعى، اۋىل - قىستاق ۇلكەن دىبىس ۇلعايتقىشى، الەۋمەتتىك اۋماق جاڭا ءداۋىر وركەنيەت امالياتى پۋنكتى سياقتى تاراتۋ ارنالارىنا سۇيەنىپ، ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ءۇنىن سان مىڭداعان وتباسىلارىنا جەتكىزىپ، تيانشان الابىندا ءار ۇلت بىرگە ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزەتىن، بىرگە گۇلدەنىپ - كوركەيەتىن، داميتىن قويۋ راي قالىپتاستىردى، ءار ۇلت بۇقاراسىن ”بەستى شىنايى مويىنداۋدى“ ۇزدىكسىز كۇشەيتۋگە، ”تورتتە بىرگە بولۋ“ سىندى ورتاق تۇلعا ۇستانىمىن بەرىك ورناتۋعا جەتەكتەپ، سوتسياليستىك وسىزاماندانعان شينجياڭ قۇرۋعا جۇرت تىلەگىن كەڭىنەن ۇيىستىرىپ، جويقىن كۇش توپتادى.
زاڭمەن باسقارۋ ارقىلى جەتەكشىلىك ەتىپ، ورتاق تۇلعا تانىمىن كۇندەلىكتى تۇرمىسپەن توعىستىردى
تۇڭعىش رەتكى ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى ۇگىت اپتالىعى باستالعاننان بەرى، شينجياڭ زاڭمەن باسقارۋ ۇگىتىن وزەك ەتۋگە تاباندى بولىپ، ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى زاڭ - ەرەجەلەرى مەن ساياسات بىلىمدەرىن سان مىڭداعان وتباسىلارىنا جەتكىزۋدى، جۇرت جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالاتۋدى ىلگەرىلەتتى.
9 - ايدىڭ 21 - كۇنى بۇكىل شينجياڭنىڭ كوپ جەرى ۇگىت اپتالىعى تاقىرىپتىق قيمىلىن ءبىر ۋاقىتتا باستادى، وزىندىك ەرەكشەلىككە يە، حالىق تۇرمىسىنا تىعىز جاناساتىن نەگىزگى ساتى قيمىلدارى بارلىق جەردە ورىستەتىلىپ، تارتىمدى بولدى. تارباعاتاي ايماعى باستالۋ سالتى ورنىندا ساياساتتىق كەڭەس بەرۋ تەكشەسى مەن نەگىزگى تاقىرىپتىق سۋرەت - جازۋ كورمە رايونىن قۇردى، ەرىكتىلەر ۇلتتار ىنتىماعىن، العاباسارلىعىن جەبەۋ زاڭىنىڭ وزەكتى تۇيىندەرىن ناق مايداندا ءتۇسىندىرىپ، قىزىقتى بىلىمدەر جونىندە سۇراۋ - جاۋاپ بەرىپ ىقپالداسۋ بۇقارانى ات سالىسۋعا باۋرادى؛ كورلا قالاسى المۇرت ءۇزۋ ماۋسىمى مەن ۇگىت اپتالىعىن ورگانيكالى توعىستىردى، قالالىق پارتكوم ۇگىت ءبولىمىنىڭ كادرلارى جەمىس ۇزەتىن ەرىكتىلەرگە اينالىپ شارۋالارمەن تىزە قوسا ەڭبەك ىستەدى، المۇرت اعاشىنىڭ استىنداعى ”ۇلتتار ىنتىماعى حيكاياسىىن ايتۋ جيىنى“ مول ءونىم الىنعان المۇرت باقشاسىن ۇلتتار ىنتىماعى ساباقحاناسىنا اينالدىردى... بۇل ادىستەردىڭ ورتاق ەرەكشەلىگى جازباشا زاڭ تارماقتارىن سەزۋگە بولاتىن، ۇستاۋعا بولاتىن كۇندەلىكتى دانەكەرگە يە ەتۋ بولدى.
