تيانشان تورابى   ›   جاڭالىقتار   ›   ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى

رايحانگۇل جۇمايدىڭ دوستىق شەڭبەرى

  تىلشىلەر لي چۇنشيا، گاۋ ۋا

  «جاڭ اپەكە، ءسىز جىبەرگەن 3 جاڭا سىمىڭىزدى تاپسىرىپ الدىم، راقىمەت سىزگە!». 1 - ايدىڭ 12 - كۇنى ءپايزاۋات اۋدانى بارىن قالاشىعى يىڭبيڭ جولى الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ تۇرعىنى رايحانگۇل جۇماي جاتىق پۋتۇڭحۋامەن ىشكى جەردەگى دوسىمەن كەسكىن ارقىلى اڭگىمەلەستى.

  2017 - جىلى ءدىني ۇشقارى يدەيامەن جۇعىمدالعان رايحانگۇل ءپايزاۋات اۋداندىق كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ، باۋلۋ ورتالىعىنا بارىپ ۇيرەنەدى. بۇگىنگى كۇنى ول تاربيەنى ءساتتى اياقتاتىپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى بەلگىلى كيىم - كەشەك كاسىپورنىنىڭ سەحىندا ساناق قىزمەتكەرى بولىپ ىستەيدى. «جاڭ اپەكەم مەنىڭ قىزمەتتەسىم، ول اۋىلى چۇڭچيڭگە كوكتەم مەرەكەسىن وتكىزگەلى كەتتى. قازىر مەنىڭ ءار ۇلتتان كوپ دوسىم بار»، - دەدى رايحانگۇل.

   ءبىر مەزەت كوپتەگەن دوسىمنان كوز جازىپ قالدىم

  «ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ كەسىرىنەن كوپتەگەن دوسىمنان كوز جازىپ قالدىم»، - دەدى وتكەن كۇندەرىن تىلگە تيەك ەتكەن رايحانگۇل مۇڭايىپ.

  رايحانگۇل بىلاي دەدى: بۇرىن ءبىر كورشىمنىڭ ءدىني ۇشقارى يدەياسى وتە اۋىر بولاتىن، ماعان «جات دىندەگىلەرمەن» ارالاسپا، ايتپەسە «توزاققا تۇسەسىڭ» دەدى. وسى كورشىمنىڭ ىقپالىندا، ءدىني ۇشقاري يدەيا بىرتىندەپ مەنىڭ وي - ساناما ءسىڭدى.

  سول شاقتا رايحانگۇل ءپايزاۋات اۋدانىنداعى ءبىر ەرەن بازاردا جۇمىس ىستەيتىن، ما جۇن دەيتىن دوسى بولعان، ەكەۋىنىڭ بايلانىسى وتە جاقسى ەدى. «ءبىر جولى ول مەنىڭ تۇسكى اس ىشپەگەنىمدى بايقاپ، ارنايى پالاۋ ساتىپ اكەلىپ بەرەدى. مەن <جات دىندەگىلەر> اكەلىپ بەرگەن نارسە مۇسىلمانشا ەمەس دەپ ويلاپ، ونىڭ كوزىنشە قوقسىق ساندىعىنا تاستاي سالدىم»، - دەدى رايحانگۇل، سودان باستاپ ەكەۋىمىزدىڭ دوستىعىمىزعا سىزات ءتۇستى.

  قانداي نارسە ساتىپ السادا مۇسىلمانشا ما، ەمەس پە دەپ ايىردى، ەلىمىزدە جاسالعان اجارلاندىرۋ بۇيىمدارىن ساتىپ الۋدان باس تارتتى، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى ۇيرەنۋدى قاقپايلادى... ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ ۋلاندىرۋىندا، رايحانگۇل ءومىر جولىنان اداسادى. ءتىپتى، كۇيەۋى اراق ءىشىپ، تەمەكى تارتسادا «توزاققا تۇسەدى» دەپ ويلايدى، وسىنىڭ كەسىرىنەن كۇيەۋى ەكەۋى ۇنەمى ۇرىسىپ قالىپ، اقىرىندا اجىراسىپ تىنادى.

  «دوستارىمنان، وتباسىمنان ايرىلدىم، تۇرمىس شەڭبەرىم بارعان سايىن تارايدى، يدەيام بارعان سايىن بۇعاۋلانىپ قالدى»، - دەدى رايحانگۇل اشىنىپ.

