تيانشان تورابى   ›   جاڭالىقتار   ›   ەل ءىشى حابارى

توڭكەرىستەن ولە - ولگەنشە تايماعان پان شينيۋان

  شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 - ايدىڭ 9 - كۇنى چاڭشادان بەرگەن حابارى. (ءتىلشى ليۋ لياڭحىڭ) 20 - عاسىردىڭ 20 -، 30 - جىلدارىندا توڭكەرىستىك بايىرعى رايون حۋناننىڭ ليۋياڭىنان كوپتەگەن توڭكەرىستىك قايراتكەرلەر شىققان، ليۋياڭ اۋداندىق پارتكومنىڭ تۇڭعىش شۋجيى پان شينيۋان مىنە سولاردىڭ ءبىرى.

  پان شينيۋان، 1903 - جىلى 1 - ايدىڭ 24 - كۇنى حۋناننىڭ ليۋياڭ اۋدانى فىڭيۇي ۋجيادۋدا (قازىرگى ليۋياڭ قالاسى يۇڭ - ان قالاشىعى فىڭيۇي الەۋمەتتىك اۋماعى) دۇنيەگە كەلگەن. كىشكەنتايىنان وي جۇگىرتۋگە قۇشتار پان شينيۋان 1921 - جىلى جازدا چاڭشا قالالىق يۋەيۇن ورتا مەكتەبىنە ەمتيحان بەرىپ ءوتىپ، تيان بوياڭ قاتارلىلارمەن بىرگە «ليۋبەي شينمين قوعامىن» قۇرىپ، «شينمين» قوعام جۋرنالىن شىعارىپ، ماركسيزم يدەياسىن ۇگىتتەيدى. 1923 - جىلى 6 - ايدا جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولادى.

  1924 - جىلدىڭ اياعىندا ج ك پ حۋنان رايوندىق كوميتەتى پان شينيۋاندى ليۋ ياڭعا باستاۋىش مەكتەپ وقىتۋشىسى دەگەن اتتى بۇركەنىش ەتىپ توڭكەرىس قىزمەتىن ورىستەتىپ، شيا ميڭحاننىڭ ليۋياڭدا تۇڭعىش اۋىل - قىستاق پارتيا ياچەيكاسىن قۇرۋىنا كومەكتەسۋگە جىبەرەدى.

  1926 - جىلى 10 - ايدا پان شينيۋان ج ك پ ليۋياڭ اۋداندىق 1 - قۇرىلتايىن باسقارىپ اشىپ، ج ك پ ليۋياڭ اۋداندىق پارتكومىن قۇرىپ، ءوزى شۋجيلىك مىندەتىن ۇستىنە الادى. 1927 - جىلى 2 - ايدا ول شارۋالاردى قارۋلانۋعا ۇيىمداستىرىپ، ليۋياڭ جۇمىسشى - شارۋا ەرىكتىلەر اترەتىن قۇرىپ، پارتيا ۋاكىلى مىندەتىن ۇستىنە الادى. سول جىلى 4 -، 5 - ايلار ارالىعىندا پان شينيۋان ۋحاندا اشىلعان پارتيا 5 - قۇرىلتايىنا قاتىناسىپ، ماۋ زىدۇڭ قاتارلىلار العا قويعان جۇمىسشى - شارۋالاردى قارۋلاندىرۋ دارىپتەمەسىن قولدايدى.

  1927 - جىلى 5 - ايدىڭ 21 - كۇنى مارى وقيعاسى تۋىلىپ، حۋنان اق ءتۇستى ۇرەي ىشىندە قالادى. پان شينيۋان ايەلىنە: مەنىڭ باسىم بولاتتان قۇيىلعان، توڭكەرىستەن ولسەم دە تايمايمىن، توڭكەرىس جەڭىسكە جەتپەيىنشە، مەن تىنىم الماۋعا انت ەتەمىن، - دەيدى.

  مارى وقيعاسىنان كەيىن پان شينيۋان ليۋياڭنىڭ 10 مىڭعا جۋىق شارۋا ارمياسىن باستاپ چاڭشانى قورشاپ شابۋىلداۋ كۇرەسىنە قاتىناسادى. 1927 - جىلى 9 - ايدا حۋنان - جياڭشي شەكاراسىنداعى كۇزگى جيىن - تەرىم كوتەرىلىسىنە قاتىناسىپ، ماۋ زىدۇڭ انيۋاندا اشقان كۇزگى جيىن - تەرىم كوتەرىلىسشى ارمياسىنىڭ ماجىلىسىنە قاتىناسىپ، جۇمىسشى - شارۋا توڭكەرىستىك ارمياسى 3 - تۋانىنىڭ پارتيا ۋاكىلى بولىپ تاعايىندالادى. ماۋ زىدۇڭمەن بىرگە كۇزگى جيىن - تەرىم كوتەرىلىسىنە قولباسشىلىق ەتكەندە جول - جونەكەي گومينداڭنىڭ جەرگىلىكتى قارۋلى كۇشتەرىنە جولىعىپ قالادى، ول ۇتقىرلىلىعى مەن باتىرلىعىنىڭ ارقاسىندا ماۋ زىدۇڭدى قورعاپ قاتەردەن قۇتقارادى.