كەيبىر جەرلەر جەرى كەڭ، ءتۇيىنى بىتىراڭقى، بۇقارانىڭ ءوندىرىس، تۇرمىس ريتىمى بىركەلكى بولماۋ ەرەكشەلىگىنە باعىتتاي وتىرىپ، ۇگىت لەكسيا فورماسىندا جاڭالىق اشىپ، ۇگىت كولەمىن كەڭەيتىپ، جىلجىمالى، جەرگىلىكتەنگەن، حالىققا جاقىن ۇگىت ورتاسىن قالىپتاستىردى. تولى اۋدانىنىڭ اتتىلار ۇگىت لەكسيا اترەتى شەت - شالعاي مال شارۋاشىلىق وڭىرلەرىنە بارىپ، ساحارا، مال فەرمالارىنا بارىپ، زاڭ بىلىمدەرىن ۇگىتتەپ، ىنتىماق ۇستانىمىن تاراتتى؛ قاشقار ايماعىنىڭ ارالاپ ءجۇرىپ ۇگىت لەكسيا جاساۋ ۇيىرمەسى اۋىل - قىستاق، مەكتەپ سياقتى ورىندارعا بارىپ، جانىنداعى ىنتىماق حيكايالارىمەن، نەگىزگى ساتىنىڭ دامۋ وزگەرىسىمەن ۇشتاستىرىپ، دەلو ارقىلى زاڭدى ءتۇسىندىرىپ، زاڭمەن باسقارۋ ۇگىت لەكسياسىنىڭ بۇقارامەن اناعۇرلىم جاناسۋىنا، جۇرت تىلەگىن اناعۇرلىم ۇيىستىرۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
ۇلگىلەردىڭ كۇش - قۋاتىن ۇيىستىرىپ، ەتەنە بولۋ، تىلەكتەس بولۋ كارتيناسىن بىرگە ورنەكتەدى
ۇلگى − كوزگە كورىنەتىن ونەگە، تيپ − ۇيرەنۋگە بولاتىن ۇلگى. ۇگىت اپتالىعى كەزىندە شينجياڭنىڭ كوپ جەرى ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعىنداعى ۇلگىلەردىڭ ۇلگىلىك، جەتەكشىلىك رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، ماڭايداعى ادامدار ارقىلى ماڭايداعى ىستەردى ايتىپ، شاعىن اڭگىمەلەر ارقىلى ۇلكەن قاعيدانى ءتۇسىندىرىپ، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ جاندى امالياتىن بۇقارا تۇسىنە الاتىن، ۇندەستىك تۋدىراتىن جۇرەك جىلىتار مازمۇندارعا اينالدىرىپ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋ ۇگىت تاربيەسىنىڭ اناعۇرلىم مەيىرلى، اناعۇرلىم جاناسىمدى، اناعۇرلىم اسەرلەندىرۋ قۋاتىنا يە بولۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعىنداعى ۇلگىلى جەكە ءتاسليما الەۋمەتتىك اۋماققا تامىر تارتىپ، كورشىلەر اراسىنداعى داۋ - شاردى جاراستىرۋداعى كۇندەلىكتى ۇساق - تۇيەك ىستەردى بىرگە ءبولىستى؛ مەملەكەتتىك ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعىنداعى ۇلگىلى جەكە پاڭ شين ءوزىنىڭ ”جاسىل كيىمدىدەن“ كوك كيىمدىگە“ اۋىسقان سالاۋاتىنداعى وزگەرىستى، نەشە ونداعان جىلدار بويى شەكارا ءوڭىردىڭ ءبىرىنشى شەبىندە تاباندى بولىپ، بۇقارانىڭ اماندىعىن قورعاپ، اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى امالياتتا ايگىلەگەن وكىنىشسىز كەشىرمەسىن ەسكە الدى... قاراپايىم دا شىنايى اڭگىمەلەر، مەيىرلى دە اسەرلى كورىنىستەر ”ۇلتتاردىڭ اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىسۋىنىڭ“ تەرەڭ ماندىك مازمۇنىن جاندى ءتۇسىندىرىپ، شينجياڭنىڭ ۇلتتار ىنتىماقتى، تاتۋ - ءتاتتى ءوتىپ جاتقان، ءبىر نيەتپەن ارمانعا قانات قاققان شىت جاڭا بەينەسىن ايگىلەدى.