  دوستىق ۇلتقا بولىنبەيدى 

  1 - ايدىڭ 13 - كۇنى تۇستەن بۇرىن رايحانگۇل سەرىكتەستىكتىڭ ءوندىرىس ءبولىمىنىڭ ديرەكتورى ساي جۋنانعا ءوندىرىس جاعدايىنان مالىمەت بەردى. «العاش كەلگەن كەزدە ەش نارسەنى بىلمەيتىنمىن، ءساي ديرەكتور قالاي ساناققا الۋدى، كەستە جاساۋدى ءوز قولىمەن ۇيرەتىپ، ماعان ۇستاز بولدى»، - دەدى رايحانگۇل.

  كەزىندە «جات دىندەگىلەرمەن» ارالاسقىسى كەلمەيتىن رايحانگۇل قالايشا ساي جۋناندى ۇستاز تۇتۋدى قالادى؟ ول بىلاي دەدى: كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ، باۋلۋ ورتالىعىنداعى ۇيرەنۋ كەشىرمەسى مەنى وزگەرتتى.

  «تاربيەلەۋ، باۋلۋ ورتالىعىنىڭ مادەني تۇرمىسى وتە باي، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى ۇيرەنۋدەن تىس، كاسىپتىك بىلىمدەردى ۇيرەندىك، ءان ايتۋ، ءبي بيلەۋ قاتارلى اۋەستەرىمىزدى جەتىلدىردىك»، - دەدى رايحانگۇل.

  ۇيرەنۋ ارقىلى رايحانگۇل شينجياڭنىڭ تاريحىن، ۇلتتارىن، مادەنيەتىن دۇرىس ءتۇسىندى، ونىڭ كوڭىل تەرەزەسى بىرتە - بىرتە ايقارا اشىلىپ، ءوز قاتەلىگىنە ءۇڭىلىپ، ءتۇرلى مادەني قيمىلدارعا قاتىناسا باستادى. وعان ەڭ تەرەڭ اسەر قالدىرعانى تاربيەلەۋ، باۋلۋ ورتالىعىنداعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ وزدەرى جاساپ، وزدەرى ورىنداعان توپتىق ءبي بولدى، كوپشىلىك حانزۋ، ۇيعۇر، قازاق، زاڭزۋ، ءدايزۋ، موڭعۇل قاتارلى ۇلتتاردىڭ ۇلتتىق كيىمىن كيىپ، ءان ايتىپ، ءبي بيلەدى. «دوستىق ۇلتقا بولىنبەيدى، ءار ۇلت اعا - باۋىر، اپەكە - سىڭلىلەر تاتۋ - ءتاتتى، مەيىرىمدى ءبىر وتباسىنىڭ ادامدارى. بۇرىن مەن ءدىني ۇشقارى يدەيا تالاپ ەتەتىن ءتاسىل ارقىلى باسقالارمەن بارىس - كەلىس جاساعاندىقتان، كوپتەگەن دوسىمنان كوز جازىپ قالدىم».

  وي - ساناسىنداعى ءدىني ۇشقارى يدەيادان ارىلىپ، تاربيەسىن اياقتاتقان رايحانگۇل قىزمەتكە قۇلشىنا كىرىسىپ، تۇسىنبەگەن جەرلەرىن ساي جۋناننان سۇرادى، ەكەۋىنىڭ بايلانىسى وتە قويۋ بولدى. «قىزمەتتە ءبىز جوعارى - تومەن قاتىناستا بولساق، تۇرمىستا ەتەنە دوسپىز. كەيدە مەن تاڭعى استى ىشۋگە ۇلگىرمەي قالسام، رايحانگۇل ماعان ءمانتى، بۇرشاق ۋىزىن ساتىپ اكەلىپ بەرەدى، تاعى ۇنەمى قۇرعاق جەمىس سياقتى جەرگىلىكتى ونىمدەردى الا كەلەدى، وتە ىستىق سەزىلەدى»، - دەدى ساي جۋنان.