  كۇزگى جيىن - تەرىم كوتەرىلىسشى قوسىنى جيڭگاڭشانعا بارعاننان كەيىن، پان شينيۋان پيڭجياڭ، ليۋياڭ، ليليڭ وڭىرىندە قالىپ پارتيزاندار اترەتىن قۇرىپ، پيڭجياڭ - ليۋياڭ - ليليڭ ەرەكشە كوميتەتىنىڭ شۋجيى شيا ميڭحانمەن بىرگە پارتيزاندىق كۇرەس ۇيىمداستىرىپ جۇرگىزەدى. 1928 - جىلى شياڭدۇڭ ەرەكشە كوميتەتىنىڭ ورىنباسار شۋجيى بولىپ تاعايىندالىپ، پارتيزاندار اترەتىن باستاپ پىڭ دىحۋاي قاتارلىلار باسشىلىق ەتكەن پيڭجياڭ كوتەرىلىسىنە قولداۋ كورسەتەدى. سول جىلى قىستا ول حۋنان ولكەلىك كوميتەتتىڭ مۇشەسى، شارۋالار ءبولىمىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالادى.

  1929 - جىلى پان شينيۋان ورتالىقتىڭ شارلاپ تەكسەرۋشىسى بولىپ تاعايىندالىپ، حۋنان مەن جياڭشيدەگى قىزىل ارميانىڭ اراسىنا بارىپ پارتيا 6 - قۇرىلتايىنىڭ رۋحىن جەتكىزەدى. 1930 - جىلى 2 - ايدا قىزىل 4 - ، 5 - ، 6 - ارميانىڭ الدىڭعى باس شەپ كوميتەتىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى بولىپ سايلانىپ، قىزىل 3 - ارميانىڭ ۋاقىتتىق ساياسي كوميسسارى، قىزىل 1 - باعىت ارمياسى الدىڭعى باس شەبى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى مىندەتتەرىن ۇستىنە الىپ، قىزىل ارميانىڭ چاڭشانى 2 - رەتكى قورشاپ شابۋىلداۋ شايقاسىنا قاتىناسادى. ارالىقتا ول شاڭحاي مەن سوۆەتتىك رايوندار اراسىندا تالاي رەت ساپار شەگىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋلارىن جەتكىزىپ، ورتالىققا كۇزگى جيىن - تەرىم كوتەرىلىسى مەن قىزىل ارميانىڭ كۇرەسىنىڭ جاعدايىنان مالىمەت بەرەدى.

  1930 - جىلى 8 - ايدا پان شينيۋان شاڭحايعا بارىپ پارتيا ورتالىق كوميتەتىنە قىزمەتىنەن مالىمەت بەرىپ، «حۋنان، حۋبەي، جياڭشي ولكەلەرىندەگى قىزىل ارميانى شارلاپ تەكسەرۋ جونىندەگى مالىمەتتى» تاپسىرادى. سول جىلى 9 - ايدا جوۋ ىنلايدىڭ ورنالاستىرۋىمەن، پان شينيۋان جىجياڭنىڭ وڭتۇستىگىندەگى وڭىرلەرگە بارىپ پارتيا ىستەرى قىزمەتى جانە اسكەري ىستەر قىزمەتى جونىندە شارلاپ تەكسەرۋ جۇرگىزەدى، سونىمەن بىرگە جىجياڭنىڭ وڭتۇستىگىندەگى قىزىل 13 - ارميانىڭ ساياسي كوميسسارى مىندەتىن ۇستىنە الادى. 1930 - جىلى 12 - ايدا ساتقىننىڭ وپاسىزدىق جاساۋى سەبەبىنەن پان شينيۋان جىجياڭ ولكەسى يۇيحۋان اۋدانىندا جاۋ قولىنا ءتۇسىپ، جاۋعا باس يمەستەن نەبارى 27 جاسىندا ەرلىكپەن قۇربان بولادى.

  ليۋياڭ قالالىق پارتيا تاريحى كەڭسەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى لو يەيۇڭ تىلشىگە: 20 - عاسىردىڭ 80 - جىلدارىنا جەتكەندە، پان شاڭىراعىنىڭ ۇرپاقتارى مەن جىجياڭنىڭ جەرگىلىكتى ۇكىمەتى يۇيحۋان اۋدانى تايشان ارالىنداعى پان فاميليالى قۇرباننىڭ قابىرى پان شينيۋاننىڭ قابىرى ەكەنىن تۇراقتاندىردى، بۇل كەزدە ونىڭ قۇربان بولعانىنا 50 جىلدان استام ۋاقىت وتكەن بولاتىن، - دەدى.

  «پان شينيۋاننىڭ قۇربان بولعانىنا 90 جىلعا تاياۋ ۋاقىت بولدى، زامان مەيلى قالاي وزگەرسىن، ونىڭ ۇلى ەڭبەگى مەن توڭكەرىستىك رۋحى جويىلمايدى، ادامداردىڭ وعان دەگەن تەرەڭ ساعىنىشى ءتىپتى دە وشپەيدى»، - دەدى لو يەيۇڭ.

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان قىزى

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورابى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.

  • ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى داستانىن جازدى
  • قالاسى كوركەم، حالقى باي جاڭا كارتينانى كەستەلەدى
  • ءشول دالادان «جاسىل قورعان» تۇرعىزدى
  • ءشول دالا جاسىل جەلەك جامىلدى
بىزبەن بايلانىس جارناما قىزمەتى لەبىز قالدىرۋ ءبىز تۋرالى