  ما جۇندەي جاقسى دوسىنان ايرىلۋ رايحانگۇلدىڭ جانىنا قاتتى باتادى. تاربيەسىن اياقتاتقان سوڭ، ول اقىرى باتىلدىقپەن ما جۇنگە تەلەفون بەرىپ كەشىرىم سۇرايدى، ەكەۋى اقىرى قايتا تاتۋلاسادى. «ەكەۋىمىز ءۇنحاتىمىزدى قوستىق، مەنى ۇيلەرىنە بارىپ كوكتەم مەرەكەسىن بىرگە وتكىزۋگە شاقىردى». ما جۇنمەن ءتۇسىنىسىپ، دوستىقتارى قايتا قاۋىشقان رايحانگۇل وتە كوڭىلدى بولدى.

  قىزىم ءتىپتى دە كوپ جاقسى دوستارمەن ارالاسۋى ءتيىس

  «ەسىك الدىندا ءجۇزىم اعاشى جايقالادى، بۇتاقتارى جاپ - جاسىل بۇرشىك اتادى...». 1 - ايدىڭ 13 - كۇنى كەشتە، رايحانگۇلدىڭ ۇيىنەن بالالاردىڭ تامىلجىعان ءتاتتى داۋىسى ەستىلدى. وسى كۇنى ماۋسىمدىق ەمتيحان اياقتالدى، رايحانگۇلدىڭ 8 جاسار قىزى تۇرسىناي مەن بىرنەشە دوستارى قوناق ۇيدە اسىر سالىپ ويناپ ءجۇر.

  رايحانگۇل اس ۇيدە ابىگەرلەنىپ جاتتى، ءبىرازدان كەيىن بىرنەشە قۋىرماش تا دايىن بولدى. تۇرسىناي كوپشىلىكتى تاماق جەۋگە شاقىرىپ، دوسى گاۋ شىحاننىڭ قولىنان ۇستاپ، داستارقانعا وتىردى. «ول مەنىڭ ەڭ جاقسى دوسىم»، - دەدى تۇرسىناي گاۋ شىحاندى كورسەتىپ.

  بالالاردىڭ ءماز بولىپ وتىرعانىن كورگەن رايحان كۇلىمسىرەي: بۇرىن قىزىمنىڭ باسقا ۇلت بالالارىمەن ارالاسۋىنا جول قويمايتىن ەدىم، قازىر ويلاسام، بارىپ تۇرعان اقىماقتىق ەكەن. قىزىمنىڭ كلاسىندا كوپتەگەن باسقا ۇلت ساباقتاستارى بار، ولار ۇنەمى بىرگە وينايدى، بىرگە ءتىل ۇيرەنەدى، قىزىمنىڭ ءتىپتى كوپ دوستارمەن ارالاسىپ، جۇڭحۋا ۇلتى ۇلى شاڭىراعىندا شات - شادىمان ەسەيۋىن شىنايى ءۇمىت ەتەمىن، - دەدى.

  كۇن كەشكىرىپ، بالالار ۇيلەرىنە قايتتى. رايحانگۇل كرەسلودا قىزىن قۇشاعىنا الىپ، وعان ونىڭ ەڭ جاقسى كورەتىن «باتسقا ساپارىن» اڭگىمەلەپ بەردى: «سۇن ۋكۇڭ ميۋا باق تاۋىندا ءوزىن پاتشا اتاپ، شىعىس تەڭىزدەگى سۋ پاتشاسىنىڭ تەڭىز باسقاراتىن سىرلى ينەسىن تارتىپ اكەتەدى...».

  شىراقتىڭ بوزعىلت ساۋلەسىندە رايحانگۇل اڭگىمەنى ناقىشىنا كەلتىرە وقىدى، قىزى ونى ۇيىپ تىڭدادى. رايحانگۇلدىڭ شەشەسى جۇماگۇل زۇنۇن ءبىر شەتتە تىپ - تىنىش قاراپ وتىردى، ونىڭ جۇزىنەن جايلى دا باقىتتىڭ لەبى ەستى.

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان قىزى

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورابى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.

  • وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ كەڭ - بايتاق دالاسىندا جاڭا سالت ءورىس الدى
  • پارتيا تۋىن نەگىزگى ساتى شەبىندە بيىك جەلبىرەتتى
  • جوعارى ساپالى دامۋدا ”ساپتىق“ اناعۇرلىم جەتكىلىكتى بولدى
  • ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ گۇلى بار الاپتا قۇلپىرا اشىلدى
بىزبەن بايلانىس جارناما قىزمەتى لەبىز قالدىرۋ ءبىز تۋرالى